Bê bối Nvidia và 3,2 tỷ USD dự án AI ở Trung Quốc: Chính quyền Trump bị đặt dấu hỏi

Nguyễn Ngọc Như Quỳnh

16-11-2026

Một cuộc điều tra mới của Reuters phát hiện nhiều dự án điện toán trí tuệ nhân tạo (AI) tại Trung Quốc, với tổng giá trị lên tới 3,2 tỷ USD, được thiết kế để sử dụng những dòng chip Nvidia thuộc diện kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Phát hiện này xuất hiện giữa lúc chính quyền Donald Trump đang chịu sức ép ngày càng lớn về việc nới lỏng các hạn chế công nghệ đối với Bắc Kinh, sau bê bối liên quan đến cựu CEO Nvidia Jensen Huang.

Theo cuộc điều tra công bố ngày 13/11 của Reuters, phóng viên Eduardo Baptista đã rà soát hơn 150 thông báo đấu thầu, kế hoạch đầu tư, hợp đồng xây dựng và tài liệu công bố của các doanh nghiệp Trung Quốc. Các tài liệu cho thấy, những dự án và hợp đồng thiết bị có tổng giá trị hơn 23 tỷ nhân dân tệ, tương đương 3,2 tỷ USD, liên quan đến các trung tâm điện toán AI được thiết kế sử dụng chip Nvidia H100, H200 và H800. Đây đều là những dòng chip chịu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, dù mức độ hạn chế và cơ chế cấp phép khác nhau.

Điều đáng chú ý là các dự án không chỉ thuộc những tập đoàn công nghệ lớn, mà còn liên quan đến doanh nghiệp nhà nước, chính quyền địa phương, trường đại học và các trung tâm điện toán khu vực.

Reuters xác định nhiều dự án cụ thể như:

– Phúc Kiến: Một trung tâm điện toán AI trị giá 6,2 tỷ nhân dân tệ, tương đương 873 triệu USD, được đề xuất xây dựng tại huyện Tiên Du, sử dụng chip Nvidia H100. Dự án đang tìm kiếm đối tác thương mại.

– Thiểm Tây: Một công ty con thuộc tập đoàn kỹ thuật nhà nước Sinomach giành được hợp đồng trong dự án trung tâm điện toán trị giá 3 tỷ nhân dân tệ, sử dụng H100 và H200.

– Cát Lâm: Một dự án trị giá 2,26 tỷ nhân dân tệ kết hợp chip Nvidia H100 với chip do Trung Quốc phát triển. Theo kế hoạch đầu tư, khoảng 80% vốn sẽ được huy động qua khoản vay ngân hàng.

– Nội Mông: Dự án trị giá 1,5 tỷ nhân dân tệ dự kiến lắp đặt 625 máy chủ Nvidia H200. Truyền thông Trung Quốc cho biết hai tòa nhà của giai đoạn đầu đã bắt đầu được xây dựng.

– Cam Túc: Một dự án được trao hợp đồng xây dựng trị giá 1,16 tỷ nhân dân tệ hồi tháng 7/2026, dự kiến lắp đặt khoảng 3.072 bộ xử lý Nvidia H100 và H200.

Reuters nhấn mạnh, chưa thể xác định toàn bộ số chip được đặt mua trong các dự án này đã thực sự được giao đến Trung Quốc hay chưa.

Chính quyền thành phố Vô Tích, tỉnh Giang Tô, đã công bố từ tháng 3/2025 rằng một cụm điện toán sử dụng Nvidia H800 đi vào hoạt động.

Tại Phúc Kiến, doanh nghiệp niêm yết Damingcheng cũng tiết lộ một dự án điện toán đã xây dựng cụm máy chủ sử dụng H800. Như vậy, một số hệ thống sử dụng chip thuộc diện hạn chế của Mỹ đã hoạt động tại Trung Quốc, trong khi những dự án khác vẫn đang tìm cách tiếp cận nguồn cung.

Trong một cuộc điều tra riêng công bố ngày 11/11, Reuters phát hiện Đại học Công nghiệp Tây Bắc Trung Quốc (Northwestern Polytechnical University), cơ sở nghiên cứu có liên hệ với quân đội Trung Quốc và nằm trong danh sách hạn chế thương mại của Mỹ, đã mua được hai chip Nvidia H200.

Theo hồ sơ mua sắm, giao dịch thực hiện vào tháng 10/2026 thông qua một nhà cung cấp trong nước, với giá 874.700 nhân dân tệ, tương đương khoảng 123.000 USD. Reuters không xác định được nguồn gốc của các chip này hoặc con đường chúng đi đến trường đại học.

Cựu CEO Jensen Huang từng tuyên bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã khiến thị phần Nvidia tại Trung Quốc giảm từ 95% xuống gần như 0%. Trong báo cáo tài chính tháng 8/2026, Nvidia cũng cho biết công ty trên thực tế không còn khả năng cạnh tranh rộng rãi trong thị trường chip điện toán dành cho trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo dữ liệu từ hãng nghiên cứu IDC được Reuters dẫn lại hồi tháng 10, chip Nvidia vẫn chiếm khoảng 34% lượng chip tăng tốc AI được đưa vào thị trường Trung Quốc trong sáu tháng đầu năm 2026.

