Một cơn gió bụi

Mạnh Kim

27-6-2017

Sử gia Trần Trọng Kim. Ảnh: internet

Lại thêm một quyển sử bị cấm phát hành. Lần này là “Một cơn gió bụi” của học giả Trần Trọng Kim. Không chỉ là “một cơn gió bụi”, hồi ký của Lệ Thần Trần Trọng Kim, một tượng đài văn hóa Việt Nam thế kỷ 20, thật ra là một “cơn bão” xét dưới góc độ kiểm duyệt hiện hành. Nó tiết lộ các chi tiết về “một góc đời thường” Hồ Chí Minh, về vai trò rất ít được biết của Võ Nguyên Giáp, về những ngày tranh giành quyền lực và triệt hạ nhau giữa Việt Minh với các đảng phái đối thủ mà Việt Minh có khi không ngần ngại dùng “mền trùm đầu rồi bắt đi mất tích”. Việt Minh, theo miêu tả trong “Một cơn gió bụi”, là tổ chức có thủ đoạn chính trị quỷ quyệt bậc nhất giai đoạn lịch sử thập niên 1940.

Adam Michnik – Những lá thư từ nhà tù và các tiểu luận khác

nguyên tác: Letters from Prison and Other Essays
tác giả: 
Adam Michnik
người dịch: Nguyễn Quang A

– – – – –

Phần 1: Lời giới thiệu – Lời nói đầu – Dẫn nhập

Phần 2: THƯ TỪ NHÀ TÙ

  • Ph 2.1: Vì sao anh không Ký: Một Bức Thư từ trại Giam Bialoleka 1982
  • Ph 2.2: Vì sao bạn không Di cư: Thư từ Bialoleka 1982
  • Ph 2.3: Về Kháng cự: Thư từ Bialoleka 1982
  • Ph 2.4: Một bức Thư gửi Tướng Kiszczak 1983
  • Ph 2.5: Về các cuộc Bầu cử 1984
  • Ph 2.6: Lá thư từ Nhà tù Gdansk 1985

Phần 3: ĐOÀN KẾT

  • Ph 3.1: Một thời Hy vọng 1980
  • Ph 3.2: Hy vọng và sự Nguy hiểm 1980
  • Ph 3.3: Một Năm đã Trôi qua 1981

Phần 4: ĐỐI LẬP DÂN CHỦ

  • Ph 4.1: Một Chủ nghĩa Tiến hóa Mới 1976
  • Ph 4.2: Vài Nhận xét về phe Đối lập và Tình hình Chung ở Ba Lan 1979
  • Ph 4.3: Mùa Xuân Prague Mười Năm Nhìn lại 1978
  • Ph 4.4: Những con Giòi và những Thiên thần 1979

Phần 5: NHỮNG TIỂU LUẬN LỊCH SỬ

  • Ph 5.1: Những cái Bóng của Tổ tiên bị Quên 1973
  • Ph 5.2: Tranh cãi về Công việc Hữu cơ
  • Ph 5.3: 1863: Ba Lan dưới Con mắt Nga
  • Ph 5.4: Cuộc Nói chuyện trong Thành

Phần cuối: INDEX

Cuốn sách bị kiểm duyệt: Mối Chúa của Đãng Khấu

NXB Nhã Nam giới thiệu sách Mối Chúa:

“Ngài có một hình thù rất kỳ quái. Mặt ngài trơn bóng như bôi mỡ, với những nốt mụn cá đã thành sẹo từ thời thanh niên. Tổng thể trông ngài như một con gà chọi già, lớp da cổ đủ sức làm áo giáp cho những cú vỉa trời giáng! Điều ấn tượng nhất mỗi khi gặp mặt Mối Chúa là mắt ngài rất ít khi chớp, vì thế nó hơi lồi và khô, giống mắt của loài thằn lằn sa mạc. Không thể đoán nổi ngài đang nghĩ gì, đến nỗi có cảm giác ngài không có cảm xúc. Và đừng có ai dại dột định trấn áp ngài bằng bất cứ loại cương vị và uy tín nào. Ngài sẽ nhanh chóng cho thấy đó là hành động nực cười và vô nghĩa nhất.”

