Tác giả: Alexander J. Motyl
Trúc Lam, biên dịch
3-3-2025
Mặc dù có những lời lẽ khoa trương, nhưng chế độ của Tổng thống Trump thật ra lại rất mong manh và chắc chắn không hiệu quả hay sụp đổ, hoặc cả hai.
Người Mỹ có thể giật mình trước bản chất bao trùm của chế độ này, nhưng điều đó không có gì mới. Lịch sử đã chứng kiến nhiều ví dụ về chế độ bao gồm một nhà lãnh đạo toàn năng, đưa ra mọi quyết định và được vây quanh bởi những kẻ nịnh hót cai trị các thể chế yếu kém và sử dụng địa vị của họ làm nền tảng để tự làm giàu cho họ.
Những chế độ như vậy không chỉ là chế độ độc tài tầm thường, vì những kẻ độc tài không phải lúc nào cũng được hưởng quyền lực và sự phục tùng không bị cản trở. Thật ra, chính quyền thứ hai của Trump giống các hệ thống chính trị toàn trị, đặc trưng bởi những nhà cai trị toàn năng, tuyên bố biết mọi thứ về toàn bộ trải nghiệm của con người, những người khao khát giám sát, hướng dẫn và định hình toàn bộ đó. Không có gì ngạc nhiên khi các nhà lãnh đạo toàn trị thường có chương trình nghị sự mang tính cách mạng, nhằm thay đổi mọi thứ theo sở thích của họ.
Những chế độ như vậy có vẻ mạnh mẽ, vì các nhà lãnh đạo toàn năng thường thể hiện hình ảnh nam tính, quyền lực, như những nhà cai trị thông thái, không sợ hãi và có năng lực đặc biệt. Trên thực tế, hệ thống của họ mắc phải một sai lầm chết người, một sai lầm cũng đóng vai trò là nguyên tắc tổ chức trung tâm của chế độ: Siêu tập trung.
Đóng góp quan trọng nhất cho lý thuyết về sự suy tàn của chế độ toàn trị thuộc về nhà xã hội học lỗi lạc Karl Deutsch, của Đại học Harvard. Trong một bài báo có tính khai sáng được xuất bản năm 1954, Deutsch đã xây dựng một “hệ thống quyết định toàn trị” lý tưởng. Một chức năng chính của hệ thống như vậy là “sự thống nhất của chỉ huy và trí thông minh”, điều này “yêu cầu một số bộ máy để bảo đảm một nguồn quyết định duy nhất hoặc một tập hợp các sắp xếp hoặc thiết bị để bảo đảm tính nhất quán của các quyết định giữa nhiều nguồn”.
Deutsch tiếp tục chỉ ra cách một hệ thống như vậy nhất thiết phải có “khả năng ra quyết định tập trung hạn chế“. Kết quả là, hệ thống sẽ “quá tải với các quyết định mà nó không còn có thể xử lý được nữa, ngoại trừ việc phải trả giá bằng sự chậm trễ không thể chịu đựng được, hoặc khả năng mắc phải những sai lầm nghiêm trọng ngày càng tăng“.
Theo Deutsch: “Về lâu dài, có lẽ trong mọi hệ thống chính quyền toàn trị đều có xu hướng quá tải các cơ sở trung tâm để đưa ra quyết định hoặc tự động ăn mòn cấu trúc tập trung ban đầu và tan rã thành nhiều bộ phận ngày càng tách biệt”.
Nói cách khác, các hệ thống siêu tập trung dẫn đến thông tin kém, quyết định sai lầm, nhà cầm quyền toàn trị suy yếu và cấp dưới bất tuân — tiếp theo là sự sụp đổ của hệ thống.
Bỏ qua thuật ngữ khoa học xã hội và lưu ý rằng, mô hình của Deutsch mô tả chính xác về chính quyền Trump. Tổng thống được cho là toàn năng và toàn trí chiếm giữ vị trí cao nhất. Ngay bên dưới ông là hàng chục bộ trưởng chỉ biết vâng dạ, nhưng quá sợ hãi để cung cấp cho ông ta thông tin chính xác hoặc không đồng tình với quan điểm của ông. Các thể chế chính phủ hiện tại đang bị Elon Musk phá hủy, khiến các nhân viên còn lại của họ rơi vào tình thế rất dễ bị tổn thương, phân tán, khuyến khích đổ lỗi, trì hoãn và nhiều hành vi rối loạn chức năng khác, càng làm trầm trọng thêm tình trạng bất lực về mặt cấu trúc của hệ thống trong việc đưa ra quyết định hiệu quả và hiệu suất.
