Tô Lâm: Canh bạc quyền lực và kịch bản hậu cộng sản

Vũ Đức Khanh

4-3-2025

Khúc dạo đầu của một ván cờ sinh tử

Chưa bao giờ trong lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN), quyền lực lại được tập trung vào một nhân vật xuất thân từ lực lượng công an nhiều như hiện nay.

Tô Lâm không chỉ là một Tổng Bí thư bình thường, ông ta đang thực hiện một kế hoạch táo bạo và đầy tham vọng: Dùng bộ máy công an để tái cấu trúc quyền lực, triệt tiêu các phe nhóm khác trong Đảng, và tạo ra một mô hình mới hậu cộng sản nhưng vẫn duy trì độc tài.

Điều đáng nói là Tô Lâm không có thời gian để thực hiện quá trình này một cách tuần tự như Putin.

Nếu Putin mất hơn một thập niên để củng cố quyền lực sau Gorbachev và Yeltsin, thì Tô Lâm chỉ có một nhiệm kỳ hoặc có thể ít hơn, để hoàn thành mọi thứ.

Và vì vậy, ông ta phải chơi một ván bài tất tay – một cuộc cải cách thể chế trá hình dưới lớp vỏ “tinh giản bộ máy”, nhưng thực chất là một cuộc thanh trừng quy mô lớn.

Điều này dẫn đến một câu hỏi mang tính sinh tử: Liệu Tô Lâm có thành công trong việc kiểm soát quyền lực tuyệt đối, hay ông ta sẽ kích hoạt một cuộc khủng hoảng chính trị lớn nhất trong nội bộ ĐCSVN từ sau 1975? 

Ba vai trò trong một con người: Gorbachev, Yeltsin và Putin

Tô Lâm không chỉ muốn đóng một vai trò – ông ta muốn gộp cả ba giai đoạn chuyển tiếp quyền lực của Liên Xô/Nga vào một.

1. Gorbachev – Cải cách để triệt hạ các phe phái khác trong Đảng 

Các chính sách “tinh giản bộ máy”, “cải cách thể chế”, thực chất là cách để thu gọn quyền lực về tay lực lượng công an và nhóm thân tín.

Việc này cũng khiến nhiều nhóm lợi ích khác bị ảnh hưởng, đặc biệt là quân đội, nhóm Thanh-Nghệ-Tĩnh, và các phe chính trị miền Nam, miền Trung.

2. Yeltsin – Tạo ra khủng hoảng để loại bỏ Đảng Cộng sản

Khi những phe phái bị mất quyền lợi phản kháng, Tô Lâm có thể chủ động kích động một cuộc khủng hoảng, giống như cách Yeltsin đối đầu với Đảng Cộng sản Liên Xô vào năm 1991.

Nếu nội bộ không mắc bẫy, chính ông ta có thể dàn dựng một cuộc đảo chính giả để lấy cớ thanh trừng triệt để những kẻ chống đối.

3. Putin – Xây dựng một chế độ hậu cộng sản với bàn tay sắt của an ninh

Khi đã loại bỏ xong các đối thủ, Tô Lâm có thể tuyên bố một “chế độ mới” với danh nghĩa dân chủ hóa.

Tuy nhiên, bộ máy công an và an ninh vẫn nằm trong tay ông ta, và đây sẽ là một chế độ độc tài kiểu mới, có thể còn tàn bạo hơn cả ĐCSVN.

Bằng cách đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi từ Gorbachev sang Putin chỉ trong vài năm, Tô Lâm đang tạo ra một đột biến trong chính trị Việt Nam – một điều chưa từng có tiền lệ. Nhưng liệu ông ta có thành công hay không?

Kịch bản “đảo chính tự tạo” và thanh trừng nội bộ

Nếu các lực lượng chống đối trong nội bộ ĐCSVN không mắc bẫy như cuộc đảo chính thất bại tháng 8/1991 của Liên Xô, thì chính Tô Lâm có thể sẽ chủ động tạo ra một cuộc đảo chính giả để có cớ tiêu diệt họ.

Những dấu hiệu cho thấy kịch bản này có thể xảy ra: 

Tô Lâm đã kiểm soát hoàn toàn lực lượng công an, và công an đã lấn át quân đội

Không giống như các thời kỳ trước, khi quân đội và công an giữ thế cân bằng, thì hiện nay công an nắm thế thượng phong.

Điều này khiến bất kỳ phe đối lập nào trong Đảng muốn phản kháng đều khó thực hiện bằng biện pháp “mạnh”.