Thông qua cuộc tìm kiếm li kỳ nhân vật quyền lực đứng đằng sau tất cả các dự án động trời, các hợp đồng béo bở, tiểu thuyết Mối Chúa tái hiện những vấn đề nóng bỏng của xã hội đương thời: công nghiệp hóa và sự tan vỡ của nông thôn, hình ảnh những bố già quyền lực, thế lực bóng tối, lòng tham và sự bất chấp pháp luật, đạo lý, thân phận của những người nông dân thấp cổ bé họng… Những trang văn trần trụi của tác giả không khỏi mang lại cảm giác ớn lạnh và chua chát, và đặt ra câu hỏi: chúng ta có thể làm được gì?

Ồn ào quanh “Mối chúa”

Tạ Duy Anh núp dưới bút danh mới toe, Đãng Khấu, vừa cho ra mắt cuốn tiểu thuyết mang tên Mối chúa. Ngay lập tức, cuốn sách bị/được giới văn chương mang ra “soi” cẩn thận. Có người kết luận hùng hồn: Văn chương Tạ Duy Anh “oách” hơn Mạc Ngôn, sánh ngang Cao Hành Kiện, nhà văn Pháp gốc Trung Quốc.

Có nghĩa là con đường đi tới giải Nobel văn chương của Việt Nam sau nhiều phen hi vọng và thất vọng bây giờ lại xanh tươi nhờ “Mối chúa” ? Bởi Cao Hành Kiện và Mạc Ngôn đều là chủ nhân giải Nobel văn chương các năm 2000, 2012.

Vì sao phải ngụy trang?

Chỉ bằng một lời giới thiệu  ngắn về Mối chúa trên trang cá nhân mà gom đến vài tên tuổi lừng lững của văn chương thế giới,  nhà văn Phạm Lưu Vũ đã kích thích sự tò mò, phấn khích của nhiều người: Nhất định tìm cách khám phá cuốn sách này. Tuy nhiên, người đưa Đãng Khấu lên mây xanh cũng gặp phải những phản hồi khác: “Phạm Lưu Vũ biến ông này (Đãng Khấu-pv) thành người khổng lồ thì ghê gớm quá”! Nhân tiện nhà văn Phạm Lưu Vũ cũng “ra đòn” với  Trần Đức Tiến khi tác giả “Linh hồn bị đánh cắp”  có bài giới thiệu về “Mối chúa” đăng trên báo đàng hoàng: “Trần Đức Tiến cũng là nhà văn mà không biết đọc sách. Bài viết ngu hơn anh giáo giảng văn… cấp 1”. Nói thế hóa ra xúc phạm những giáo viên dạy văn cấp 1 và vô tình làm hại “Mối chúa”. Nếu một tác phẩm mà những người có trình độ nhất định như giáo viên dạy văn cấp 1 không có khả năng đọc, hiểu được lớp vỏ bên trong thì tác phẩm ấy có lẽ cũng khiến phần đông độc giả tự sợ mà… chạy. Nhưng qua chính Đãng Khấu mới hay, Phạm Lưu Vũ đã nhanh nhảu “mắng” oan Trần Đức Tiến. Buộc phải viết một bài giới thiệu nhạt hoét về “Mối chúa” cũng là một sự tự hạ mình của Trần Đức Tiến. Chẳng qua vì nể và thương bạn, nên “nhà văn đoạt nhiều giải thưởng văn học nhất Vũng Tàu” đã chấp nhận viết hộ Tạ Duy Anh một bài thiếu muối về cuốn sách. Bây giờ, khi Trần Đức Tiến bị dư luận “ném đá” chính Tạ Duy Anh lại thấy mình có nghĩa vụ phải thanh minh cho đồng nghiệp đàn anh bằng một bài viết nghe nói sẽ đăng trên trang Trần Nhương: “Trần Đức Tiến phải chấp nhận “giả ngố” để chỉ kể lại nội dung cuốn sách theo hướng viết về môi trường một cách hiền lành”.

