Dân chủ là gì?

  •  
  •  
  •  
  •  

FB Nguyễn Hưng Quốc

9-5-2018

Ảnh: internet

Trong ba thập niên vừa qua, trên thế giới, có lẽ ít có chữ nào, về phương diện tần số xuất hiện, được phổ cập; về phương diện từ nguyên, đơn giản và dễ hiểu; về phương diện lý tưởng, được nhiều người đồng thuận; nhưng về phương diện ngữ nghĩa, lại mơ hồ; và về phương diện chính trị, lại bị lợi dụng nhiều như chữ dân chủ.

Ở đâu cũng nghe chữ dân chủ. Chữ dân chủ xuất hiện ngay trong tên chính thức của nhiều nước (chẳng hạn, ở Việt Nam trước đây, “Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa”) hoặc trong hàng tiêu ngữ thường được viết dưới quốc hiệu. Chữ dân chủ cũng được đặt làm tên các đảng phái chính trị. Phần lớn các cuộc cách mạng nổi lên từ đầu thế kỷ 20 đều nhắm đến lý tưởng dân chủ.

Các cuộc cách mạng bùng nổ ào ạt từ cuối thế kỷ 20 lại càng giương cao ngọn cờ dân chủ. Nhân danh dân chủ, người ta phá sập bức tường Bá Linh. Nhân danh dân chủ, người ta tuyên bố khai tử chủ nghĩa cộng sản từng có thời thống trị cả một nửa nhân loại. Gần đây, cũng nhân danh dân chủ, người dân ở một số nước Trung Đông và Bắc Phi xuống đường thách thức lại các chế độ chuyên chế từng bóp nghẹt tự do của họ trong cả mấy chục năm ròng rã.

Mà không phải chỉ mới phổ biến gần đây. Khái niệm dân chủ, vốn gắn liền với nền văn minh La Hy, đã xuất hiện từ lâu. Chữ “democracy” (dân chủ) trong tiếng Anh và một số ngôn ngữ Tây phương khác hiện nay có gốc gác từ tiếng Hy Lạp cả hơn hai ngàn năm trăm năm trước, trong đó, “demos” là dân, nhân dân; và “kratos” là trị, cai trị. Có lẽ nó hoàn toàn tương đương với chữ “dân chủ” mà chúng ta đang sử dụng: dân làm chủ. Không có người nào tóm tắt khái niệm dân chủ ấy hay bằng Abraham Lincoln trong câu nói nổi tiếng: “chính quyền của dân, do dân và vì dân”.

Đơn giản như thế, nhưng đi vào thực tế, khái niệm dân chủ bỗng trở thành phức tạp lạ lùng.

Thứ nhất, dân hay nhân dân là ai? Nhân dân, như một toàn khối, là một khái niệm mơ hồ, hàm hồ và phi thực. Ở đâu người ta cũng phải lựa chọn, và lựa chọn cũng có nghĩa là loại trừ. Ngày xưa, trong các nền dân chủ sơ khai thời cổ đại Hy Lạp, có ba thành phần bị loại trừ: những người ngụ cư, nô lệ và phụ nữ. Sau, dưới thời trung cổ, một thành phần khác bị loại trừ: những kẻ ngoại đạo. Ngay dưới những chế độ dân chủ thực sự thời hiện đại, thoạt đầu, cũng có nhiều thành phần bị loại trừ, chủ yếu vì lý do chủng tộc: người da đen ở Mỹ và người thổ dân ở Úc.

Thứ hai, bằng cách nào nhân dân làm chủ đất nước, qua đó, làm chủ số phận của mình? Trên lý thuyết, có hai cách chính: một là trực tiếp; hai là gián tiếp, qua các đại biểu. Cách trên, về giá trị, được coi là tối ưu, nhưng trên thực tế, ở tầm quốc gia, hầu như bất khả thực hiện. Cách dưới, từ Cách mạng Pháp về sau, được xem như là hình thức khả thi duy nhất của dân chủ, từ đó, thuật ngữ “dân chủ đại biểu” (representative democracy) được ra đời. Nhưng ở đây lại nổi lên một số vấn đề. Chẳng hạn, thế nào là “đại biểu”? Trong lịch sử, có nhiều hình thức chọn lựa khác nhau, và không phải hình thức nào cũng thực sự dân chủ, nhất là khi những người được xem là đại biểu ấy không phải lúc nào cũng tôn trọng nguyện vọng của những người đã bầu cho mình.

