Giá của một ký ức đẹp (Kỳ 14)

Tạ Duy Anh

15-11-2026

Tiếp theo kỳ 1 — kỳ 2 — kỳ 3 — kỳ 4 — kỳ 5 — kỳ 6 — kỳ 7 — kỳ 8 — kỳ 9 — kỳ 10 — kỳ 11 — kỳ 12 và kỳ 13

21. Kẹo kéo

Đa số trẻ con bây giờ không biết đến kẹo kéo. Giả sử có ai đó mô tả lại chúng cũng sẽ cười rũ rượi mà không hình dung nổi lại có thứ kẹo có thể kéo dài ra bao nhiêu cũng được. Rồi tưởng mềm như lụa vậy nhưng dùng tay chặt khậc một cái là đoạn kẹo gẫy gọn như cắt!

Thậm chí nghe có vẻ còn mất vệ sinh nữa!

Nhưng vào thời của tôi, độ dăm sáu chục năm về trước, thì kẹo kéo là huyền thoại, là bí mật của sự ngọt ngào, là ảo thuật… Sẽ không thể hình dung nổi một buổi trưa ở nông thôn ngày ấy lại thiếu vắng tiếng rao dẻo quẹo, ngọt khé cổ, mềm mại như lụa của ông bán kẹo kéo:

– Kẹo kéo, kẹo kéo… đa.â.â… y! Càng kéo càng dài, càng vặn càng dai, càng nhai càng ngọt…

Ngay cả bọn gà trống hiếu thắng cũng phải vươn dài cổ, ngẩn ra mà nghe thứ âm thanh óng ả đó. Bọn trẻ ở khắp các ngõ ngách, như bắt được tín hiệu, cùng túa đến bên ông bán kẹo kéo. Ông đội mũ lá, mặt mũi sạch sẽ, mắt luôn như cười. Trên Poóc-ba-ga của chiếc xe đạp tồng tộc là cái hộp gỗ chứa điều thần kỳ. Ông dựng xe cẩn thận rồi mới mở hộp ra. Từ từ nào! Hãy còn một lớp vải thô phủ kín. Ông nhẹ nhàng bóc nốt nó ra, chỉ để lộ chút ít cái thứ mầu vàng óng có sức cám dỗ chết người… để chào hàng.

Những cặp mắt mở to hết cỡ, trong khi nhiều cái miệng bắt đầu tóp tép, hoặc mím chặt lại, trước khi những đồng 5 xu, những tờ một hào (loại tiền này đã biến mất ngoài mọi ý muốn?) tới tấp chìa ra. Đôi bàn tay phù thủy của ông bán kẹo kéo bắt đầu múa. Nó dẻo đến mức có cảm giác chính nó cũng là kẹo! Nó mô phỏng động tác kéo lưới hay nhổ mạ ở mức điêu xảo. Nó gợi đến sóng lúa thì con gái hay động tác của nghệ nhân hát chèo.

Người không có nghề không thể kéo được kẹo, sao cho những viên nhân lạc, như một phép lạ bất ngờ trong ảo thuật, lần lượt ra theo nhưng vẫn không lộ hình. Sợi kẹo đều, óng và biết to, nhỏ, ngắn dài… theo mức tiền mua của khách. Nó còn cho các tiểu Thượng đế cảm giác viên kẹo khổng lồ có phép, kéo dài đến vô tận, nhả ra bao nhiêu đoạn cũng không hết. Vì thế chưa cần ăn đã thích. Thậm chí ăn trở thành phụ mà xem mới là chính.

Cứ thế những buổi trưa nhà quê luôn luôn ngọt lịm. Và trong tôi, cái ngọt lịm của kẹo kéo, từ bao giờ đã thành cái ngọt lịm của ký ức. Ký ức tôi thành một thứ kẹo kéo có thể kéo thành những sợi óng ả mỗi khi tôi trở về thời thơ bé. Ở đó, trong cái yên tĩnh như định mệnh, cất lên bài ca dẻo quánh:

– Kẹo kéo, kẹo kéo đ..ê..ê..ê!…

22. Nước chè xanh

Tiếng rao của bà bán chè xanh (quê tôi gọi chè tươi nguyên lá là chè xanh) vẫn vọng trong ký ức tôi suốt mấy chục năm để thỉnh thoảng, ở một thời khắc yên tĩnh hiếm hoi, lại như cất lên giữa cơn khát của tôi. Lạ thế cái thứ âm thanh luôn gắn với những trưa hè đổ lửa, lặng phắc.

Giờ đây, thú thực thỉnh thoảng tôi vẫn thèm được như ngày nào, bê từng bát nước chè óng ánh uống ừng ực một hơi. Chè xanh cứ phải uống nóng, bằng bát và mỗi lần phải đủ một ngụm lớn. Khi hết khát mới đến đoạn thong thả chép miệng và ngẫm nghĩ. Hoặc có khi chẳng cần ngẫm nghĩ gì mà cứ hưởng cái khoái cảm mơn man nơi cổ họng, vị chát ngọt và mát nơi đầu lưỡi, đã đủ để ra khối chuyện đời. Những lúc ấy tôi thường nghĩ đến một thứ nước thần nào đó chứ không còn là thứ nước hãm từ chè xanh.

Có hai hình ảnh đã trở nên thiêng liêng với tôi suốt thời thơ bé cho đến cả khi đã lớn: Dáng ngồi trầm mặc của cha và vẻ mặt rạng rỡ của mẹ mỗi khi đủng đỉnh đội thúng từ chợ về. Cả hai hình ảnh ấy, kỳ lạ thay đều dai dẳng gắn với chè xanh, đúng hơn, đều được gợi lên bởi chè xanh.

Bên chiếc bàn gỗ lim đen bóng, cha thường uống từng hớp nước chè xanh nóng do chính tay mẹ tôi hãm để tìm sự yên tĩnh cho tâm hồn vốn bị cuộc đời làm cho xáo trộn liên miên. Khi đó trông cha tôi thật hạnh phúc. Còn mỗi khi từ chợ phiên (thường là cách nhau 5 ngày) trở về, bao giờ mẹ cũng cẩn thận bỏ gói chè xanh bọc lá chuối ra trước tiên. Mẹ nắn nót gỡ bọc lá, nắn nót bê trên tay để không lá chè nào bị giập sẽ làm mất mùi hương tinh khiết của nước sau này. Mẹ làm điều đó cũng với một niềm sung sướng kỳ lạ. Sau đó mẹ còn cẩn thận nhặt từng chiếc lá, loại bỏ đi thứ héo úa, sâu xia, cấm tiệt những lá có màng hay trứng của loài côn trùng bám vào. Mẹ biết bố chỉ mê thứ chè xanh do mẹ kén. Nó là những lá chè không già nhưng tuyệt đối không được còn non. Mầu của nó hơi ánh một chút vàng tri kỷ, bản lá nhỏ, cạnh có răng cưa, mình dầy, bẻ gẫy tanh tách. Chúng được hái từ những cây chè lâu năm trồng ở vùng đồi có pha đá ong vàng và phải ở những cành không bị khuất nắng. Đất đai khắc nghiệt, không gian mênh mông với quanh năm gió ràn rạt, nắng như chan, còn nước nguồn phải chắt từng giọt… đã làm trước cho con người sự lựa chọn: cái gì còn lại là cái quý giá.

Loại chè này khi hãm được một thứ nước vàng óng, cho cảm giác quánh, bí ẩn, hương thơm ngậy, vị chát thanh cao; chát – như một triết lý, hợp với mọi loại người. Bậc trí giả ẩn danh uống để lần đến cái vô cùng; kẻ chồng chất tâm sự uống để giải phiền; tục nhân uống để giải tỏa cơn nóng bức, khát cháy họng. Còn các bác thợ cày quê tôi, như một ẩn số vĩnh cửu của kiếp con người và sinh tồn nói chung, uống chè xanh đặc để tìm nguồn sức lực. Chỉ cần mấy củ khoai lang trồng trên đất cát pha đem luộc, ăn nóng, chiêu kèm vài ba bát nước – bảo là nước thần cũng không ngoa – là có thể cày đến chết trâu cả buổi dưới ruộng trũng.

Chè xanh – Cái đơn giản đến tận cùng dung hợp trong cái bí ẩn cao xa, linh thiêng thuộc về trời đất: sắc mầu của nó là sự hòa trộn giữa nóng đỏ (mặt trời) với xanh lạnh (mặt trăng)- tạo ra một thứ nước đầy ẩn dụ, không chỉ để uống giải những cơn khát cháy họng, mà còn làm thanh tẩy và giải thoát cho tâm hồn vô cùng hiệu nghiệm.

Kỳ tiếp theo: Tương, rau muống

Bình Luận từ Facebook

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây