Nhà công vụ: Khách ở trọ không chịu check-out

Trần Ai

18-7-2026

Trước đây người ta hay nói “quan tham vì tiền”. Bây giờ có lẽ phải bổ sung thêm: “Quan tham cả… nhà”!

Nghe TS Nguyễn Văn Pha, cựu Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ kể chuyện, có những vị bộ trưởng đã có nhà riêng, thậm chí nhà rất đẹp, nhưng vẫn nhất quyết không chịu trả nhà công vụ, bỗng nhớ tới mấy ông khách đi ăn cưới. Tiệc tan từ lâu, chủ nhà đã dọn bàn, nhưng các ông vẫn ngồi nhâm nhi trà đá, gặm hạt dưa, chờ xem có ai mang thêm món gì ra không.

Nhà công vụ vốn được xây để phục vụ công việc. Khi ông/ bà còn làm nhiệm vụ thì ở, hết nhiệm vụ thì phải trả. Chuyện đơn giản như đi thuê phòng khách sạn. Trả phòng xong thì người khác vào ở. Vậy mà ở xứ ta, có người xem nhà công vụ như nhà ông bà của họ để lại.

Lý do thì nghe rất… sáng tạo: Người thì bảo đang chờ nhà mới; người thì nói để cháu họ ở tạm. Có người còn hy vọng sau này nhà nước hóa giá, bán rẻ cho mình mua luôn. Nghe mà thương quá!

Người dân bình thường muốn mua căn nhà thì phải cày bục mặt 20-30 năm, sáng đi làm, tối tăng ca, cuối tháng lo trả tiền vay ngân hàng. Còn một số người thì chỉ cần… ngồi yên. Cứ ở thật lâu, biết đâu một ngày đẹp trời căn nhà sẽ thành của mình. Đúng là một chiến lược đầu tư không giống ai.

Nếu áp dụng kiểu suy nghĩ này vào đời sống thì vui lắm. Mượn xe hàng xóm chạy mười năm rồi bảo: “Thôi bán rẻ cho tôi luôn nhé?” Ở khách sạn cả năm rồi nói: “Phòng này hợp phong thủy quá, anh để tôi mua giá ưu đãi”. Chắc chủ khách sạn sẽ báo công an ngay. Nhưng nhà công vụ thì lại có người nghĩ, chuyện đó bình thường!

Buồn cười nhất là lý do “để cháu họ ở”. Hóa ra nhà công vụ còn có thêm chức năng làm ký túc xá cho họ hàng. Theo logic đó thì mai mốt xe công cũng có thể cho con cháu của họ lái đi học, văn phòng cơ quan cho cháu mở sinh nhật, máy photocopy của sở thì in thiệp cưới. Cái gì là của công cũng thành của… bà con.

Lạ một điều, nếu ai xin ở nhờ căn biệt thự của chính các vị ấy vài năm thì chắc chắn không dễ. Nhưng tài sản của Nhà nước thì lại rộng rãi vô cùng. Của mình thì giữ kỹ như vàng, trong khi của dân thì giữ luôn cũng được!

Có người bảo: “Một căn nhà công vụ thì đáng bao nhiêu?”. Sai rồi, chuyện này đâu chỉ là căn nhà, mà là lòng tham.

Đã có nhà riêng mà vẫn cố giữ nhà công vụ thì giống như người ăn xong ba tô phở vẫn nhất quyết giành luôn tô của người ngồi bên cạnh. Không phải vì còn đói, mà vì thấy miễn phí, không ăn thì tiếc.

Trong khi đó, ở nhiều nơi, cán bộ trẻ, bác sĩ, giáo viên mới về vùng xa phải ở chen chúc 5-6 người một phòng. Có nơi nhà công vụ xuống cấp đến mức không dám ở, phải tự bỏ tiền thuê trọ. Nhà được xây cho người cần thì không có. Người không cần lại giữ khư khư. Đó mới là điều khiến dân bực.

Điều làm nhiều người ngạc nhiên hơn là có những trường hợp phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần mới chịu trả nhà. Nghe cứ như đòi nợ. Mà nợ tiền thì còn có ngày trả, còn đây là nợ… chìa khóa.

Thử tưởng tượng người dân thuê nhà, hết hợp đồng mà bảo chủ nhà: “Anh thông cảm, tôi chưa muốn đi. Tôi còn đang chờ căn khác. Với lại cháu tôi thích ở đây”. Chắc hôm sau đồ đạc đã ra nằm ngoài vỉa hè.

Còn nhà công vụ thì khác. Công văn nhắc lần một, lần hai, lần ba… Nhẹ nhàng như gửi thiệp mời.

Có lẽ từ nay nên đổi tên “nhà công vụ” thành “nhà ở đến khi nào thích thì thôi”, chứ cứ gọi là công vụ mà nhiều người ở lâu hơn cả thời gian làm bộ trưởng thì nghe hơi… kỳ.

Muốn giải quyết chuyện này, thật ra rất dễ. Luật nên rõ ràng: Còn chức thì ở, hết chức thì trả. Đã có nhà riêng thì khỏi đăng ký. Quá thời hạn thì thu hồi. Ai đang thuê, thuê bao lâu, có đủ điều kiện hay không, cứ công khai hết cho dân biết. Làm được như vậy thì chẳng còn ai có thể viện đủ thứ lý do để bám lấy căn nhà của Nhà nước.

Bởi nói cho cùng, nhà công vụ không phải là phần thưởng, càng không phải là của hồi môn sau khi nghỉ chức. Đó là tài sản của dân, được giao cho cán bộ mượn để làm việc. Mượn thì phải trả, đó là điều trẻ con cũng hiểu.

Chỉ có điều, hình như có một số người lớn, chức càng cao thì lại càng… quên.