Về Nhân Văn Giai Phẩm

  •  
  •  
  •  
  •  

Nguyễn Đình Cống

22-11-2017

Phiên tòa tại Hà Nội ngày 19/01/1960, xử vụ Nhân Văn Giai Phẩm. Từ trái sang phải: Nguyễn Hữu Đang, Trần Thiếu Bảo, Thuỵ An, Phan Tại và Lê Nguyên Chí. Ảnh: Flickr

Nhiều bạn trẻ nghe nói NHÂN VĂN GIAI PHẨM (NVGP), mà chưa có điều kiện hiểu rõ nó là cái gì. NVGP là một nỗi đau của các trí thức và văn nghệ sĩ cách nay đã trên 60 năm, là một vết đen trong việc đàn áp tư tưởng của nền chuyên chính vô sản.

Tôi xin viết 1 bài ngắn giúp các bạn tìm hiểu qua về nó. NHÂN VĂN là tên một tờ báo tư nhân do một số văn nghệ sĩ, trí thức lập ra vào giữa năm 1956, phát hành được 5 số thì bị cấm. GIAI PHẨM (GP) là tên tạp chi, có GP mùa xuân, GP mùa Thu, GP mùa Đông, phát hành từ tháng 1 đến tháng 12 năm 1956, mỗi GP có vài số. Trước đây ghép vào Nhân văn, Giai phẩm còn có thêm ĐẤT MỚI, nhưng dần dần Đất Mới bị bỏ qua. Đất Mới là tên một tạp chí của sinh viên vào cuối năm 1956, chỉ ra được 1 số. NVGP là một phong trào của văn nghệ sĩ và trí thức, nói lên nguyện vọng được tự do sáng tác, tự do thể hiện tình cảm con người, tự do tư tưởng và ngôn luận.

Những người đề xướng và có vai trò hàng đầu như là: Nguyễn Hữu Đang, Phan Khôi, Trương Tửu, Đào Duy Anh, Nguyễn Mạnh Tường, Trần Đức Thảo,Trần Dần, Lê Đạt, Phùng Quán, Phùng Cung, Hữu Loan, Nguyễn Bính, Quang Dũng, Văn Cao, Xuân Sách, Thụy An….Hai người bị kết án nặng nhất là ông Nguyễn Hữu Đang và bà Thụy An (xử án tháng 10/ 1960, kết án 15 năm tù).

Trước 1956, theo đường lối cách mạng, mọi sáng tác và hoạt động văn hóa văn nghệ đều phải chịu sự lãnh đạo của Đảng. Thực chất sự lãnh đạo này là bắt buộc các văn nghệ sĩ phải nghe theo, làm theo các chỉ thị, chịu sự kiểm soát độc đoán của các đảng viên phụ trách, trên cùng là Trường Chinh và Tố Hữu, dưới là các cán bộ tuyên giáo các cấp. Trong tác phẩm của ai đó, là văn thơ, nhạc họa hay lý luận phê bình nếu bị phát hiện dù chỉ một câu, một ý, một chi tiết nhỏ bị cho là vi phạm lập trường giai cấp vô sản, bị cho là sai với tính đảng thì không những tác phẩm mà tác giả xem như đã bị nhận xuống bùn đen vạn kiếp. Màu tím hoa sim với Hữu Loan, Tây tiến với Quang Dũng là các dẫn chứng. Tình trạng đó làm ngột ngạt một số trí thức và văn nghệ sĩ, nhưng vì còn chiến tranh chống Pháp nên nhiều người tạm chấp nhận, tam chịu đựng.

Năm 1956, ở Liên xô có việc Khơ rút sốp, Tổng bí thư Đảng CS kêu gọi chung sống hòa bình, mở rộng tự do dân chủ, đặc biệt là chống sùng bái cá nhân lãnh tụ, Trung quốc có phong trào Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng, Việt Nam phát hiện sai lầm cải cách ruộng đất, Đảng Lao động kêu gọi mở rộng dân chủ. Một số trí thức và văn nghệ sĩ tưởng thời cơ đã đến để vận động cho dân chủ hóa và tự do sáng tác nên mới tập hợp nhau để hoạt động. Đầu tiên là một số văn nghệ sĩ trong quân đội viết kiến nghi, xin được tự do sáng tác, được để cho văn nghệ lãnh đạo văn nghệ. Kiến nghị không được chấp nhận. Viết bài thì báo nhà nước không đăng. Đã vậy thì vận động lập tờ báo tư nhân, lấy tên là Nhân Văn. Một số người có tên kể trên đã có nhiều kiến thức và kinh nghiệm trong việc làm báo tư nhân từ trước năm 1945, đặc biệt là Phan Khôi, một trí thức có tinh thần phản biện mạnh mẽ, đã lão luyện trong nghề báo. Hồi đó ở Hà Nội vẫn có một vài tờ báo tư nhân được tiếp tục hoạt động, mạnh nhất là nhật báo Thời Mới (sau sáp nhập với Báo Hà Nội thành tờ Hà Nội Mới). Trong thời gian ở Hà Nội chuẩn bị thi đại học tôi đã chứng kiến cảnh mọi người chờ đợi, hào hứng tiếp nhận báo Nhân Văn.