Năm 2022 và 2023, chính quyền Biden ban hành các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chip AI tiên tiến, nhằm hạn chế khả năng Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ để phát triển siêu máy tính, trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng quân sự. Những quy định này sau đó được mở rộng để bao phủ cả một số dòng chip điều chỉnh dành riêng cho thị trường Trung Quốc, bao gồm H800.

Tuy nhiên, sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump bắt đầu nới lỏng một phần chính sách kiểm soát công nghệ.

– Ngày 8/12/2025, Trump tuyên bố cho phép Nvidia bán H200 cho những khách hàng Trung Quốc được chính phủ Mỹ chấp thuận.

– Ngày 15/1/2026, Bộ Thương mại Mỹ chính thức chuyển cơ chế xét cấp phép xuất khẩu H200 và những chip tương đương từ nguyên tắc mặc định từ chối sang xét duyệt từng trường hợp, với các điều kiện về an ninh và nguồn cung.

Chính quyền Trump cũng áp dụng cơ chế thuế nhập khẩu 25% đối với một số chip tiên tiến, trong đó có H200, khi được đưa vào Mỹ theo quy trình phục vụ chương trình xuất khẩu có điều kiện.

Những người ủng hộ chính sách nới lỏng cho rằng, việc cho phép bán chip có kiểm soát sẽ giúp doanh nghiệp Mỹ duy trì vị thế cạnh tranh và hạn chế động lực phát triển công nghệ thay thế của Trung Quốc.

Ngược lại, những người phản đối lo ngại rằng các quyết định này có thể tạo thêm cơ hội cho Trung Quốc tiếp cận năng lực điện toán chiến lược của Mỹ.

Cuộc điều tra của Reuters được công bố chỉ một ngày sau khi Jensen Huang từ chức CEO Nvidia vào ngày 12/11, giữa bê bối liên quan đến mối quan hệ của ông với Alice Huang, một cựu lãnh đạo doanh nghiệp Megaspeed International tại Singapore. Alice Huang bị các cơ quan tình báo Mỹ nghi có liên hệ với hoạt động tình báo Trung Quốc. Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc này.

Megaspeed bị điều tra về khả năng chuyển chip Nvidia thuộc diện kiểm soát xuất khẩu đến những khách hàng Trung Quốc. Doanh nghiệp phủ nhận vi phạm các quy định của Mỹ. Bản thân Nvidia đã mở cuộc điều tra độc lập và cho biết chưa có lý do để tin rằng bí mật doanh nghiệp hoặc an ninh quốc gia bị xâm phạm.

Nội bộ chính quyền Trump xuất hiện bất đồng về kiểm soát chip

Ngày 13/11, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent công khai bày tỏ sự thất vọng đối với Bộ Thương mại Mỹ trong việc xử lý Megaspeed. Bessent cho biết, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đã ủng hộ việc đưa Megaspeed vào danh sách hạn chế xuất khẩu từ nhiều tháng trước, nhưng quyết định thuộc thẩm quyền của Bộ Thương mại do Howard Lutnick đứng đầu.

Đến ngày 16/11, Reuters tiếp tục đưa tin Thượng nghị sĩ Dân chủ Maria Cantwell, thành viên cấp cao của Ủy ban Thương mại Thượng viện, cáo buộc Bộ Thương mại đã trì hoãn hành động trước những cảnh báo an ninh quốc gia. Trong thư gửi Lutnick ngày 15/11, bà Cantwell cũng đặt vấn đề liệu cơ chế thu 25% đối với một số chip Nvidia được bán sang Trung Quốc có tạo ra động lực tài chính khiến chính phủ dễ chấp thuận xuất khẩu công nghệ nhạy cảm hơn hay không.

Cùng lúc, các dân biểu cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đều yêu cầu tăng cường giám sát hoạt động xuất khẩu chip AI tiên tiến.

Các phát hiện của Reuters cho thấy một thách thức trong chính sách công nghệ của Washington. Cấm hoặc hạn chế doanh nghiệp Mỹ bán chip trực tiếp cho Trung Quốc là một chuyện. Kiểm soát những con chip đã được bán, được chuyển qua trung gian hoặc được cung cấp dưới hình thức cho thuê năng lực điện toán lại là vấn đề phức tạp hơn.

Đặc biệt, khi các dự án AI trải rộng từ doanh nghiệp tư nhân đến tổ chức nhà nước và trường đại học có liên hệ với quân đội Trung Quốc, việc xác định người sử dụng cuối cùng trở thành yếu tố quan trọng trong đánh giá an ninh quốc gia.

Cuộc điều tra của Reuters cho thấy các công nghệ đang bị Mỹ kiểm soát vẫn đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch phát triển hạ tầng AI của Trung Quốc. Và khi chính quyền Trump chủ động nới lỏng một phần những hạn chế được thiết lập dưới thời Biden, những phát hiện này đặt ra các câu hỏi cần được Quốc hội Mỹ làm rõ:

Ai chịu trách nhiệm kiểm tra người mua và người sử dụng cuối cùng? Những giấy phép xuất khẩu đã được cấp dựa trên đánh giá an ninh nào? Các cơ quan Mỹ có đủ khả năng theo dõi đường đi của những chip tiên tiến thông qua các công ty trung gian hay không?

______

Nguồn: Tổng hợp từ Reuters, Associated Press, Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ (BIS), hồ sơ tài chính Nvidia và tài liệu của Quốc hội Mỹ.

Ghi chú: Tựa đề bài viết do Tiếng Dân đặt

Bình Luận từ Facebook

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây