Đặc xá năm 2026 sẽ là tín hiệu an dân?

Lê Thân

9-4-2026

Quyết định đặc xá năm 2026 do ông Tô Lâm ký ban hành ngay trong những ngày này đang được truyền thông chính thức mô tả như một dấu mốc “có ý nghĩa đặc biệt quan trọng”, gắn với hàng loạt sự kiện chính trị lớn: Đại hội XIV của Đảng; thông báo của Bộ Chính trị về việc sửa đổi Hiến pháp 2013; bầu cử Quốc hội khóa XVI, cũng như kỷ niệm 51 năm ngày 30/4.

Nhưng nếu gạt bỏ lớp ngôn từ mang tính tuyên truyền, cần đặt một câu hỏi thẳng thắn: Liệu năm 2026 có thực sự là một “bước ngoặt lịch sử” hướng vào kỷ nguyên mới? 

1. “Năm bản lề”?  

Những sự kiện như Đại hội Đảng hay bầu cử Quốc hội vốn đã diễn ra theo chu kỳ định sẵn. Việc ông Tô Lâm nắm giữ đồng thời hai vị trí quyền lực cao nhất cũng là kết quả của quá trình sắp xếp nội bộ tạo nên đang tạo ra bầu không khí tích cực cho đất nước. 

Gọi năm 2026 là “giai đoạn phát triển mới” vì chính niềm hy vọng tới đây sẽ là một giai đoạn bước đầu thay đổi về thể chế, quản trị và quyền con người – nhưng những điều này chưa thấy rõ qua các hành động vượt ngưỡng các tuyên bố mang tính nghi thức. 

2. Đặc xá sẽ là biểu hiện của chính sách nhân đạo và công bằng? 

Đặc xá là công cụ pháp lý đã được quy định rõ trong luật, được thực hiện gần như đều đặn qua các năm. Việc ký quyết định đặc xá, sau đại hội XIV và một quốc hội với lãnh đạo nhà nước mới liệu đã đủ thể hiện là những sáng kiến đột phá? Cuộc đặc xá này, vì vậy cần thể hiện rõ một tư duy cải cách, một cách tiếp cận mới về công lý và hòa giải xã hội. 

3. Nếu muốn được lịch sử ghi nhận…  

Nếu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực sự mong muốn dấu ấn cá nhân của mình được “ghi vào lịch sử”, thì những quyết định mang tính thủ tục là chưa đủ! Lịch sử chỉ ghi nhận những người dám vượt khỏi khuôn mẫu, đưa ra những quyết định có ý nghĩa thực chất đối với xã hội và con người. 

Đặc xá – nếu chỉ dừng ở việc thả những phạm nhân “cải tạo tốt” theo tiêu chí hành chính – sẽ khó tạo ra sự khác biệt. Nhưng đặc xá, nếu được mở rộng theo hướng hòa giải xã hội, lại có thể trở thành một bước ngoặt thực sự. 

4. Vấn đề tù nhân lương tâm và các vụ án gây tranh cãi 

Một phép thử rõ ràng cho “tính nhân đạo” của đợt đặc xá năm nay nằm ở việc: liệu nó có chạm đến những trường hợp gây tranh cãi trong xã hội hay không? 

Những cái tên như Hồ Duy Hải, gia đình Cấn Thị Thêu, hay các nhà báo như Phạm Đoan Trang, Huy Đức, … từ lâu đã trở thành biểu tượng của những tranh luận về công lý, quyền tự do và tính minh bạch của hệ thống tư pháp. 

Nếu đặc xá tiếp tục loại trừ hoàn toàn những trường hợp này bằng các điều khoản “an ninh quốc gia” mang tính bao trùm, thì khó có thể nói đó là một chính sách hướng tới hòa giải hay củng cố niềm tin xã hội. 

5. Sự bất cân xứng trong cách đối xử 

Một nghịch lý dễ nhận thấy là: Trong khi nhiều người bị coi là “vi phạm an ninh” không có cơ hội được xem xét đặc xá, thì không ít quan chức cấp cao, cá nhân  từng dính đến các vụ án kinh tế lớn lại nhận được sự khoan hồng dưới nhiều hình thức khác nhau. Điều này tạo ra cảm giác bất công: Cùng vi phạm pháp luật, nhưng cách đối xử lại khác biệt, tùy theo vị thế và tính chất chính trị của vụ việc.

Khi công lý không được cảm nhận là công bằng, thì mọi tuyên bố về “niềm tin xã hội” sẽ trở nên thiếu sức thuyết phục. 

6. Bài học từ lịch sử an dân  

Trong lịch sử Việt Nam, có những thời điểm các triều đại lựa chọn cách hành xử khoan dung để ổn định lòng dân. Những quyết định đó không chỉ mang tính nhân đạo mà còn thể hiện bản lĩnh chính trị: đặt sự hòa giải lên trên mọi sự sự trừng phạt.  

So với những tiền lệ ấy trong lịch sử, “mùa đặc xá” năm 2026 sẽ được đánh giá không phải qua số lượng người được thả, mà qua chất lượng của quyết định: Nó có giúp hàn gắn những rạn nứt trong lòng xã hội Việt Nam hay không.

Kết luận:  

Đặc xá có thể là một công cụ an dân – nếu nó mở ra cơ hội cho công lý được nhìn nhận lại, cho những tiếng nói khác biệt được dung nạp, và cho xã hội tiến gần hơn tới sự hòa giải. 

Nhưng đặc xá cũng có thể trở thành một nghi thức chính trị lặp lại như một “routine”, cố tạo ra một hình ảnh nhân đạo mà không thay đổi thực chất trong lòng hệ thống. 

Trả lời cho câu hỏi “đặc xá năm 2026 sẽ là tín hiệu an dân”, vì thế sẽ không nằm trong các bản thông cáo báo chí, mà nằm ở chính những cái tên sẽ – hoặc sẽ không – xuất hiện tại “mùa đặc xá” năm nay.