Ngày 9 tháng 12 năm 1956 Hồ Chí Minh ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự do báo chí. Ngày 15 tháng 12/ 1956, lệnh đóng cửa báo Nhân Văn (đang in số 6). Tờ báo bị cấm trong sự tiếc nuối của nhiều độc giả.

NVGP bị quy kết phạm vào các tội sau: 1- Không tin vào Chủ nghĩa cộng sản. 2-Phản đối chuyên chính vô sản, đòi dân chủ. 3-Chống sùng bái cá nhân. 4-Không tin vào tinh thần quốc tế vô sản, chống rập khuôn theo Liên xô, đề cao dân tộc. 5-Chống sai lầm cải cách ruộng đất. 6- Đòi văn nghệ sĩ được tự do sáng tác.

Sau khi NVGP bị cấm, bắt đầu một đợt học tập và phê phán trong hàng ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và sinh viên. Tháng 2 năm 1957 Trường Chinh kêu gọi đập nát bọn NVGP. Tố Hữu là người trực tiếp chỉ đạo cuộc đấu tranh. Đây là một dịp tốt để cho một vài trí thức và văn nghệ sĩ tỏ lòng trung thành với Đảng. Họ có 3 loại cơ bản. Loại 1, hăng hái nhất, thường là những người tài năng có hạn, muốn tỏ ra tuyệt đối trung thành để được tiến thân. Loại 2, tuy có tài năng nhưng từ trước đến lúc đó chưa được Đảng tin yêu thật sự nên cố tỏ ra có lập trường giai cấp và tự giác theo Đảng, hy vọng được tin cậy hơn. Loại 3, tuy trong lòng thấy được chính nghĩa của NVGP, nhưng vì sợ uy quyền, vì lo cho miếng cơm manh áo mà phải phụ họa theo.

Những người của NVGP phẩm bị tù đáy, bị đàn áp, bị tước bỏ nhiều quyền của con người, quyền của công dân, ít nhất họ cũng bị cách chức, bị quản thúc, bị hạn chế về nhiều mặt và phải sống một quãng đời quá cơ cực. Đại đa số họ đều có nhân cách cao thượng, được những người tử tế tôn trọng. Từ sau 1986 một số người được phục hồi một cách lặng lẽ bằng việc được nhắc đến tên, các sáng tác được ghi tên thật. Những Phùng Quán, Hoàng Cầm, Trần Dần, Quang Dũng, Hữu Loan, Văn Cao v.v… lại được quần chúng yêu mến và tôn vinh. Nguyễn Hữu Đang và Thụy An mãn hạn tù. Thế nhưng Đảng và Chính quyền không có một lời chính thức nào minh oan cho họ. Phan Khôi chết trong tủi nhục năm 1959, gần đây được một số nhà nghiên cứu đề cao, tôn vinh là nhà văn hóa lớn. Nguyễn Hữu Đang ốm chết năm 2007 trong vòng tay bè bạn. Thụy An được đón ra khỏi tù như một bà hoàng.

Vào cuối đời, lúc sắp chết Tố Hữu có tỏ ra ân hận, nhưng cũng không dám công khai nhận lỗi lầm, mà chỉ tâm sự riêng với một vài người thân tín. Phùng Quán, gọi Tố Hữu là cậu ruột, kể chuyện sau: khi cậu đã nghỉ hưu Quán mới dám đến thăm, ra về được nghe tâm sự rằng cháu đã dại mà cậu cũng quá dại. Cậu còn đọc cho Quán nghe bài thơ vừa sáng tác.

Có anh bộ đội mua đồng hồ.
Thật giả không tường anh cứ lo
Mới hỏi cô bán hàng, cô tủm tỉm
Giả mà như thật, khó chi mô

Tên bài thơ, có thể đặt là “Anh bộ đội bị lừa”. Anh bộ đội và cả tác giả đều đã bị lừa. Một đời làm cách mạng, cuối cùng tỉnh ngộ ra “Giả mà như thật”. Đó là kết quả của tuyên truyền lừa dối. Đó là bi kịch của cuộc đời.

Vào cuối đời, nhiều người trước đây tích cực trong việc đánh NVGP cũng tỏ ra hối hận (như Nguyễn Đình Thi, Chính Hữu chẳng hạn). Cũng có một vài người không có sự hối hận thật sự, những sai sót trong các sách và bài viết của họ bị một số hậu thế vạch ra và phê bình nghiêm túc (như Nguyễn Lân, Phạm Huy Thông chẳng hạn).

Nhân Văn Giai Phẩm nên được viết vào lịch sử để nhắc nhở hậu thế.

 

Bình Luận từ Facebook

1 BÌNH LUẬN

  1. 1 số điều về Nhân Văn Giai Phẩm & Cải Cách Ruộng Đất -do bài về Gs Nguyễn Mạnh Tường trên Văn Việt

    1- Các bác bảo là bị lừa . Tớ muốn biết các bác biết mình bị lừa khi nào ? Là cán bộ cán béo, các bác chắc chắn phải biết 1 phần sự thật, không nhiều thì ít . Khi nào các bác nhận ra mình bị lừa ? Sau khi khám phá ra sự thật hay là tới giờ mới biết ?

    2- Nhận ra mình bị lừa, các bác làm gì ? Vẫn tiếp tục phục vụ/biện hộ cho cái ác ?

    Tớ lấy ví dụ ở đây, bác Nguyễn Đình Cống chỉ ra “Ngày 9 tháng 12 năm 1956 Hồ Chí Minh ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự do báo chí. Ngày 15 tháng 12/ 1956, lệnh đóng cửa báo Nhân Văn (đang in số 6)” có nghĩa Bác Hồ kính yêu của chúng ta dẹp báo chí tự do, đồng thời tạo cơ chế pháp lý để kết tội Nhân Văn-Giai Phẩm . Nhưng mới gần đây -1 vài năm đổ lại- bác viết đâu đó rằng đừng gán chủ nghĩa xã hội vào cho Bác Hồ kính yêu, vì làm thế chỉ làm xấu đi hình ảnh Bác Hồ . Tiến Sĩ Nguyễn Quang A vẫn bào chữa cho Cải cách ruộng đất, và 1 loạt những câu nói tương tự phát xuất từ mồm mấy con ngựa (horse’s mouth). Những lời nói đó có chứng tỏ các bác nhận ra mình đã bị lừa không, hay vẫn khăng khăng “chân lý cụ thể”?

    3- “Nhân Văn Giai Phẩm nên được viết vào lịch sử để nhắc nhở hậu thế”

    Không cần phải thế đâu . Nói Nhân Văn Giai Phẩm là 1 hiện tượng là không đủ . NV-GP là hiện tượng khởi đầu 1 truyền thống ta có thể gọi đây là truyền thống văn hóa đẹp của Đảng . Và như phần lớn những truyền thống văn hóa đẹp của Đảng như đấu tố, cải tạo tư bẩn … chúng phát xuất từ Bác Hồ kính yêu và tàn hại biết bao nhiêu đời người, 1 người nữa là Trần Vàng Sao. Và truyền thống đó kéo dài cho tới tận ngày hôm nay, mới vừa rồi có tin 3 tờ báo bị đình bản có nghĩa truyền thống đó đã được các thế hệ sau kế thừa & phát triển . Tất cả bắt nguồn từ Bác Hồ kính yêu của chúng ta ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự do báo chí .

    4- So sánh với bây giờ, ta mới thấy được ngành an ninh làm việc nghiêm túc với tinh thần cảnh giác cao độ . Chả bù cho bây giờ, bao nhiêu điều bị phơi bày ra làm Đảng đỡ không kịp . Chung quy cũng tại “đổi mới”. Cởi trói bọn văn nghệ sĩ, bây giờ chúng trả thù dùng giây trói quất lại những nhát đau điếng vào mông chế độ .