Vì sao Tạ Duy Anh, tức Đãng Khấu, lại muốn ngụy trang đứa con của mình như vậy? Lão Tạ tâm sự: “Mình chỉ giúp nó (tức “Mối chúa”-pv) trưởng thành để “nó” ra ngõ không bị cho vào rọ ngay. Mình làm cách nào để nó ra khỏi ngõ, đến được ngoài đường, lên được xe bus. Chứ mình mặc áo đắt tiền cho “nó”, ra ngoài bị trấn liền”. Đó cũng là lí do vì sao Tạ Duy Anh không dùng bút danh vốn đã đình đám của mình mà lại phải tránh tên trong “Mối chúa”: “Đãng: Trừ hại; Khấu: Trộm cướp. Đãng Khấu nghĩa là trừ trộm cướp. Tên thật của tôi là Đãng (Tạ Viết Đãng-pv)”. Lão Tạ đang chờ đến hồi tái bản sách, sẽ chuyển sang tên Tạ Duy Anh: “Tôi có muốn tên Đãng Khấu đâu, để Đãng Khấu cho bớt bị để ý”. Nhà văn bật mí: Vẫn còn cuốn tiểu thuyết viết ra từ năm 2004 đến giờ không in được, vì “nó bị lộ vở hết rồi”. Thế nên “Mối chúa” cứ âm thầm ra đời, đến lãnh đạo nhà xuất bản nơi Tạ Duy Anh làm việc cũng không biết luôn. Bây giờ thì “Mối chúa” đã từ “ngõ ra đường” an toàn, có lên được xe bus hay lên được máy bay bay qua biên giới hay không, Tạ Duy Anh vô can?!

Đồ sộ nhất theo nghĩa đen

Giới văn chương rỉ tai nhau: Mối chúa là tác phẩm hoành tráng nhất của Tạ Duy Anh từ trước tới giờ. “Cha đẻ”  cuốn tiểu thuyết chỉ xác nhận một vế: “Tôi chỉ có thể nói đồ sộ theo nghĩa đen, ở khổ giấy bình thường, nó rơi vào khoảng 450 trang, chả dày à? Còn đồ sộ theo nghĩa khác làm sao tôi đánh giá được, tôi vô can. Nhà văn có mỗi một quyền là sinh “con”, trong khi “nó” chưa thành “đứa trẻ con”, có thể bồi bổ, siêu âm, thấy có dấu hiệu nọ kia thì nắn “nó” từ trong ấy. Còn đã sinh ra rồi thì thôi. Lần tái bản sau nếu “nó” có cái mụn, cái sẹo thì mình sẽ làm sạch đi còn mặt “nó” vẫn thế, không thay đổi được”.

Đây là cuốn sách Tạ Duy Anh lầm lì viết suốt ba năm, không quản ngày đêm. Phạm Lưu Vũ phát hiện: “Mối chúa” là kiểu tiểu thuyết lồng trong tiểu thuyết, với lối viết đậm chất Kafka (“Kafka dùng một chữ cái để đặt tên nhân vật (Mr.K) còn Tạ Duy Anh dùng 3 chữ cái: Mr.Đại”). Tạ Duy Anh giải thích giản dị hơn: “Cuốn sách này nhằm đính chính một cuốn sách khác đã từng ra đời. Kết cấu có hai giọng kể, một giọng kể của mình, một giọng kể với danh nghĩa là mình trích lại, mình chuyển lại tác phẩm mà mình phản biện kia”.

Có rất nhiều suy luận, đồn đoán về “Mối chúa”, Đãng Khấu giải thích: “Mối chúa là một nhân vật không có thật, là một lốt người. Với tất cả các chỉ dẫn thì bạn đọc phải hiểu mối chúa không phải một ông ở trong một công ty nào đó, bởi công ty nào có khả năng thắt cổ ngân hàng, tạo ra một thể chế nhỏ? Đó chắc chắn phải là một nhân vật cực khủng. Một con mối chúa có thể tạo ra triệu con mối con để tàn phá”. Tôi hỏi Đãng Khấu: “Thế nếu ai đó nghĩ mình là mối chúa thì sao?”. Nhà văn đáp: “Đó là chuyện bình thường, làm sao kiểm soát được?”. Anh nói vui: “Nếu Puskin sống dậy đọc những bình luận của độc giả về tác phẩm của mình có khi cũng hoảng hốt tự hỏi: “Mình có viết thế này đâu?’. Đó chính là sự kỳ diệu. Sáng tác không dừng lại mà tiếp tục tồn tại trong độc giả, độc giả sẽ sáng tác tiếp. Người ta cảm nhận vẻ đẹp của sách theo những cách khác nhau. Vậy là một cuốn sách có thể phóng chiếu hàng ngàn hình ảnh khác nhau”.

Tạ Duy Anh đủ tỉnh táo để không tham vọng cuốn sách này sẽ cháy hàng: “Đừng hi vọng nhiều người đọc, có khi chỉ vài người đọc còn đa phần cầm lên lại vứt đi. Nhưng không được coi đấy là tiêu chí để nản lòng. Kể cả một người đọc có khi cũng đã tốt rồi, thế giới thay đổi bằng vài người chứ có phải bằng triệu người đâu”. Nói vậy song lão Tạ không che giấu nỗi buồn của người cầm bút trong đời sống hôm nay: “Chưa  bao giờ tác phẩm hư cấu kém tác dụng như giai đoạn này. Những tác phẩm hư cấu hiện nay khiến cho người viết cảm thấy tuyệt vọng về tác dụng của nó với xã hội. Có hôm Bình Phương (Nhà văn Nguyễn Bình Phương-pv) đọc xong cuốn này gọi điện cho tôi. Tôi bảo mình cứ hì hục làm suốt ngày đêm, viết xong một cuốn sách nhọc vô cùng nhưng đến khi nghĩ lại thấy nó chả tác dụng gì, chả tác động đến ai. Ông Phương động viên mình: Thôi thì mình cứ làm, rồi sau cũng sẽ có một số người đọc, để tìm hiểu đời sống ngày hôm nay chẳng hạn”.

Trước câu hỏi: Giới văn chương thì ồn ào với Mối chúa nhưng bạn đọc xem ra vẫn dửng dưng? Lão Tạ được người trong giới ca ngợi thông minh, quả không sai. Lão quá biết mình là ai: “Loại sách như của tôi, bọn trẻ không đọc đâu. Chúng còn mải đọc ngôn tình, loại sách đó in vài vạn cuốn là bình thường. Sách mình in vài ngàn đã đê mê rồi. Như cuốn “Chuyện ngõ nghèo” (Nguyễn Xuân Khánh- pv) hot thế, ồn ào thế cũng chỉ in 2.000 cuốn mà vẫn chưa trôi”. Mối chúa gây ồn ào là một chuyện, còn số phận cuốn sách ra sao đôi khi còn tùy thuộc vào may, rủi. Song Tạ Duy Anh quyết định dừng lại, để “đứa con” của mình tự bươn chải: “Tồn tại hay không là việc của “nó”, chẳng lẽ mình đã “đẻ” ra “nó” rồi còn phải ngày ngày đi theo “nó” cầu xin các bác bón cho “nó” ăn không thì nó chết? “Nó” phải tự kiếm sống thôi”.

_____

Khải Phương

20-9-2017

Trích đoạn Mối Chúa

VÀO CHUYỆN

Bìa sách Mối Chúa của Đãng Khấu.

Nhưng đất nước mà tôi đến du học thì lại được quyết định bởi văn học. Vào năm cuối cấp của chương trình trung học phổ thông, sau mỗi giờ lên lớp qua loa về môn ngữ văn vốn rất buồn tẻ, cô giáo dạy văn của tôi lại tạt ngang sang mục kể chuyện. Cho đến tận giờ này, dù đã đi gần khắp thế giới, tôi vẫn không tìm được ai có khả năng kể chuyện hấp dẫn như cô. Cô hơi bị gù ở phần vai, nhưng bù lại, có một khuôn mặt đẹp mê hồn.

Mỗi khi tưởng tượng về Đức mẹ Maria hoặc các nữ thần, gương mặt thánh thiện của cô lại choán lấy tâm trí tôi. Khi cô cất giọng kể, mọi con mắt chúng tôi đều dán vào cặp môi xinh đẹp của cô còn trái tim thì muốn lao ra khỏi lồng ngực. Với tôi, đôi khi là sự buốt nhói ở tít đâu đó trong những mạch máu nhỏ li ti bị quá tải. Tôi cứ nhất định tin rằng cô là thiên sứ. Cặp mắt ấy, khóe miệng ấy và đặc biệt là thứ giọng trong và vang, không thể là người thường mà có được.