Các động thái “cải tổ bộ máy” đang làm mất lòng nhiều phe nhóm khác nhau trong ĐCSVN

Khi các nhóm lợi ích bị ảnh hưởng, sự bất mãn sẽ gia tăng, tạo ra một môi trường đầy nguy cơ xung đột nội bộ.

Một cuộc khủng hoảng có kiểm soát có thể được dàn dựng

Một vụ bê bối lớn, một âm mưu “lật đổ giả”, hoặc một cuộc tấn công mang tính biểu tượng có thể được sử dụng làm cái cớ để tiến hành thanh trừng.

Khi đó, Tô Lâm sẽ có cơ hội tuyên bố tình trạng khẩn cấp, mở đường cho một mô hình chính trị mới.

Nhìn vào quá trình này, chúng ta có thể thấy một màn kịch chính trị nguy hiểm đang được diễn ra, và bất cứ sai lầm nào cũng có thể đẩy hệ thống vào hỗn loạn. 

Hậu cộng sản nhưng không có dân chủ – Bài học từ nước Nga năm 2000

Ngay cả khi Tô Lâm thành công trong việc xóa bỏ ĐCSVN, điều đó không đồng nghĩa với dân chủ hóa. Ngược lại, Việt Nam có thể bước vào một giai đoạn độc tài kiểu mới, tương tự như nước Nga dưới thời Putin.

– ĐCSVN có thể bị “giải tán” trên danh nghĩa, nhưng bộ máy an ninh vẫn duy trì để bảo vệ quyền lực của một lãnh đạo tối cao.

– Một số đảng phái “đối lập cuội” có thể được dựng lên để tạo ra ảo tưởng về dân chủ, giống như cách Nga có các đảng đối lập nhưng thực chất đều bị Kremlin kiểm soát.

– Mọi phe nhóm chống đối thực sự sẽ bị đàn áp mạnh tay hơn dưới danh nghĩa “ổn định trong giai đoạn chuyển tiếp”.

Nếu điều này xảy ra, Việt Nam sẽ chính thức khép lại “thời kỳ cộng sản”, nhưng lại mở ra một “chế độ toàn trị mới với công an” là lực lượng thống trị tuyệt đối. 

Dư âm của một ván bài rủi ro cực cao

Tô Lâm đang đặt cược tất cả vào một nước đi duy nhất: thâu tóm quyền lực tuyệt đối bằng một cuộc khủng hoảng tự tạo.

Nhưng có hai vấn đề lớn mà ông ta phải đối mặt:

1. Liệu các nhóm quyền lực trong ĐCSVN có để yên?

Những nhóm bị gạt ra ngoài cuộc chơi chắc chắn sẽ phản kháng.

Liệu sẽ có một “Yeltsin khác” trong nội bộ xuất hiện để lật ngược thế cờ?

2. Liệu quân đội có đứng ngoài cuộc – Một ẩn số lớn?

Nếu quân đội cảm thấy bị “gạt ra rìa” và an ninh quốc gia bị đe dọa, họ có thể “can thiệp” để ngăn chặn một cuộc chuyển đổi quyền lực đầy rủi ro.

Ván bài của Tô Lâm không chỉ quyết định số phận của ông ta mà còn có thể tạo ra một cơn địa chấn chính trị lớn nhất Việt Nam kể từ 1975.

Liệu đây sẽ là sự khởi đầu của một giai đoạn hậu cộng sản, hay sẽ chỉ là một cuộc thanh trừng nội bộ trước khi mọi thứ quay trở lại trật tự cũ?

Câu trả lời sẽ rõ ràng hơn trong thời gian tới.

Bình Luận từ Facebook

4 BÌNH LUẬN

  1. 1. Đặng Tiểu Bình thường được biết đến như một “kiến trúc sư chính của quá trình hiện đại hóa và phát triển kinh tế Trung Quốc”, nhưng ít người biết, những châm ngôn hành động nổi tiếng nhất như thuyết “mèo đen, mèo trắng” hay “mò đá qua sông” lại không hoàn toàn là “phát kiến” của ông. Nó được ông học hỏi từ Lưu Bá Thừa, một người cộng sự chiến trường thân thiết suốt 13 năm của Đặng Tiểu Bình.
    Thuyết “mèo đen, mèo trắng” xuất phát từ câu “mèo vàng, mèo đen, chỉ cần bắt được chuột đều là mèo tốt” của Lưu Bá Thừa trong thời gian ông cùng sát cánh với Đặng Tiểu Bình những năm 1930-40 trong cuộc vạn lý trường chinh. “Mò đá qua sông” cũng là câu mà Lưu Bá Thừa đã nói. Thời kỳ lập nước Trung Quốc mới, tướng Lưu Ái Bình nhận lệnh xây dựng trường quân sự, trước khi đi đã đến thỉnh giáo Lưu Bá Thừa. Lưu Bá Thừa nói: “Tôi cho đồng chí sáu chữ và cần phải ghi nhớ. “Hãy mò đá để qua sông””. Đặng Tiểu Bình đã áp dụng chính châm ngôn này trong thời kỳ cải cách mở cửa, khi “mở một con đường máu” là các đặc khu kinh tế.
    2. Nhưng chuyện các “ý tưởng lớn” này có phải là phát kiến của riêng ông hay không, đối với Đặng Tiểu Bình, dường như không quan trọng. Ông chưa bao giờ muốn làm nổi bật mình trước tập thể. Chưa từng chính thức giữ các chức vụ nguyên thủ của Trung Quốc, ông luôn “thực sự cầu thị”, không cần hư danh, luôn biết cách lùi lại phía sau, miễn làm sao “được việc là được”. Khi chết, ông được hỏa táng và rải tro cốt xuống biển. Ông có thể xem là một người Cộng sản thực dụng điển hình. Tiếp nhận chủ nghĩa Marx từ những năm 1920 ở tuổi 16-17 khi du học nghề ở Pháp, ông cũng từng được gửi đi học ở Liên Xô, nhưng với ông chủ nghĩa Marx-Lenin chưa bao giờ là một tín điều bất biến. Ông nói: “Học Marx-Lenin phải học cái tinh túy, phải biết áp dụng”, là sự liên hệ lý luận với thực tiễn, chính “thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý”. Với châm ngôn này, cùng với thuyết “mèo đen, mèo trắng”, chỉ những gì “có hiệu quả thực tiễn mới là tốt”, luận thuyết nọ, ý tưởng kia dù nghe có vẻ hay ho đến đâu, mà không áp dụng được trong thực tiễn thì phải ngay lập tức vứt bỏ, “không tranh luận” dài dòng. Ở điểm này có lẽ ông khá giống với Lý Quang Diệu của Singapore.
    3. Không phải là một người ưa lý luận, giáo điều, nhưng Đặng Tiểu Bình chưa bao giờ xem nhẹ vấn đề tư tưởng. Trong bản nhận xét của tổ chức về Đặng Tiểu Bình khi ông được gửi sang Liên Xô học, cho rằng, ông có hai thế mạnh là khả năng “tuyên huấn và tổ chức”. Đây có vẻ là nhận xét xác đáng, bởi sau đó, ông đã phát huy đầy đủ cả hai thế mạnh này ở thời gian trong quân đội, với vị trí chính ủy. Một điểm được Đặng đặc biệt lưu ý và luôn đề cao trong quân ngũ đó là “tư tưởng phải thông suốt”. Trước khi bước vào mỗi trận đánh, ngoài tất cả mọi sự chuẩn bị thường quy khác, ông đều phải chuẩn bị làm sao để “tư tưởng phải thông suốt” từ trên xuống dưới. Điều này, cũng được ông áp dụng nghiêm ngặt cho công cuộc cải cách, mở cửa kinh tế ở Trung Quốc sau này.