    5- Trích lại lời Nguyễn Mạnh Tường

    ” – Đầu tiên, về Phủ Nho Quan, chúng tôi được học tập là theo lệnh từ trên, tại điạ phương này có cả thảy 80% dân chúng thuộc thành phần địa chủ. Tôi điếng cả người. Phẩn nộ thấy ngay cách làm việc như vậy là rất trái khoa học. Khoa học nào cũng phải sử dụng phương pháp quy nạp, phải căn cứ trên quá trình điều tra thực tế cẩn thận, từ thực tế mà đúc kết thành nhận định. Đằng này thì mấy ông từ Trung ương cứ tưởng tượng ra các chỉ tiêu rồi ra lệnh xuống bắt các địa phương phải thực hiện. Cán bộ địa phương muốn hoàn thành công tác thì phải kích thôi. Có nhiều gia đình nghèo xơ nghèo xác, ở trong một căn nhà hẹp có hai gian, tài sản đâu chỉ được một hai mẫu ruộng, thế mà cũng bị khép vào thành phần địa chủ. Để cho đủ số lượng ấy mà ! Tội lắm. Oan ức nhiều không sao kể hết được.

    – Luật sư có tham gia vào cuộc xử án nào không?

    – Không. Người ta đâu có cần luật sư. Mình đi cốt là để rèn luyện quan điểm, rèn luyện lập trường thôi chứ đâu phải để xử án hay để biện hộ cho ai.

    – Thế thì ai làm chánh án, luật sư trong các vụ đấu tố?

    – Chẳng có chánh án, luật sư gì cả. Phiên toà được tổ chức ở một bãi sân rộng đâu đó trong làng. Mấy anh thuộc thành phần bần cố nông ngồi ngất ngưởng trân bàn để luận tội, còn mấy người bị gọi là địa chủ thì bị xích cổ, trói chân, trói tay quỳ mọp giữa sân…

    – Có cả chuyện xích cổ ư?

    – Có. Suốt “phiên toà”, hết bần cố nông này lên tiếng chửi thì bần cố nông khác lên chửi tiếp. Xong rồi thì đến lượt hành hình địa chủ, vậy thôi.

    – Có địa chủ nào được quyền tự biện hộ, tự thanh minh cho mình không?

    – Không. Lúc đó ai cũng hồn kinh phách tán cả rồi, mặt mũi xanh rờn, đứng còn không nổi nữa thì nói gì đến chuyện tự biện hộ. Mà ai cho? Cứ bị khép vào thành phần địa chủ là coi như đã chết.

    – Luật sư có phỏng đoán được số lượng những người bị giết chết trong đợt cải cách ruộng đất ở miền Bắc vào hồi ấy là bao nhiêu không?

    – Không. Chỉ biết được ở cái điạ phương mình về thôi.

    – Cụ thể, ở Phủ Nho Quan là bao nhiêu người bị giết chết?

    – Tôi không nắm con số. Nhưng nhiều, nhiều lắm. Hơn nữa, sau các đợt cải cách ruộng đất còn có các đợt chỉnh phong trong hàng ngũ cán bộ cũng làm cho nhiều người bị oan ức lắm.

    – Dĩ nhiên là nó sai rồi. Không những sai, nó còn ác, cực ác nữa. Tôi nghĩ nó không có chút gì Việt Nam cả. Người Việt Nam, trong suốt lịch sử mấy ngàn năm, chưa bao giờ tàn bạo đến như vậy. Nó là dấu ấn của Mao…”

    Có nghĩa con số 172 000 “địa chủ” đền tội là con số chính thức, aka, chưa đầy đủ

    Tớ đã bàn về khái niệm “oan uổng” mà mọi người cứ đem ra để bào chữa . OK, cho con số oan uổng là 70%, và tạm chấp nhận con số 172 000 tên địa chủ phải đền tội . 30% của 172 000 là khoảng 45-50 000 -coi như trừ hao phần các bác cãi bướng- có nghĩa 45-50 000 người là có tội trong Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa của các bác, và họ đền tội rất xứng đáng . Câu hỏi tớ muốn đặt ra là họ bị “tội” gì ? Địa chủ, dịch ra tiếng u là landowner, tức là họ làm chủ 1 số đất, và đây là tội của họ .

    Tớ đã nói rồi, 1 chủ thuyết tuyên cáo tất cả những khiếm khuyết của xã hội là do 1 nhóm người gây ra đứng ngay ngưỡng cửa của tội ác diệt chủng . Quyền lực là chìa khóa để họ bước hẳn qua .

    Chỉ có thể kết luận, các bác đã ủng hộ và phục vụ cho cái ác . Và bây giờ đang biện hộ cho nó .

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây