Quan hệ thương mại Mỹ – Việt trong tầm ngắm, có thể điều chỉnh lại 

Asia Sentinel

Tác giả: David Brown

Song Phan chuyển ngữ

14-1-2025

Một sân golf của Trump tại quê của Tô Lâm có thể giúp cho con đường trơn tru hơn

Ảnh minh họa. Nguồn: BBC

Quan hệ thương mại của Hoa Kỳ với Việt Nam sắp phải điều chỉnh lại. Nếu được xử lý tốt, nó có thể mang lại lợi ích to lớn cho cả hai nước – nhưng điều đó đòi hỏi sự tinh tế đáng kể hơn so với những gì Donald Trump và các cố vấn của ông đã thể hiện trong nhiệm kỳ đầu ông ta làm Tổng thống Hoa Kỳ.

Một năm trước, những người theo dõi Việt Nam đã cố gắng hiểu cách hai nước sẽ thực hiện ‘Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện’ (QHĐTCLTD) mà Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và Nguyễn Phú Trọng, lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam, đã thỏa thuận. Chắc chắn điều đó có giá trị tượng trưng: Trong hệ thống phân cấp quan hệ đối ngoại của Việt Nam, QHĐTCLTD đã nâng Hoa Kỳ lên cùng một thứ hạng cao nhất mà Hà Nội đã dành cho Trung Quốc từ năm 2008 và cho Nga từ năm 2012. Nhưng xét đến việc Ấn Độ (năm 2016), Hàn Quốc (năm 2022), Nhật Bản (cũng năm 2023) và Úc (năm 2024) cũng đã được tuyên bố là đối tác chiến lược toàn diện, có thể miễn chấp những người hoài nghi vì chất vấn liệu các QHĐTCLTD có giá trị thực chất hay không.

Hà Nội hy vọng, đổi lại Washington sẽ thừa nhận rằng Việt Nam đã trở thành một nền kinh tế thị trường – mấy chữ kỳ diệu có thể sẽ thúc đẩy Hoa Kỳ hạ thuế đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam – ngay sau cuộc bầu cử năm 2024. Điều đó có vẻ không có khả năng xảy ra sau khi cử tri Hoa Kỳ chọn đưa Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Năm 2019, Trump cáo buộc Việt Nam là “kẻ lạm dụng tồi tệ nhất” về thương mại với Hoa Kỳ, thậm chí còn tệ hơn cả Trung Quốc. Mặc dù chính quyền Trump đã bắt đầu quá trình trừng phạt Việt Nam vì cho rằng thao túng tiền tệ, nhưng chính quyền Biden đã hủy bỏ hành động này.

Trong khi đó ở Việt Nam, khi Tổng Bí thư Trọng sắp qua đời, một tướng cảnh sát là Tô Lâm đã giành được vị trí lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam. Lâm mang rất nhiều năng lượng vào công việc mới của mình. Ông Nguyễn Khắc Giang, người Việt và là nhà quan sát rất kỹ vấn đề, thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á có trụ sở tại Singapore, đánh giá Lâm là người “thực dụng hơn là lý tưởng, tập trung vào phát triển kinh tế và ổn định chính trị hơn là các chiến dịch học thuyết”.

Lâm và tổng thống đắc cử Donald Trump đã có cuộc nói chuyện ngắn qua điện thoại sau khi việc tái đắc cử của Trump trở nên rõ ràng. Theo trang web của Đảng Cộng sản, “Trump bày tỏ sự tôn trọng đối với mối quan hệ Việt Nam và việc hợp tác kinh tế Việt – Mỹ, và muốn thúc đẩy hơn nữa điều này”. Lần này, có vẻ như lợi ích cá nhân của Trump có thể giúp ích cho lợi ích công của ông, Như David Hutt đã đưa tin trên báo The Diplomat vào ngày 9 tháng 11: “Vào ngày 8 tháng 10… Trump Organiztion, doanh nghiệp gia đình của ông đã ký một thỏa thuận với nhà phát triển bất động sản Việt Nam Kinh Bắc City Development để xây dựng một sân golf và khu nghỉ dưỡng trị giá US$ 1,5 tỷ tại tỉnh Hưng Yên của Việt Nam, ngay bên ngoài Hà Nội”.

