Khi không khí trở nên khó thở

Vũ Mỹ Lan

11-7-2026

Hôm rồi, cô em sống ở nước ngoài hỏi khi chúng tôi cùng chat: “Chị thấy dạo này mạng xã hội ở nhà thế nào?”

“Ô nhiễm em ạ. Cũng như ô nhiễm không khí bên ngoài thôi – không khí bẩn đậm đặc, đôi khi đến mức khó thở”. Tôi thở dài.

Cô bé thả một icon mặt khóc. “Buồn chị ạ!”

Những ngày không khí ô nhiễm nặng, nếu không buộc phải ra ngoài, người ta chọn ở trong nhà, đóng cửa sổ lại. Với mạng xã hội cũng vậy. Người ngay thẳng, có lương tri cất lên tiếng nói ôn hòa, lịch sự, rồi cũng chọn không viết nữa – vì sự hung hăng, đấu tố ngoài kia hung hãn quá.

Số người khác chọn chỉ đăng những thứ tầm phào, hoặc rời đi hẳn. Không phải vì họ không có gì để nói – mà vì họ không muốn nói nữa. Họ vẫn đọc, vẫn nghĩ, nhưng giữ lại cho mình. Vì cái giá của việc lên tiếng bây giờ không chỉ là tranh luận – mà là rủi ro bị kéo vào một cuộc săn đuổi mà mình không biết trước sẽ kết thúc ở đâu. Người ta không còn tự hỏi “ý kiến này đúng hay sai” trước khi đăng – mà tự hỏi “ý kiến này có an toàn không, có thay đổi được gì không?”.

Điều đáng sợ là người viết luôn trong tâm thế tự kiểm duyệt. Và khi tự kiểm duyệt trở thành phản xạ, người ta không chỉ giữ lại những ý kiến có thể gây tranh cãi – người ta thu mình lại, bàng quan hơn.

Song, khi những giọng nói ôn hòa, hiểu biết rút lui, chỗ trống đó không biến mất. Chỗ trống đó bị lấp bởi những tiếng nói hung hãn, sẵn sàng tấn công và đấu tố. Và với khả năng viral của mạng xã hội, chúng trở nên tiếng nói của số đông, của “dư luận”, của “lòng dân”.

Nhưng đó không phải lòng dân. Đó chỉ là phần còn lại sau khi những người tử tế đã mệt mỏi và im lặng.

Điều đáng buồn không phải là những bất đồng. Bất đồng là bình thường – xã hội nào cũng cần nó. Không có phản biện thì không có tiến bộ. Nhưng có một ranh giới mà người ta hay vượt qua mà không nhận ra – giữa việc phản bác một ý kiến và việc triệt tiêu người nói ra ý kiến đó. Một bên là tranh luận. Một bên là săn đuổi.

Xã hội trưởng thành không phải xã hội không có bất đồng. Đó là xã hội biết bất đồng mà không cần hủy hoại nhau.

Khi ranh giới đó biến mất, cái giá không chỉ dừng lại ở những cuộc tranh cãi trên mạng. Thói quen hả hê, thói quen săn đuổi – ngấm vào văn hóa, vào cách người ta phản ứng trước bất đồng, vào cách một đứa trẻ học được rằng, muốn thắng thì phải làm tổn thương người khác. Cái giá đó không do một người trả. Tất cả cùng trả – kể cả những người không nghĩ mình liên quan.

Tôi không có tham vọng thay đổi mạng xã hội. Không ai có thể làm điều đó một mình. Nhưng mỗi người có thể giữ được một điều nhỏ: Cách mình đối xử với người khác – dù người đó sai, dù mình không đồng ý, dù đám đông đang làm điều ngược lại.

Trước khi đăng một nội dung, gõ một bình luận, hãy dừng lại một giây. Hỏi mình – mình đang phản bác ý kiến, hay đang tấn công con người? Mình đang góp vào cuộc trò chuyện, hay đang làm không khí thêm ngột ngạt?

Chỉ một giây đó thôi. Nhân lên với hàng triệu người – không khí sẽ khác.

Chúng ta xứng đáng được thở trong bầu không khí trong lành hơn. Cả trên mạng lẫn ngoài đời.

Bình Luận từ Facebook

1 BÌNH LUẬN

  1. – Lại một vụ “Nhân văn-Giai phẩm” trong thế kỷ 21 nữa chăng ?! “Thằng lào” động đến Bác “nà” ông đánh bỏ mẹ !” Bất cứ ai sống trong chế độ “xã hội chủ nghĩa” mà không “thưa Đảng” (= có Đảng trong tim) thì sớm muộn cũng sẽ bị lưỡi gươm Damocles phập xuống đầu.

    Sự thật lịch sử muôn đời vẫn là sự thật vì nó diễn ra trong lịch sử, không một thế lực nào có thể dùng bàn tay che lấp mặt trời ! Này nhé, nếu ai đó kể truyện rằng hồi nhỏ “Bác Hồ thường đái dầm hoặc ỉ… đùn” thì không phải họ “nói xấu” Bác -điều mà bất kỳ ai trước khi trưởng thành đều phải đi qua “thời quá độ này”, chứ còn gì nữa?!

    Bác Hồ đã tự “phê bình” vì “không lấy vợ” và “hút thuốc lá”. Thậm chí, trong hồi ký của một trong những cận vệ của Bác kể rằng “Khi còn sinh thời, Đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội hàng năm đều gửi đến Bác Hồ kính yêu nước suối Vichy, sữa bò Nestlé và thuốc lá Trung Hoa Bài để Bác “dùng dần”. Nếu căn cứ vào Điều lệ ĐCSVN, thì Bác Hồ đã tự ý “nhận quà của nước ngoài”, chắc chắn Người sẽ bị “khai trừ khỏi Đảng”, không “oong đơ” gì ráo trọi?

    Khi nhắc đến các bậc tiền nhân, ta nên nói cả ưu và khuyết điểm (= giống như 2 mặt của một đồng tiền) để các thế hệ sau tránh không “dính phải nhớp” của “các cháu ngoan Bác Hồ” như Võ Văn Thưởng, Nguyễn Xuân Phúc, Vương Đình Huệ… Shadu ! Shadu!

    Thiền sư Thích Thưa Đảng (= có Đảng trong tim)

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây