Khi ông Trùmp cần một “đối thủ bên ngoài” để dập lửa trong nhà

Trúc Lam

6-1-2026

Ngay sau vụ bắt giữ vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, ông Trump lập tức bước lên bục diễn quen thuộc, vung tay chỉ trỏ và long trọng, tuyên bố rằng, Hoa Kỳ đang “điều hành”, thậm chí “kiểm soát” Venezuela.

Nghe qua thì có vẻ Washington đã dọn xong nội thất ở Caracas, nhưng nhìn vào thực tế, người ta chỉ thấy Phó Tổng thống Delcy Rodríguez vẫn đang cầm trịch, điều hành đất nước, còn Venezuela thì chưa hề biến thành một “bang thứ 51” như trong trí tưởng tượng phong phú của ông Trump.

Cuộc phô diễn sức mạnh ngoại giao lẫn quân sự nhắm vào Caracas, kèm theo màn bắt giữ vợ chồng ông Maduro, vì thế khó có thể hiểu đơn giản là vì… Venezuela. Nó giống một màn ảo thuật chính trị hơn: Khói bốc lên mù mịt bên ngoài để che đi mớ rối ren đang chất đống trong phòng khách Nhà Trắng. Trong làn khói ấy thấp thoáng hồ sơ Epstein chưa kịp nguội, và cả những chỉ số kinh tế đang rơi tự do, không phanh.

Ở trong nước, chính quyền Trump hiện vận hành như một văn phòng luật sư… bị bao vây. Hết cuộc điều tra này đến vụ kiện khác nối đuôi nhau, tạo thành một mạng nhện pháp lý rối rắm. Các tài liệu liên quan đến Jeffrey Epstein cứ rò rỉ nhỏ giọt, đủ để truyền thông Mỹ tất bật thêm vài năm nữa, còn áp lực chính trị thì tăng đều như giá xăng. Chưa kể hơn một trăm vụ kiện đã được nộp kể từ ngày ông Trump nhậm chức, thách thức đủ thứ: Từ thuế quan cho đến cách tổ chức bộ máy liên bang.

Quyền hành pháp của tổng thống cũng được dịp lên bàn mổ. Giới học giả luật hiến pháp và các thẩm phán tranh luận sôi nổi về việc liệu ông Trump đang “điều hành” đất nước hay đang thử nghiệm giới hạn của Hiến pháp. Từ việc nhắm thẳng vào các hãng luật, các trường đại học “không vừa mắt”, cho tới thói quen dùng sắc lệnh hành pháp như con dao đa năng để qua mặt Quốc hội, mọi thứ đều được bày ra soi xét.

***

Trên mặt trận đối ngoại, nước Mỹ dưới thời Trump tiếp tục lội ngược dòng trong những hồ sơ rủi ro cao. Ukraine và Gaza vẫn là những tiến trình hòa bình mong manh như thủy tinh. Ở châu Mỹ Latin, căng thẳng leo thang đều đặn, đặc biệt với Colombia và Venezuela. Các hành động quân sự và sức ép khu vực của Washington không những không “ổn định tình hình”, mà còn khiến Mỹ bị chỉ trích là đang đổ thêm dầu vào ngọn lửa vốn đã đủ nóng.

Tất cả những điều đó diễn ra trong lúc áp lực chính trị trong nước ngày càng dâng cao. Cử tri Mỹ tỏ ra kém hào hứng với các màn trình diễn quyền lực, khi những vấn đề rất đời thường của họ vẫn chưa có lời giải. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới lơ lửng như một hồi chuông báo động, có thể đảo lộn cán cân quyền lực tại Quốc hội.

Ẩn sau những khẩu hiệu địa chính trị to tiếng là các nỗi lo sát sườn của người dân Mỹ. Chi phí sinh hoạt leo thang khiến bữa ăn, hóa đơn y tế và tiền nhà trở thành gánh nặng ngày càng nặng hơn. Thuế quan được quảng bá như “vũ khí kinh tế”, nhưng rốt cuộc lại quay về đánh vào túi tiền người tiêu dùng, từ thực phẩm đến vật liệu xây dựng.

Trong lĩnh vực y tế, việc cắt xén Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Giá cả phải chăng (Affordable Care Act – ACA) và Medicaid được tiến hành không thương tiếc, còn các khoản tín dụng thuế bảo hiểm thì đứng trước nguy cơ biến mất. Kịch bản quen thuộc được vẽ ra: Chi phí bảo hiểm tăng vọt, cùng hàng triệu người Mỹ bỗng dưng “tự do” rút khỏi hệ thống bảo hiểm y tế.

Chính sách nhập cư cũng không kém phần kịch tính. Trục xuất hàng loạt, kiểm soát biên giới hà khắc, viện dẫn cả “Đạo luật Kẻ thù nước ngoài” (Alien Enemies Act) từ năm 1798, nghe giống như phim chiến tranh, trong khi các chương trình tị nạn quan trọng lần lượt bị khai tử. Đổi lại là các vụ kiện nối tiếp nhau và sự phẫn nộ của các tổ chức bảo vệ quyền công dân.

Còn môi trường? Chính quyền Trump tiếp tục coi đó là món đồ có thể đem cất kho. Các biện pháp bảo vệ môi trường bị thu hồi, tài trợ khí hậu bị cắt giảm, Hiệp định Paris bị bỏ lại phía sau, nhường chỗ cho việc thúc đẩy khai thác nhiên liệu hóa thạch. Kết quả là, sự chia rẽ trong nước ngày càng sâu hơn, còn sự phản đối từ các tiểu bang và các tổ chức môi trường thì ngày một lớn.

Trong bức tranh ấy, Venezuela hiện lên như một đạo cụ hoàn hảo. Khi sân nhà ngập rác và khán giả bắt đầu la ó, việc chỉ tay ra bên ngoài, dựng lên một đối thủ xa xôi, luôn là chiêu cũ nhưng chưa bao giờ lỗi thời. Với ông Trump, đó dường như là cách quen thuộc nhất để nhắc mọi người rằng: Hãy nhìn ra ngoài kia đi, đừng nhìn vào những gì đang vỡ vụn ngay dưới chân mình.