Ông Hutt đưa tin, bản ghi nhớ đã được ký kết hồi tháng trước “bởi các quan chức của Trump Organiztion, Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên và Công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc khi Lâm đang trên đường đến Hoa Kỳ tham dự Phiên tranh luận chung hàng năm của Liên Hợp quốc. Chính Trump đã tham dự lễ ký kết và ảnh chụp ông ta ngồi cạnh con trai Eric Trump và Đặng Thành Tâm, chủ tịch Kinh Bắc City và là một ông trùm có ảnh hưởng chính trị đáng kể”.

Với công việc đó hoàn tất, Trump Organiztion tuyên bố vào ngày 10 tháng 1 rằng công ty sẽ không ký kết các thỏa thuận mới với các chính phủ nước ngoài trong khi Trump còn tại nhiệm. Bây giờ, tùy Lâm và Trump xem liệu họ có thể làm sự rung cảm tốt đẹp của QHĐTCLTD Mỹ – Việt khớp với một kế hoạch mở đường cho sự hòa hợp thương mại song phương hay không.

Ngay từ đầu, đã có những trở ngại rất lớn

Trong nhiệm kỳ tổng thống Hoa Kỳ 2017-2021, Trump bị ám ảnh bởi thâm hụt thương mại song phương của Hoa Kỳ với các quốc gia cụ thể; Việt Nam là một trong số đó, ghi nhận mức thâm hụt lớn trong việc nhập khẩu hàng hóa sản xuất từ ​​Trung Quốc và sự thặng dư dôi ra trong xuất khẩu sang Hoa Kỳ sau khi tăng giá trị cho những hàng hóa đó. Không lâu sau khi Trump đắc cử nhiệm kỳ tiếp theo, con trai ông và là cố vấn thân cận Eric đã trích dẫn rằng, Việt Nam “nằm trong những nước ‘trấn lột’ Hoa Kỳ” trong một đoạn video được trình chiếu tại một hội nghị kinh doanh ở Hà Nội. Vài ngày sau, dữ liệu thương mại của Hoa Kỳ cho thấy, thâm hụt song phương với Việt Nam là US$ 102 tỷ trong 10 tháng đầu năm 2024.

Hơn nữa, một số nhà quan sát có ảnh hưởng của Hoa Kỳ tin rằng China, Inc. đang được cho phép đánh tráo nguồn gốc các sản phẩm xuất khẩu, đặc biệt là hàng điện tử trên đường gửi đến Hoa Kỳ đã được đóng gói lại ở Việt Nam. Bỏ qua lợi thế cạnh tranh của Việt Nam về chi phí sản xuất và lao động, họ chỉ ra thặng dư thương mại ngày càng tăng của nước này và cho rằng phần lớn hàng xuất khẩu của Việt Nam bao gồm các mặt hàng ngụy trang có nguồn gốc từ Trung Quốc.

. . . và bằng chứng Việt Nam đang ‘chơi sòng phẳng’

Trong khi đó, dữ liệu vi mô do các nhà phân tích của Harvard Business School tổng hợp cho thấy rằng, nhiều hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đã tạo thêm giá trị cho nền kinh tế Việt Nam thông qua các khoản đầu tư mới, tạo ra việc làm và tăng sản lượng. Nghiên cứu của Harvard kết luận rằng, giá trị gia tăng của hàng nhập khẩu này chỉ trở nên rõ ràng khi xem xét dữ liệu thương mại ở cấp độ công ty. Trên cơ sở đó, chỉ 1,8%, hay US $1,7 tỷ, hàng hóa có khả năng đã được ‘chuyển lộ trình’ một cách bí mật vào năm 2021.

Các phân tích gần đây hơn cho thấy, Hà Nội tăng cường sàng lọc đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc – khu vực hàng điện tử xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ thường có giá trị gia tăng tại chỗ là 30% trở lên và có thể được dán nhãn một cách chính đáng là “sản xuất tại Việt Nam”. Thách thức hiện nay là đưa những mặt hàng xuất khẩu này lên chuỗi giá trị, tức là vượt khỏi lắp ráp và đóng gói.

Một bản tóm tắt do Hội đồng Đại Tây Dương công bố giữa năm 2024, kết luận rằng, với tư cách là một “nền kinh tế kết nối” nối liền chuỗi cung ứng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, Việt Nam đang được cả hai cường quốc này săn đón —và nhận được đầu tư đáng kể. Đáng chú ý, ngoài sự hiện diện đáng kể của các công ty Trung Quốc đã ổn định tại Việt Nam để cung cấp linh kiện cho các công ty điện tử khổng lồ của Mỹ (ví dụ như Apple, Google và Intel), hơn một chục công ty Hoa Kỳ được báo cáo là đang thành lập các trung tâm R&D để bồi dưỡng tài năng địa phương trong lĩnh vực công nghệ điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Tiến về phía trước

Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, trước khi nhiều tháng trôi qua, Tổng thống Trump và Tổng bí thư Tô Lâm dường như buộc phải gặp nhau – và xung đột – về các vấn đề thương mại song phương. Hoặc, nếu trước đó, các quan chức thương mại cấp cao của cả hai nước được chỉ đạo gặp nhau, nghiên cứu, giải quyết các tranh luận và vạch ra tình hình hiện tại và hướng đi có thể xảy ra của quan hệ thương mại song phương, có lẽ có thể tránh được một thảm họa. Việt Nam sẽ khôn ngoan khi đưa ra một số nhượng bộ đối với các vấn đề nhạy cảm của Hoa Kỳ. Trong trường hợp đó, khả năng là công bằng, có thể là tốt, rằng lý lẽ thông thường sẽ thắng thế ở cả hai thủ đô.

________

Tác giả: David Brown là cựu viên chức ngoai giao Hoa Kỳ có nhiều kinh nghiệm ở Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam và trong việc điều phối chính sách năng lượng. Ông là cộng tác viên thường xuyên của Asia Sentinel

Bình Luận từ Facebook

2 BÌNH LUẬN

  1. 1. Đặng Tiểu Bình thường được biết đến như một “kiến trúc sư chính của quá trình hiện đại hóa và phát triển kinh tế Trung Quốc”, nhưng ít người biết, những châm ngôn hành động nổi tiếng nhất như thuyết “mèo đen, mèo trắng” hay “mò đá qua sông” lại không hoàn toàn là “phát kiến” của ông. Nó được ông học hỏi từ Lưu Bá Thừa, một người cộng sự chiến trường thân thiết suốt 13 năm của Đặng Tiểu Bình.
    Thuyết “mèo đen, mèo trắng” xuất phát từ câu “mèo vàng, mèo đen, chỉ cần bắt được chuột đều là mèo tốt” của Lưu Bá Thừa trong thời gian ông cùng sát cánh với Đặng Tiểu Bình những năm 1930-40 trong cuộc vạn lý trường chinh. “Mò đá qua sông” cũng là câu mà Lưu Bá Thừa đã nói. Thời kỳ lập nước Trung Quốc mới, tướng Lưu Ái Bình nhận lệnh xây dựng trường quân sự, trước khi đi đã đến thỉnh giáo Lưu Bá Thừa. Lưu Bá Thừa nói: “Tôi cho đồng chí sáu chữ và cần phải ghi nhớ. “Hãy mò đá để qua sông””. Đặng Tiểu Bình đã áp dụng chính châm ngôn này trong thời kỳ cải cách mở cửa, khi “mở một con đường máu” là các đặc khu kinh tế.
    2. Nhưng chuyện các “ý tưởng lớn” này có phải là phát kiến của riêng ông hay không, đối với Đặng Tiểu Bình, dường như không quan trọng. Ông chưa bao giờ muốn làm nổi bật mình trước tập thể. Chưa từng chính thức giữ các chức vụ nguyên thủ của Trung Quốc, ông luôn “thực sự cầu thị”, không cần hư danh, luôn biết cách lùi lại phía sau, miễn làm sao “được việc là được”. Khi chết, ông được hỏa táng và rải tro cốt xuống biển. Ông có thể xem là một người Cộng sản thực dụng điển hình. Tiếp nhận chủ nghĩa Marx từ những năm 1920 ở tuổi 16-17 khi du học nghề ở Pháp, ông cũng từng được gửi đi học ở Liên Xô, nhưng với ông chủ nghĩa Marx-Lenin chưa bao giờ là một tín điều bất biến. Ông nói: “Học Marx-Lenin phải học cái tinh túy, phải biết áp dụng”, là sự liên hệ lý luận với thực tiễn, chính “thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý”. Với châm ngôn này, cùng với thuyết “mèo đen, mèo trắng”, chỉ những gì “có hiệu quả thực tiễn mới là tốt”, luận thuyết nọ, ý tưởng kia dù nghe có vẻ hay ho đến đâu, mà không áp dụng được trong thực tiễn thì phải ngay lập tức vứt bỏ, “không tranh luận” dài dòng. Ở điểm này có lẽ ông khá giống với Lý Quang Diệu của Singapore.
    3. Không phải là một người ưa lý luận, giáo điều, nhưng Đặng Tiểu Bình chưa bao giờ xem nhẹ vấn đề tư tưởng. Trong bản nhận xét của tổ chức về Đặng Tiểu Bình khi ông được gửi sang Liên Xô học, cho rằng, ông có hai thế mạnh là khả năng “tuyên huấn và tổ chức”. Đây có vẻ là nhận xét xác đáng, bởi sau đó, ông đã phát huy đầy đủ cả hai thế mạnh này ở thời gian trong quân đội, với vị trí chính ủy. Một điểm được Đặng đặc biệt lưu ý và luôn đề cao trong quân ngũ đó là “tư tưởng phải thông suốt”. Trước khi bước vào mỗi trận đánh, ngoài tất cả mọi sự chuẩn bị thường quy khác, ông đều phải chuẩn bị làm sao để “tư tưởng phải thông suốt” từ trên xuống dưới. Điều này, cũng được ông áp dụng nghiêm ngặt cho công cuộc cải cách, mở cửa kinh tế ở Trung Quốc sau này.
    4. Một điểm nữa không thể không nhắc đến ở Đặng Tiểu Bình đó là tầm nhìn “sáng suốt đến mức kinh ngạc” của ông về vai trò của “khoa học kỹ thuật và giáo dục”. Ông từng nói: “…khi ra nhận nhiệm vụ chúng ta có thể có hai thái độ, một là để làm quan, hai là để làm một chút gì đó”. Đến tháng 7/1977, sau khi được chính thức phục hồi lần ba, ở tuổi 73, Đặng Tiểu Bình đã quyết định “phải làm chút gì đó”, đó chính là “nắm khoa học và giáo dục”. Ngay sau khi được phục hồi lần ba, ông đích thân chủ trì quản lý công tác khoa học kỹ thuật của Trung Quốc. Lợi dụng tất cả các phương thức cũng như các học giả, chuyên gia trong và ngoài nước về mọi lĩnh vực để bàn bạc quy hoạch phát triển khoa học kỹ thuật cao của Trung Quốc.
    Nửa tháng sau, ngày 4/8/1977 Đặng Tiểu Bình đã tham dự cuộc tọa đàm về công tác khoa học kỹ thuật và giáo dục do Trung ương tổ chức. Tham gia tọa đàm có 33 chuyên gia, giáo sư nổi tiếng. Trong ngày đầu tiên của cuộc tọa đàm, ông chỉ đọc một bài khai mạc ngắn gọn, sau đó ông chỉ lắng nghe. Hàng ngày, 8 giờ sáng bắt đầu buổi họp, buổi trưa nghỉ rất ít rồi tiếp tục cho đến chiều tối. Rất ít lãnh đạo cấp cao có thể kiên trì ngồi nghe hàng giờ liền như vậy, đặc biệt ở thời điểm đó tại Trung Quốc, các chuyên gia, giáo sư vẫn bị xem là “đối tượng của chuyên chính của cải tạo”.
    Tháng 3/1986, một số nhà khoa học già nổi tiếng như Dương Đại Hoành, Vương Kiềm Xương, Dương Gia Tê, Trần Phương Doãn… đã đưa ra một “Kiến nghị về việc theo đuổi sự phát triển kỹ thuật cao của thế giới”. Đặng Tiểu Bình lập tức chỉ thị: “Kiến nghị này vô cùng quan trọng, trong việc này cần làm nhanh và quyết đoán, không thể kéo dài”. Sau chỉ thị của ông, Quốc vụ viện Trung Quốc đã xây dựng: “Kế hoạch phát triển nghiên cứu kỹ thuật cao của Trung Quốc” (gọi là “Kế hoạch 863” – nổi tiếng).
    Thực tế, ông đã theo đuổi mối quan tâm thúc đẩy phát triển khoa học kỹ thuật ở Trung Quốc đến tận những năm cuối đời. Năm 1992, khi đi thăm miền Nam, ông nói: “Tôi nói khoa học kỹ thuật là sức sản xuất số một. Gần hai chục năm nay, khoa học kỹ thuật thế giới phát triển nhanh biết bao? Một đột phá trong lĩnh vực kỹ thuật cao sẽ kéo theo sự phát triển của một loạt ngành nghề khác. Mấy năm gần đây, liệu xa rời khoa học kỹ thuật có thể làm nước ta tăng trưởng được nhanh như vậy không? Phải đề xướng khoa học, dựa vào khoa học mới có hy vọng được”.
    Đặng Tiểu Bình rất ít khi nói mình thấy vui về vấn đề gì, thế nhưng, cũng trong chuyến đi thăm miền Nam năm 1992 ông đã bốn lần liên tục dùng từ “vui mừng” khi nói về khoa học kỹ thuật: “Làm khoa học kỹ thuật, càng cao càng tốt, càng mới càng tốt, càng cao càng mới, chúng tôi càng vui mừng. Không chỉ chúng tôi vui mừng mà nhân dân cũng vui mừng, nhà nước cũng vui mừng.”
    (Mọi thông tin, trích dẫn trong bài, nếu không ghi chú gì thêm thì đều được lấy từ cuốn: “Đặng Tiểu Bình – Một trí tuệ siêu việt” của Lưu Cường Luân và Uông Đại Lý, NXB Lao Động, 2006.)
    NĐK