Việc tổng thống có vẻ coi thường sự thật có thể là do ông được nghe những điều ông muốn nghe, chứ không phải những điều thật sự là như vậy. Làm sao người ta có thể giải thích được những lời bịa đặt như tuyên bố của Trump rằng tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ ở mức 4% chứ không phải hơn 50% như các cuộc thăm dò cho thấy? Hay Ukraine “bắt đầu” cuộc chiến với Nga? Những kẻ nịnh hót lấy lòng người cai trị, và họ biết rõ rằng việc trở thành người đưa tin xấu (dù đó là tin chính xác) có thể khiến họ gặp rắc rối.
Không có gì ngạc nhiên khi mô hình của Deutsch cũng mô tả chính xác về chế độ của Vladimir Putin. Và, như lý thuyết dẫn chúng ta đến kỳ vọng, Putin đã phá hoại quân đội ông ta và nền kinh tế Nga chỉ trong vòng ba năm, ngay cả khi ông ta tin, có lẽ là chân thành, rằng ông ta đã khiến nước Nga vĩ đại trở lại.
Vài tuần đầu tiên thời Trump nắm quyền, liên quan đến những sai lầm rất lớn. Việc xúc phạm hàng loạt đồng minh — người Canada, người Mexico, người Panama, người châu Âu và người Ukraine — chắc chắn là không cần thiết, ngay cả khi người ta thừa nhận rằng những yêu cầu vô lý của Trump là chính đáng. Việc tự bổ nhiệm mình làm chủ tịch Trung tâm Kennedy có thể là một thách thức quá lớn đối với bất kỳ tổng thống nào, ngay cả khi điều đó hoàn toàn hợp lý xét về hình ảnh bản thân của ông ta với tư cách là người cai trị tuyệt đối. Đặt tất cả hy vọng về chính sách đối ngoại của mình vào Putin, khiến Trump trông yếu đuối và ngớ ngẩn.
Cũng giống như Putin đã là một thảm họa đối với Nga, thì Trump cũng sẽ là một thảm họa đối với nước Mỹ. May mắn thay, mặc dù siêu tập trung hóa có vẻ là một ý tưởng hay đối với một người đàn ông tin rằng mình đang mở ra một thời kỳ hoàng kim, nhưng nó không hiệu quả. Cả Trump và Putin đều không biết rằng, cả hai người đều phải tìm nơi cư trú vĩnh viễn trên đống tro tàn của lịch sử.
Có một chút tin vui khác là, vì cả hai người đàn ông này đều là cốt lõi của các hệ thống siêu tập trung mà họ xây dựng, nên các hệ thống đó khó có thể tồn tại, nếu họ không còn nữa. Có hy vọng về sự phục hồi nền dân chủ ở Mỹ và thậm chí có thể là ở Nga.
______
Tác giả: Alexander J. Motyl là giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Rutgers-Newark. Là một chuyên gia về Ukraine, Nga và Liên Xô, và về chủ nghĩa dân tộc, các cuộc cách mạng, đế chế và lý thuyết, ông là tác giả của 10 cuốn sách phi hư cấu, như “Sự kết thúc của Đế chế: Sự suy tàn, sụp đổ và hồi sinh của các Đế chế” – (Imperial Ends: The Decay, Collapse, and Revival of Empires) và “Tại sao các Đế chế tái xuất: Sự sụp đổ và hồi sinh của Đế chế qua góc nhìn so sánh” – (Why Empires Reemerge: Imperial Collapse and Imperial Revival in Comparative Perspective).
HỌC GIẢ: BÙI CHÍ VINH
Sau những cuộc đi đêm với Trump
Putin xuất hiện như một con ngáo ộp
Da mặt căng đến thời phồng rộp
Thời một gã “ma nơ canh” bập bẹ nói tiếng người
Một bài diễn văn không có nụ cười
Cười sao được khi hồn phi phách tán
Cười sao được khi quấn mấy lớp áo giáp dày chống đạn
Nút bấm hạt nhân ở đâu khi trốn suốt dưới hầm ngầm
Lính chết ở Ukraine trong hơn 60 ngày bằng tổng số lính chết ở Afganistan suốt 10 năm
Càng xâm lược, càng nhãn tiền quả báo
Nhưng con ngáo ộp vốn sinh ra từ nói láo
Nên vẫn bô bô lừa dân chúng Nga bằng lời lẽ hoang đường
Ai đã từng xem phim “Không Có Chỗ Cho Người Già” thì sẽ hiểu Putin không có nấm mồ chôn
Càng dối trá thì lại càng lộ tẩy
Mặt cúi gằm và chân tay run rẩy
Hội chứng Parkinson mục ruỗng tận tâm hồn
Sẽ đến lúc một viên đạn thiện xạ của Kinh Kha ghim vào trán Tần Thủy Hoàng
Mấy lớp áo giáp cũng trở thành vô ích
Coi như xong đời một tên bị thịt !
BCV
1 tên lưu manh về chính trị ,
côn đồ với nước yếu ,
gian giảo trong kinh doanh ,
dối trá với mọi người,
hèn hạ tiểu nhân với đối thủ ,
phản bội với bạn bè ,
quỵ lụy trước kẻ thù .
Trang Đoan
Nguồn mạng
Vâng, Trump sẽ khó trụ được vì lão ta mở nhiều mặt trận qúa, từ trong ra
ngoài nước, cho nên rất nhiều những kẻ thù của Trump và cộng sự sẽ tập
họp lại để phản công, nhất là họ có hậu thuẫn mạnh của cánh tả khắp nơi
trên thế giới với giới cầm quyền thiên tả hiện nay ở Pháp, Canada, Anh và
một số nước khác ở Âu châu.
Tuy nhiên, tác giả gọi “chế độ Trump” với ý nghĩa là một lãnh tụ lấn át tất
cả thì có phần cường điệu để kích động nhiều người Mỹ bất mãn “nổi dậy”
mà “hợp đồng tác chiến” với thế lực hùng hậu của cánh tả toàn cầu chăng ?
Hơn 3 năm trước tôi đã viết bài này khi Putin xua 200.000 quân cùng 4.200 xe tăng, xe bọc thép tấn công Ukraina. Hôm nay sau cuộc gặp gây chấn động tại Tòa Bạch Cung với Tổng Thống Donald Trump tôi muốn đăng lên để thấy “Không ai cho không ai cái gì cả”. Nếu ngày xưa Ukraine không mềm lòng trước Mỹ, Nga, Anh, NATO mà phá hủy 1800 hỏa tiễn liên lục địa và kho vũ khí hạt nhân lớn thứ 3 thế giới, thì xin lỗi, không riêng gì Nga mà cả Mỹ, Tàu cũng đố dám rớ đến, nói chi là xâm lược. Âu cũng là một bài học kinh nghiệm để đời mà chính nước Việt Nam cũng từng trải qua khi đối đầu với “kẻ thù truyền kiếp” phương Bắc…
HỌC GIẢ BÙI CHÍ VINH
Chiếc mặt nạ ngụy quân tử rơi khỏi Putin
Một tên Nhạc Bất Quần từ truyện chưởng Kim Dung bước ra nham hiểm nhất
Cái miệng lúc nào cũng bô bô nước Nga và nước Ukraine tuy hai mà một
Nhưng gươm đao thì mai phục sẵn trong lòng
Sao mà giống hệt bọn Tàu Cộng ở phương Đông
Việt Nam, Trung Hoa núi liền núi, sông liền sông bất diệt
Nhưng chỉ chờ Việt Nam bị lún sình ở Kampuchia là xua 600.000 quân sang bắn giết
