Lê Minh Nguyên
16-3-2026
Tiếp theo kỳ 1
Vùng Trung Đông là một chảo dầu sôi đuợc giữ thăng bằng bởi ba đầu ông táo: Thổ – Saudi – Iran. Họ tranh nhau trong khối Hồi Giáo mà trong đó Saudi lãnh đạo Sunni (khoảng 85%), Iran lãnh đạo Shiite (khoảng 15%) và Thổ còn vuơng vấn với Đế Quốc Ottoman cũ.
Trung Đông là lò lửa địa chính trị do nhiều yếu tố:
– Đây là giao điểm thông thương giữa ba đại lục Âu châu, Á châu và Phi châu. Nơi có “Con Đuờng Tơ Lụa” cũ và mới.
– Vùng có trữ lượng dầu khí khổng lồ mà các đại cường thế giới đều muốn thò tay vào “me too”.
– Vùng trung tâm của nền văn minh Hồi giáo trong cuộc chiến với nền văn minh Thiên Chúa giáo, nơi có sự đụng độ giữa những nền văn minh.
– Vùng tranh chấp ảnh hưởng trong nội bộ của khối Hồi giáo với nhau để nước họ trở thành đế quốc vùng, nhất kiếm trấn ải.
Lâu nay Trung Đông nằm trên sự thăng bằng động mà ba ông táo đang chống đỡ để giữ thăng bằng cho chảo dầu sôi. Nay nếu một chân ông táo bị sụp thì chảo dầu sẽ đổ, chiến tranh sẽ lan rộng cho vùng và cho thế giới.
Mỹ, một đại cường ngoài vùng, từ trước đến nay đã duy trì sự thăng bằng này bằng cách không cho ai trong ba ông táo quá mạnh hay quá yếu, nếu quá mạnh thì Mỹ đì xuống, quá yếu thì Mỹ nâng lên.
Nhưng anh Tư Tê đã phá bỏ thế cân bằng này, từ sự ổn định ba đầu ông táo sang môi trường đa cực, phân mảnh hơn. Địa chính trị Trung Đông năm 2026 được định hình bởi quá trình chuyển đổi hỗn loạn sang đa cực, bất ổn do anh 4T và các tác nhân khu vực thúc đẩy, nhất là Saudi và Do Thái.
Với sự hiện diện quân sự đáng kể của hai bàn tay lông lá bên ngoài là Mỹ và Trung Quốc, nó tác động đến dầu khí và sự ổn định khu vực. An ninh hàng hải ở Hồng Hải và eo biển Hormuz càng có những rủi ro cao.
Nếu lính Mỹ không đặt chân lên đất nuớc Iran (boots on the ground) thì việc thay đổi chế độ ở Iran là một điều viễn tưởng. Và khi “nắp lon trùng đã mở” thì những cuộc tấn công du kích của các lực lượng thân Iran ở Iraq, Syria, Lebanon, Yemen… sẽ làm cho các binh sĩ Mỹ đóng ở Trung Đông sẽ trở về trong chiếc áo quan.
Iran không phải là Venezuela. Iran rộng gấp 6 lần Việt Nam. Xứ Một Ngàn Lẻ Một Đêm này có nền văn minh trên 5,000 năm với những công trình kiến trúc tinh vi, như Taj Mahal ở Ấn Độ được xây dựng chủ yếu dựa trên công nghệ, thiết kế và chuyên môn của người Ba Tư.
Bây giờ, người ta chứng kiến Dubai đột nhiên trở thành Thiên Đuờng Khói Lửa!
Video: Jon Gambrell, phóng viên AP, tường trình từ chảo lửa Trung Đông hôm 1/3, khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel — Iran bắt đầu.
(Còn tiếp)