Những ngày tháng cũ (20/7/1954 – 20/7/2017)

Nhật Tiến

Đọc để nhớ lại những ngày đầu tiên mới vô Nam

20-7-2017

Nhà văn Nhật Tiến

Vậy là nhà giáo Trần Nhân Thế đã ăn cái tết thứ ba ở miền Nam kể từ sau ngày đất nước bị chia đôi, 20 tháng 7 năm 1954. Hai cái tết đầu tiên thì Thế còn ở ngay tại thủ đô Sài Gòn.

Nóng đến chẩy mỡ. Chẩy mỡ thứ thiệt chứ chả phải ví von gì. Thế còn nhớ căn buồng lụp sụp thuê ở gần chợ Bà Chiểu, cách Lăng Ông chỉ một thôi đường nếu ngồi trên xe thổ mộ. Buồng đã hẹp, lại mái lá lụp sụp tưởng như úp ngay trên đầu. Giơ cao tay lên là có thể sờ thấy những gióng tre, gióng nứa đan kết với nhau để đỡ lấy những mảng lá gồi. 

Precariat – Giai cấp mới nguy hiểm

Nguyên tác: The Precariat – the new dangerous class

Tác giả: Guy Standing

Nhà xuất bản: Bloomsbury Academic, 2011

Bản tiếng Việt: Nguyễn Quang A – Nxb Dân Khí

– – – – –

Chương mở đầu:  Lời giới thiệu – Lời nói đầu Danh mục chữ viết tắt

Chương 1.  Precariat 

Chương 2.  Vì sao Precariat đang Tăng?

Adam Michnik – Những lá thư từ nhà tù và các tiểu luận khác (phần 1)

LỜI GIỚI THIỆU

tác giả: Adam Michnik – ảnh nguồn: alchetron.com

Bạn đọc cầm trên tay cuốn thứ hai mươi sáu [1]* của tủ sách SOS2, cuốn Những lá Thư từ Nhà tù và các Tiểu luận khác của Adam Michnik, một nhân vật quen biết trong cuốn thứ 24 và 25. Tuy vậy đây là một cuốn sách độc lập, có thể đọc mà không nhất thiết phải đọc 2 cuốn kia (nhưng tôi khuyên bạn đọc nên đọc cả hai cuốn đó nữa sau khi đã đọc cuốn này).

Adam Michnik sinh ngày 17-10-1946 và là Tổng biên tập của nhật báo lớn nhất Ba Lan, tờ Gazeta Wyborcza, tờ báo hợp pháp tư nhân đầu tiên của phong trào Công đoàn Đoàn kết, cho đến mùa thu 2004. Ông là một nhân vật quan trọng, nhà tư tưởng chính của phong trào này. Hai bài, Lời nói đầu của nhà thơ Czeslaw Milosz và  Dẫn nhập của Jonathan Schell giới thiệu kỹ về Michnik và nội dung cuốn sách nên ở đây tôi chỉ muốn lưu ý bạn đọc Việt Nam đến những bài học mà chúng ta có thể học được từ những bài viết của ông cho Việt Nam.

“Tiếng Vọng từ Chernobyl” của Svetlana Alexievich, Giải Nobel Văn Chương 2015

T.Vấn

Bìa sách bản chuyển ngữ tiếng Việt

Tác phẩm “Tiếng vọng từ Chernobyl” của nhà văn đoạt giải thưởng văn chương Nobel năm 2015 Svetlana Alexievich là tác phẩm văn chương đầu tiên lấy chủ đề chính từ vụ nổ nhà máy hạt nhân Chernobyl. Tác phẩm là tổng hợp những câu chuyện kể của từng con người, trực tiếp hoặc gián tiếp là nạn nhân của vụ nổ, xa hơn nữa, là nạn nhân của chính cách đối phó với thảm hoạ của nhà cầm quyền. Mỗi câu chuyện bộc lộ sự đau khổ, sự mất mát, sự sợ hãi, nỗi giận dữ, cảm thức bất an mà mỗi người kể cùng với gia đình họ đã trải qua.

Chúng Ta Trên Mạng Xã Hội

2,553Thành viênThích
27Người theo dõiTheo dõi
97Người theo dõiĐăng Ký