Tuy nhiên, những sự khác biệt ấy cũng không ngăn cản giới trí thức và chính trị gia thành tâm và có thiện ý đạt đến một số đồng thuận nhất định để có thể phân biệt được dân chủ thực sự với những hình thức phi dân chủ hay dân chủ giả hiệu.

Nói một cách tóm tắt, dân chủ phải bao gồm ít nhất một số yếu tố:

Một, nói đến dân chủ, trước hết, là nói đến cơ chế, đến cách thức tổ chức chính quyền. Một chế độ dân chủ phải được dân bầu một cách tự do và bình đẳng. Tính chất tự do và bình đẳng ấy chỉ có thể thực hiện được với một số điều kiện nhất định: thứ nhất, quyền phổ thông đầu phiếu cho mọi người thành niên; thứ hai, mọi người đều có quyền tham gia vào các hoạt động chính trị và xã hội, đặc biệt, được quyền đối lập và phản biện, quyền tuyên truyền và vận động cho lập trường và quan điểm của mình; điều đó có nghĩa là, thứ ba, sinh hoạt chính trị phải dựa trên nền tảng đa nguyên và đa đảng.

Tuy nhiên, bầu cử và đa đảng không bảo đảm được dân chủ nếu chính quyền không tổ chức bầu cử một cách nghiêm minh hoặc sau đó, không tôn trọng kết quả bầu cử (như trường hợp Miến Điện hay Zimbabwe trước đây). Do đó, cần thêm hai điều kiện này nữa: tính chất khả kiểm (accountability) và tinh thần thượng tôn pháp luật. Tính chất khả kiểm lại dựa trên sự minh bạch của chính phủ và quyền tự do thông tin và ngôn luận của mọi người. Trong khi đó tinh thần thượng tôn pháp luật chỉ có ý nghĩa khi tư pháp được độc lập với hành pháp.

Hai, tất cả các cơ chế ấy phải được vận hành trên một nguyên tắc: pháp trị. Dân chủ chỉ thực sự là dân chủ khi nó được đặt trên nền tảng pháp luật. Pháp luật ấy, một mặt, gắn liền với những giá trị phổ quát của nhân loại; mặt khác, chi phối mọi thành viên trong xã hội, hoàn toàn không có ngoại lệ, nghĩa là không có ai, tuyệt đối không có ai, dù là vua hay tổng thống hay tổng bí thư đảng, có thể đứng trên pháp luật được.

Hai yếu tố trên rất được nhiều người nhắc đến. Nhưng dân chủ không phải chỉ là cơ chế hay nguyên tắc. Dân chủ còn là một hệ thống niềm tin và giá trị. Bởi vậy đằng sau các cơ chế hay nguyên tắc ấy bao giờ cũng có một thứ văn hóa chính trị đặc biệt được xây dựng trên ba nền tảng chính:

Thứ nhất, sự tôn trọng nhân quyền, trong đó có hai quyền cơ bản nhất: tự do và bình đẳng của mọi công dân. Không được quyền nhân danh bất cứ thứ gì, kể cả đa số, để áp chế, tước đoạt quyền lợi hay chà đạp lên nhân phẩm của người khác thuộc phe thiểu số. Một xã hội dân chủ thực sự, một mặt, thực hiện ước muốn của đa số, nhưng mặt khác, phải bảo đảm quyền lợi của thiểu số. Điều quan trọng là việc bảo vệ quyền tự do và bình đẳng của con người phải được thiết chế hóa chứ không phải chỉ dựa vào thiện chí của các nhà lãnh đạo.

Thứ hai, một văn hóa dân sự (civic culture) với hai trọng tâm là ý thức trách nhiệm và sự tin cậy đối với cộng đồng và đất nước. Thứ ba, tôn trọng sự đa dạng. Đây là sự khác biệt chính giữa dân chủ cổ điển (ở Hy Lạp) và dân chủ hiện đại: trong khi dân chủ cổ điển dựa trên sự thống nhất và đồng nhất, dân chủ hiện đại dựa chủ yếu trên sự đa dạng và sự khác biệt.

