Giáo dục thiếu khai phóng và các môn Sử, Địa bị chính trị hóa

Dương Quốc Chính

3-7-2026

Nhân ngày đổi tên Sài Gòn thành Hồ Chí Minh, mình mới để ý rằng, có rất nhiều người đã hiểu sai vấn đề lịch sử và địa lý này.

TP.HCM thực ra không phải có quy mô của Sài Gòn cũ, mà bao trùm cả tỉnh Gia Định cũ, mà Gia Định to gấp mấy lần Sài Gòn trước 1975, về lịch sử của cái tên Gia Định thì còn có trước cả Sài Gòn.

Thế nhưng lại rất ít người, đặc biệt là người Bắc, mình đang cảm thấy thế, biết rằng cái tên Gia Định cũng biến mất cùng lúc với Sài Gòn. Đa số, gồm cả mình, bây giờ hay gọi tắt TP.HCM là Sài Gòn, thực ra cũng không chính xác. Chỉ số ít dân gốc mới tính Sài Gòn là khu trung tâm Q1 cũ.

Gần tương tự vậy, cũng không nhiều người Hà Nội biết rằng, một phần lớn TP Hà Nội cũ (thời 4 quận) là thuộc về Hà Đông. Toàn bộ quận Đống Đa là thuộc về tỉnh Hà Đông. Có lẽ mọi người (7x về sau) chỉ biết Hà Đông là cái thị xã bé bé nhà quê dưới cầu Trắng. Ai mà ngờ, dinh cơ của tổng đốc Hà Đông lại nằm ở trung tâm quận Đống Đa bây giờ (Thái Hà ấp chỗ phố Thái Hà bây giờ).

Về địa lý, TP Hà Nội thuộc Pháp bé tí so với tỉnh Hà Đông, y như so quy mô Sài Gòn với tỉnh Gia Định vậy.

Mình cho là việc hiểu sai này là do sự đứt đoạn của lịch sử, địa lý chế độ cũ, không được dạy tử tế trong sách giáo khoa Sử Địa.

Giáo dục thiếu khai phóng và các môn Sử Địa bị chính trị hóa nó dẫn tới hệ quả như vậy. Người ta bị biến thành gà nhưng vẫn hoan hỉ với điều đó. Mình đọc đề thi Sử tốt nghiệp năm vừa rồi, thấy nó vẫn là sử đảng mà thôi. Trong khi môn Văn đã có nhiều biến chuyển, đổi mới.

Hôm qua có ông anh báo điểm người nhà cho mình là cháu nó được 9,8 Sử. Mình mới đùa là, giỏi thế không khéo lại thành bò đỏ! Bởi vì các cháu ấy cày sâu quá, sẽ tạo nên niềm tin tuyệt đối khó lay chuyển, sau này mới gặp được các nguồn khác không giống sách giáo khoa lại sốc và… húc. Đau lòng chỗ đó.

Bò húc ông Nguyễn Thành Nam vừa rồi phần nhiều là do sốc vì thấy nội dung khác sách giáo khoa (không tính về văn phong). Các cháu húc mình cũng vậy thôi.

Hôm nọ có cháu vào chửi hôi ông Nam đại ý là: Ca ngợi ông Diệm, là kẻ đưa quân Mỹ vào bắn giết đồng bào. Mình mới bảo, mày đang hiểu ngược đó cháu, chính vì ngăn cản lính Mỹ vào bắn giết đồng bào nên ông ấy mới chết. Thế là nó húc mình liền!

Các bài của mình chỉ là tóm lược và gợi mở thông tin cho mọi người, đặc biệt là các cháu. Muốn biết sâu hơn thì phải đọc sách thêm.

Về lịch sử Sài Gòn và Hà Nội, bây giờ sách chính thống đã tương đối cởi mở giai đoạn Pháp thuộc và Đệ Nhất Cộng Hòa, nhưng giai đoạn Đệ Nhị Cộng Hòa thì còn rất nhạy cảm, dù đã 50 năm trôi qua.