    4. Một điểm nữa không thể không nhắc đến ở Đặng Tiểu Bình đó là tầm nhìn “sáng suốt đến mức kinh ngạc” của ông về vai trò của “khoa học kỹ thuật và giáo dục”. Ông từng nói: “…khi ra nhận nhiệm vụ chúng ta có thể có hai thái độ, một là để làm quan, hai là để làm một chút gì đó”. Đến tháng 7/1977, sau khi được chính thức phục hồi lần ba, ở tuổi 73, Đặng Tiểu Bình đã quyết định “phải làm chút gì đó”, đó chính là “nắm khoa học và giáo dục”. Ngay sau khi được phục hồi lần ba, ông đích thân chủ trì quản lý công tác khoa học kỹ thuật của Trung Quốc. Lợi dụng tất cả các phương thức cũng như các học giả, chuyên gia trong và ngoài nước về mọi lĩnh vực để bàn bạc quy hoạch phát triển khoa học kỹ thuật cao của Trung Quốc.
    Nửa tháng sau, ngày 4/8/1977 Đặng Tiểu Bình đã tham dự cuộc tọa đàm về công tác khoa học kỹ thuật và giáo dục do Trung ương tổ chức. Tham gia tọa đàm có 33 chuyên gia, giáo sư nổi tiếng. Trong ngày đầu tiên của cuộc tọa đàm, ông chỉ đọc một bài khai mạc ngắn gọn, sau đó ông chỉ lắng nghe. Hàng ngày, 8 giờ sáng bắt đầu buổi họp, buổi trưa nghỉ rất ít rồi tiếp tục cho đến chiều tối. Rất ít lãnh đạo cấp cao có thể kiên trì ngồi nghe hàng giờ liền như vậy, đặc biệt ở thời điểm đó tại Trung Quốc, các chuyên gia, giáo sư vẫn bị xem là “đối tượng của chuyên chính của cải tạo”.
    Tháng 3/1986, một số nhà khoa học già nổi tiếng như Dương Đại Hoành, Vương Kiềm Xương, Dương Gia Tê, Trần Phương Doãn… đã đưa ra một “Kiến nghị về việc theo đuổi sự phát triển kỹ thuật cao của thế giới”. Đặng Tiểu Bình lập tức chỉ thị: “Kiến nghị này vô cùng quan trọng, trong việc này cần làm nhanh và quyết đoán, không thể kéo dài”. Sau chỉ thị của ông, Quốc vụ viện Trung Quốc đã xây dựng: “Kế hoạch phát triển nghiên cứu kỹ thuật cao của Trung Quốc” (gọi là “Kế hoạch 863” – nổi tiếng).
    Thực tế, ông đã theo đuổi mối quan tâm thúc đẩy phát triển khoa học kỹ thuật ở Trung Quốc đến tận những năm cuối đời. Năm 1992, khi đi thăm miền Nam, ông nói: “Tôi nói khoa học kỹ thuật là sức sản xuất số một. Gần hai chục năm nay, khoa học kỹ thuật thế giới phát triển nhanh biết bao? Một đột phá trong lĩnh vực kỹ thuật cao sẽ kéo theo sự phát triển của một loạt ngành nghề khác. Mấy năm gần đây, liệu xa rời khoa học kỹ thuật có thể làm nước ta tăng trưởng được nhanh như vậy không? Phải đề xướng khoa học, dựa vào khoa học mới có hy vọng được”.
    Đặng Tiểu Bình rất ít khi nói mình thấy vui về vấn đề gì, thế nhưng, cũng trong chuyến đi thăm miền Nam năm 1992 ông đã bốn lần liên tục dùng từ “vui mừng” khi nói về khoa học kỹ thuật: “Làm khoa học kỹ thuật, càng cao càng tốt, càng mới càng tốt, càng cao càng mới, chúng tôi càng vui mừng. Không chỉ chúng tôi vui mừng mà nhân dân cũng vui mừng, nhà nước cũng vui mừng.”
    (Mọi thông tin, trích dẫn trong bài, nếu không ghi chú gì thêm thì đều được lấy từ cuốn: “Đặng Tiểu Bình – Một trí tuệ siêu việt” của Lưu Cường Luân và Uông Đại Lý, NXB Lao Động, 2006.)
    NĐK

  2. Để giữ vững chế độ & để Đảng trường tồn cùng đất nước & dân tộc, ngăn ngừa những nguy cơ xáo trộn nội bộ mà Ls Vũ Đức Khanh đã nêu ra, Đảng nên dựa vào Tr … ờ … Mỹ, vì Mỹ dân chủ, hình như vậy . Liên Sô Đổi Mới theo Mỹ nên U Cà tuyên bố độc lập, Việt Nam cần Đổi Mới mạnh hơn nữa . Tại sao không nhẩy ?

  3. Bóp chết tươi con nòng nọc đám Thanh-Nghệ-Tĩnh vốn có máu thờ Tàu là việc cấp thiết, sau đó bóp chết tất cả nhóm lẻ tẻ thờ Tàu và chế độ côn an trị sẽ hạ màn khi Tô Lâm bị bệnh lạ.

    • Côn an và đội quần (quân đội) CS cả hai chỉ có thể là nói là hại dân hại nước. Đừng bao giờ có ảo tưởng hai nhóm này mang lại ấm no hạnh phúc và tự do cho dân Việt.Tranh dành quyền lực để hối lộ , tham nhũng ,cướp tài sản quốc gia đem ra nước ngoài. Đó là bản chất của CSVN.

Comments are closed.