Nghi vấn đằng sau những tuyên bố của Trump về cuộc chiến với Iran

Tác giả: Heather Cox Richardson

Thận Nhiên chuyển ngữ

24-3-2026

Thứ Hai, ngày 23 tháng 3 năm 2026

Ngay sau khi thị trường chứng khoán Mỹ đóng cửa vào thứ Sáu, Tổng thống Donald J. Trump dường như đã cố trấn an những thiệt hại mà thị trường phải chịu kể từ cuộc tấn công của ông vào Iran hôm 28 tháng 2 bằng cách đăng rằng cuộc chiến đang “dịu xuống”. Lời trấn an này có vẻ được đưa ra nhằm làm dịu nỗi lo của thị trường trong cuối tuần.

Nhưng rồi, vào lúc 7:44 tối thứ Bảy, Trump đăng:

“Nếu Iran không MỞ HOÀN TOÀN, KHÔNG CÓ ĐE DỌA, eo biển Hormuz trong vòng 48 GIỜ kể từ thời điểm này, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ sẽ tấn công và xóa sổ các NHÀ MÁY ĐIỆN của họ, BẮT ĐẦU TỪ NHÀ MÁY LỚN NHẤT! Cảm ơn sự chú ý của quý vị. Tổng thống DONALD J. TRUMP”.

Ngoài việc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự là tội ác chiến tranh, lời đe dọa nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ Trung Đông này lại khiến thị trường chao đảo lần nữa, nhất là sau khi Iran dọa sẽ tấn công các nhà máy điện ở Israel và các nước vùng Vịnh khác.

Rồi, vào 7:23 sáng nay [24-3], Trump đăng:

“TÔI VUI MỪNG THÔNG BÁO RẰNG HOA KỲ VÀ IRAN ĐÃ CÓ NHỮNG CUỘC TRAO ĐỔI RẤT TỐT VÀ HIỆU QUẢ TRONG HAI NGÀY QUA VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT HOÀN TOÀN VÀ TRIỆT ĐỂ MỌI THÙ ĐỊCH Ở TRUNG ĐÔNG. DỰA TRÊN THÁI ĐỘ VÀ TINH THẦN TRONG NHỮNG CUỘC THẢO LUẬN SÂU SẮC, CHI TIẾT VÀ MANG TÍNH XÂY DỰNG NÀY — SẼ TIẾP DIỄN TRONG TUẦN — TÔI ĐÃ CHỈ THỊ BỘ CHIẾN TRANH HOÃN MỌI CUỘC TẤN CÔNG QUÂN SỰ NHẰM VÀO CÁC NHÀ MÁY ĐIỆN VÀ CƠ SỞ NĂNG LƯỢNG CỦA IRAN TRONG 5 NGÀY, PHỤ THUỘC VÀO KẾT QUẢ CỦA CÁC CUỘC GẶP VÀ THẢO LUẬN ĐANG DIỄN RA. XIN CẢM ƠN QUÝ VỊ! — TỔNG THỐNG DONALD J. TRUMP”.

Khoảng thời gian 5 ngày mà Trump cam kết tạm dừng lời đe dọa này — bản thân cuộc chiến vẫn tiếp diễn — trùng đúng các ngày thị trường chứng khoán mở cửa.

Theo The Kobeissi Letter, một bản tin phân tích thị trường chứng khoán, chỉ số S&P 500 đã tăng vọt 240 điểm. Giá dầu Brent giảm xuống còn 96 USD/ thùng.

Rồi Iran bác bỏ các tuyên bố của Trump và nói các lãnh đạo của họ không hề có “bất kỳ liên lạc trực tiếp hay gián tiếp” nào với phía Trump. Bộ Ngoại giao Iran nói Trump đang cố “kéo giá năng lượng xuống và câu giờ để triển khai kế hoạch quân sự của mình”. Iran khẳng định, các nước trong khu vực đã tiếp cận họ để đàm phán, và “phản hồi của chúng tôi với tất cả các nước là rõ ràng: Chúng tôi không phải bên khởi đầu cuộc chiến này, và mọi yêu cầu như vậy phải được chuyển cho Washington”.

Chỉ số S&P lại giảm 120 điểm và giá dầu Brent tăng lên khoảng 100 USD/thùng.

“Chuyện gì đang diễn ra ở đây?” Adam Kobeissi viết trong bản tin của ông về thị trường.

Câu trả lời mà mạng xã hội lập tức nhảy vào là: Thao túng thị trường. Nhà kinh tế Paul Krugman cũng gợi ý điều tương tự hôm nay, lưu ý rằng người có thông tin nội bộ “hoàn toàn có thể bán khống một loạt hợp đồng tương lai dầu thô ở mức giá rất cao — Brent cuối tuần qua hơn 112 USD — rồi mua lại ngay sau khi Trump tuyên bố tiến triển lớn, nhưng trước khi Iran phủ nhận. Và như vậy họ có thể thu một khoản lợi nhuận cực kỳ lớn”.

Thực tế, cuối ngày, các phóng viên như Yun Li của CNBC cho biết, khoảng 15 phút trước tuyên bố của Trump, đã có một đợt nhảy vọt đột ngột trong hợp đồng tương lai S&P 500 và dầu.

Krugman còn có những nhận định khác. Trump đã đe dọa “phạm một tội ác chiến tranh ở quy mô lớn” bằng cách đánh vào các cơ sở năng lượng dân sự và “hẳn đang tìm đường thoát”. Krugman lưu ý, không có lý do rõ ràng nào để Iran muốn đạt được thỏa thuận lúc này: Có vẻ họ đang thắng theo tiêu chí làm Mỹ mất mặt bằng cách kéo dài cuộc chiến.

Krugman nêu một điểm lớn:

“Hãy nghĩ xem vị thế của Mỹ trên thế giới đã bị suy yếu đến mức nào, không chỉ bởi việc thất bại rõ ràng trong việc khuất phục một cường quốc hạng tư, mà còn bởi thực tế là mọi người giờ đều biết rằng bạn không thể tin bất cứ điều gì, không thể tin bất kỳ cam kết nào mà Mỹ đưa ra. Bạn không thể trông đợi Mỹ thực hiện lời hứa, và cả lời đe dọa. Và mặc định bây giờ phải là bất kỳ điều gì chính quyền này nói đều là lời nói dối”.

Trump tiếp tục nhấn mạnh điều ông đăng buổi sáng khi nói chuyện với báo chí tại sân bay Palm Beach, dường như thấy một lối thoát khỏi xung đột. Ông tuyên bố, đặc phái viên Trung Đông của ông, Steve Witkoff, đang nói chuyện với “một nhân vật hàng đầu” của Iran, “người mà tôi tin là được tôn trọng nhất và là lãnh đạo… không phải lãnh tụ tối cao… nhưng là những người dường như đang điều hành [Iran]”.

Barak Ravid của Axios sau đó đưa tin rằng, Witkoff và con rể Trump, Jared Kushner — cả hai đều là những tay tư nhân có quan hệ tài chính ở Trung Đông — chứ không phải ngoại trưởng Marco Rubio, đã gửi thông điệp cho Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, thông qua Ai Cập, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Các trung gian đang cố sắp xếp một cuộc gọi giữa các nhà đàm phán Mỹ và Iran. Ghalibaf là cộng sự thân cận của lãnh tụ tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei.

Trump xem kế hoạch đó như đã xong và nói Mỹ và Iran sẽ nói chuyện qua điện thoại hôm nay. Ông tiếp tục: “Chúng tôi sẽ sớm gặp trực tiếp. Chúng tôi đang làm giai đoạn 5 ngày. Xem nó diễn ra thế nào. Nếu trôi chảy, chúng tôi sẽ kết thúc chuyện này, còn nếu không thì chúng tôi cứ tiếp tục ném bom thỏa thích”.

Kaitlan Collins của CNN hỏi Trump: “Ông nói có nhiều điểm đồng thuận với Iran lúc này. Ông cho vài ví dụ được không?”

Ông trả lời: “Nhiều lắm. Khoảng mười lăm điểm. Mười lăm điểm”.

Collins hỏi tiếp: “Mà Iran đã đồng ý với các điểm đó?”

Trump đáp: “À, họ sẽ không có vũ khí hạt nhân. Đó là số một. Số một, hai, và ba. Họ sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân”.

Collins hỏi: “Họ đã đồng ý điều đó?”

Trump: “Họ đồng ý rồi”.

Khi phóng viên khác hỏi, Iran có đồng ý “không làm giàu uranium dưới bất kỳ hình thức nào — kể cả mục đích y tế và dân sự”, Trump đáp: “Họ đồng ý”.

Collins lại hỏi: “Còn eo biển Hormuz? Ai sẽ kiểm soát?”

Trump đáp: “Nó sẽ sớm được mở nếu mọi chuyện suôn sẻ”.

Hỏi “sớm” là bao lâu, ông nói: “Ngay lập tức”.

Hỏi: Ai sẽ kiểm soát eo biển, Trump đáp: “Uhhhh, sẽ do đồng kiểm soát”.

“Bởi ai?” Collins hỏi.

“Có thể là tôi. Có thể là tôi”, Trump nói. Không phải Hoa Kỳ hay liên minh quốc tế, mà “tôi và vị giáo chủ, bất cứ ai là giáo chủ… Và cũng sẽ có… một hình thức thay đổi chế độ rất nghiêm trọng. Thành thật mà nói, mọi người trong chế độ đều đã bị giết… Nhưng chúng tôi đang làm việc với vài người mà tôi thấy rất hợp lý, rất chắc chắn. Những người trong nội bộ biết họ là ai. Họ rất được tôn trọng, và có thể một trong số họ sẽ là người chúng tôi tìm kiếm. Nhìn Venezuela mà xem, mọi thứ đang rất tốt. Chúng tôi làm rất tốt ở Venezuela, với dầu mỏ và mối quan hệ giữa tổng thống đắc cử và chúng tôi. Và có thể chúng tôi tìm được ai đó như vậy ở Iran”.