Rồi ngậm máu phun đàn em với lý do tự bảo vệ mình
Bây giờ thì đến lượt Sa Hoàng Putin bảo vệ Đại Đế Putin
Bằng cách chiếm bán đảo Crưm xong là chiếm tiếp hai vùng tự trị
Nếu năm 1994 người Ukraine không ngây thơ giải trừ kho vũ khí
Thì đố bạo chúa Nga dám nhúc nhích khỏi tầng hầm
Lúc đó Ukraine có 1800 hỏa tiễn liên lục địa và kho vũ khí hạt nhân
Kho vũ khí lớn thử 3 thế giới
Kho vũ khí có thể làm địa cầu thành tro bụi
Nhưng chỉ vì mềm lòng trước Mỹ, Nga, Anh, NATO mà phá hủy đi để đổi lấy hòa bình
Một đất nước có trai anh hùng, có gái đẹp xinh
Trai có Vitali Klitschko vô địch quyền Anh nhấc nắm đấm lên là huyền đai Nhu đạo Putin bay khỏi rìa trái đất
Gái có Olga Kurylenko tuyệt đến mức nền điện ảnh Nga cúi đầu tâm phục
Một đất nước tinh hoa không thể bại trận trước luật rừng
Hành tinh này không dành cho những thằng khùng
Những thằng ngụy quân tử Tập Cận Bình và Putin thao túng
Xâm lược Ukraine như một tiền lệ trước khi Biển Đông dậy sóng
Trước khi Bắc Kinh nối gót Mạc Tư Khoa xâm chiếm Đài Loan và các nước láng giềng
Thế chiến thứ 3 bắt đầu từ một nút bấm cuồng điên
Nút bấm ấy dân tộc Rồng Tiên rành sáu câu vọng cổ
Hãy chặn tham vọng của bọn Sa Hoàng và Tần Thủy Hoàng bằng cách dựng ngay đài treo cổ
Rồi kéo lê xác chúng xuống địa ngục mịt mù
8 tỉ dân địa cầu không thể bị tận thế bởi lũ ngu !
24-2-2022
BCV
Ôi ! Cầu mong 2 người này không còn nữa , để nền dân chủ được khôi phục lại . Amen !
Trump nói Zelensky không có quân bài nào trong tay để đàm phán cả. Nếu năm 1994 Ukraine không bị đám Mỹ, Nga, Anh, NATO liên kết “dụ khị” phá hủy 1800 hỏa tiễn lục địa và kho vũ khí hạt nhân lớn thứ 3 thế giới thì xin lỗi, không riêng gì Nga mà cả Mỹ, Tàu cũng đố dám rớ đến, nói chi là xâm lược.
Nói có sách mách có chứng, cứ nhìn nhiệm kỳ đầu của Trump, chỉ cần Kim Jong Un tức Ủn Béo xịt hỏa tiễn và nổ tá lả đã có “bom nguyên tử” là Trump lập tức hạ mình xuống nước dịu giọng làm quen ngay. Chẳng những làm quen mà còn ve vãn hội đàm ở Hà Nội, nhưng cuối cùng cả Mỹ, Tàu, Nga chẳng ai cản được Bắc Hàn nghèo đói cứ lâu lâu bắn một hòa tiễn ra biển hù dọa quốc tế lên ruột.
Ấy vậy mà bây giờ mấy siêu cường dự hội nghị đó (trừ Anh) nỡ hùa nhau ăn hiếp một dân tộc dũng cảm bảo vệ tổ quốc trước bọn xâm lược Nga suốt hơn 3 năm, mà không thấy bội tín với chữ ký của mình và xấu hổ ư ? Chính lòng yêu nước của dân tộc Ukraine là “quân bài tẩy” mà Trump không bao giờ tính đến…
HỌC GIẢ BÙI CHÍ VINH
Mặc áo lính đi họp
Bị coi là xem thường
Vác “hột nhơn” đi họp
Chào hỏi búa xua luôn
Cần gì phải Veston
Cứ lầm lì liều mạng
Bọn nguyên thủ con buôn
Giàu cỡ nào cũng ngán
Năm một chín chín bốn
Thủ chục trái dưới hầm
Giờ đến Tòa Bạch Ốc
Đố đứa nào lên gân !
4-3-2025
BCV
Người mỹ phải đứng dậy truất phế Trump kẻ ngạo mạn bất kính.