Thế nào là “tin giả”, theo định nghĩa của nhà cầm quyền?

Nguyễn Ngọc Như Quỳnh

1-7-2026

LGT từ Tiếng Dân: Từ ngày 1-7-2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực với thông điệp rất rõ ràng: “Mỗi cú nhấp chuột cũng phải tuân thủ pháp luật”. Mục tiêu chống tin giả của Nghị định 174 là điều hầu như không ai phản đối, nhưng câu hỏi quan trọng được đặt ra là: Ai là người quyết định tin nào là “tin giả”, và quyết định đó dựa trên tiêu chí nào?

Bài viết sau đây của tác giả Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, đặt ra những câu hỏi về tính minh bạch và khả năng dự đoán của pháp luật khi các khái niệm như “tin giả”, “gây hoang mang” hay “xuyên tạc” vẫn còn khá rộng và dễ bị diễn giải.

Khi một người chỉ chia sẻ thông tin từ các hãng truyền thông quốc tế về một vụ việc mà trong nước chưa công bố kết luận, liệu đó có phải là hành vi vi phạm? Nếu có thì căn cứ vào đâu, còn nếu không thì ranh giới pháp lý nằm ở chỗ nào? Một nhà nước pháp quyền không chỉ cần công cụ để xử lý tin giả, mà còn phải bảo đảm rằng, người dân biết rõ giới hạn của quyền tự do ngôn luận trước khi bấm nút “chia sẻ”.

***

Tôi hoàn toàn đồng ý rằng không nên phát tán tin giả. Điều khiến nhiều người băn khoăn không phải là mục tiêu của nghị định, mà là tiêu chí xác định thế nào là “tin giả”, “gây hoang mang” hay “xuyên tạc”.

Ví dụ, nếu xuất hiện những thông tin bất lợi cho công an, quân đội hoặc cơ quan nhà nước nhưng chưa được báo chí trong nước đưa tin, thì chúng sẽ được đánh giá theo tiêu chí nào? Một vụ việc đang lan truyền trên mạng nhưng chưa được cơ quan chức năng xác nhận hoặc bác bỏ, sẽ mặc nhiên bị xem là “tin giả”, hay cần có một quy trình xác minh minh bạch?

Lấy ví dụ, từng có vụ việc liên quan đến Thượng tướng Hoàng Xuân Chiến được truyền thông quốc tế đưa tin sau khi phía Bộ Quốc phòng Hàn Quốc được cho là nêu ra các cáo buộc từ một nữ công chức về hành vi không phù hợp trong chuyến công tác tại Seoul. Theo các nguồn tin này, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc đã triệu tập Tùy viên Quốc phòng Việt Nam để phản đối và đề nghị có biện pháp ngăn ngừa tái diễn. Trong khi đó, đến nay chưa có thông tin công khai cho thấy phía Việt Nam đã công bố kết quả điều tra hoặc đưa ra kết luận chính thức về các cáo buộc này.

Vậy, nếu một người chỉ chia sẻ các bài báo quốc tế về vụ việc đó thì có bị xem là phát tán “tin giả” hay “gây hoang mang” hay không? Nếu có, thì căn cứ pháp lý là gì? Nếu không, thì ranh giới được xác định như thế nào?

Khi các khái niệm như “tin giả” hay “tin gây hoang mang” chưa được làm rõ và được áp dụng nhất quán, người dân rất khó biết đâu là ranh giới pháp lý trước khi bấm nút “chia sẻ”. Điều đó dễ tạo ra tâm lý e ngại rằng một cú nhấp chuột có thể bị diễn giải theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào cách áp dụng của cơ quan có thẩm quyền.