  2. Vừa có một loài Hoa Maga từ Đất Mỹ hội nhập vào Đất Việt hóa thân thành Hoa Ái Quốc
    ***************************************

    Chung quanh Người : Đội ngũ trung thành
    Quyết tâm viết Ngàn trang mới Sử Xanh
    Maga như Hoa Hướng Dương bừng rộ nở
    Thể chế Liên bang – Quốc tế cấu thành
    Bàn cờ Chiến lược trước Hiện tình Thế giới
    Thời Hoàng kim Mới rộn ràng Âm thanh
    Quyện hòa Cuồng nộ từ bao Chuyển đổi
    Quanh Người : Đội ngũ Tinh hoa trung thành
    Quyết tâm lật Mỹ Sử sang Trang Mới
    Canh tân Sáng tạo Hiện đại vinh danh
    Hải đăng Hoa Kỳ tranh tối tranh sáng
    Giao thời mập mờ đối lập đấu tranh :
    Trật tự Cũ chết dần khai Thế giới Mới !
    Mỹ sử tăng tốc Thế sử xây thành :
    Âu sử + Á sử + Nhật sử + Trung sử
    Vọng gác Trường thành dường như Đổi canh
    Đi về đâu hỡi Việt sử Hiện đại ?
    Kỷ nguyên 3 Mới : Vươn mình / Tàn nhanh ???
    Maga hóa thân Hoa Ái Quốc Việt !
    Biển Đông : Tân Việt hùng cường tất thành  
    100.000.000 Tâm não đồng lòng cộng hưởng :
    Đan Vòng tay Vĩ đại cùng tiến nhanh !!!

    HÀNG CHỤC TRIỆU LƯƠNG DÂN VIỆT

Comments are closed.