Không phải cái gọi là dân chủ nào cũng hội đủ các đặc điểm nêu trên. Bởi vậy, trên thế giới mới có dân chủ thật và dân chủ giả (pseudodemocracy). Dưới các nền dân chủ giả, dân chúng cũng được phát phiếu đi bầu. Nhưng họ chỉ được bầu những người đã được ai đó lựa chọn sẵn. Và họ hoàn toàn không kiểm soát được hai điều mà, trên nguyên tắc, họ cần và có quyền kiểm soát: thứ nhất, quá trình đếm phiếu (không phải ngẫu nhiên mà ở các nền dân chủ giả, những người thắng cử bao giờ cũng thắng một cách hết sức vẻ vang, toàn 100% hoặc gần gần 100%!), và thứ hai, quá trình hoạt động của các đại biểu sau khi thắng cử.

Bạn thử nghĩ xem nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay là thật hay là giả?

Bình Luận từ Facebook

2 BÌNH LUẬN

  1. “Nền dân chủ ở Việt Nam là thật hay giả ?” là một câu hỏi khó.
    Nhưng có một điều chắc như đinh đóng cột rằng, nền dân chủ ấy gấp triệu lần các nền dân chủ khác.

  2. “Dân chủ” gồm những điều, và có thể còn nhiều hơn thế nữa, như những gì tác giả NGuyễn Hưng Quốc đã nêu trong bài chủ, tạm gọi là “A”

    Tuy nhiên, để “đánh giá” một quốc gia, xã hội, thể chế được là “dân chủ” hay không, phải xét thêm 2 yếu tố “tương đối” khác.

    1- sự tương đối, có nhiều hay có ít, đậm hay nhạt, những điều kiện “A” nói trên, giữa các quốc gia trong cùng một “thời đại” với nhau

    Thí dụ, giữa rất nhiều quốc gia, xã hội, thể chế mà ở đó quyền lực quốc gia đuọc chuyển nhượng & trao lại theo thể thức “cha truyền con nối”, mà, cùng lúc ấy lại có một số ít quốc gia khác (mà) ở đó quyền lực quốc gia được trao lại, chuyển tiếp qua thể thức “bầu cử”,

    thì những quốc gia sau (ở đó quyển lực được trao lại theo thể thức “bẩu cử”), được coi là “có dân chủ”

    Thí dụ, giữa rất nhiều các quôc gia, xã hội, thể chế…, mà ở đó chỉ có “đàn ông & có đóng thuế” được “đi bầu”, mà cùng lúc ấy lại có một, hoặc một vài quốc gia mà ở đó mọi người, dù là “đàn ông”, “đàn bà”, “có đóng thuế hay không”, đều được “đi bầu”, thì những quốc gia, xã hội, thể chế sau được gọi là “dân chủ”

    2- Xin được nhắc lại mấy chữ “cùng thời đại, cùng lúc ấy”, đó là khi so sánh các thể chế giữa các quốc gia, xã hội, thể chế, phải là so sánh giữa các quốc gia, xã hội, thể chế…, ở cùng một thời đại

    Người ta không thể đem cái TV màn hình CRT đen trắng nặng vài tạ sản suất tại Hoa kỳ từ 60 năm trước, đặt bên cạnh cái TV 4K màn hình LCD mỏng dính sản suất tại China cộng sản năm 2017, rồi bảo rằng China cộng sản có kỹ thuật cao hơn Hoa kỳ, có kỹ thật sản suất TV cao hơn Hoa kỳ.

    Muốn so sánh như trên, để đánh giá kỹ thuật TV của China, phải đem TV của China sản suất từ 60 năm trước (nếu trước đây 60 năm China cũng đã làm ra TV) đặt bên cái TV của Mỹ sản suất từ 60 năm trước

    ****

    Ngày nay “kỳ thị chủng tộc, kỳ thị da đen”, “người da đen không được đi bầu” là những điều được coi là phản dân chủ.

    70 năm trước, ở Hoa kỳ, “kỳ thị da đen” là điều không vi phạm luật pháp, (chắc quý độc giả đều biết câu chuyện bà Rosa Parks và cuộc tẩy chay công ty xe buýt ở Alabama bên Mỹ năm 1955), mặc dầu vậy, ở thời điểm ấy, Hoa kỳ vẫn là quán quân về dân chủ tự do, là miền đất hứa cho những ai muốn dân chủ tự do, muốn một cuộc sống tử tế…,

    vì ở thời điểm ấy, thể chế chính trị của Hoa kỳ vẫn là cởi mở hơn hẳn rất nhiều so với các quốc gia, xã hội, thể chế khác trên thế giới vào lúc ấy

    *****

    70 năm trước, hình ảnh Marilyn Monroe ở nơi công cộng, đứng trên khung cửa thoát gió của đường hầm Metro, bị gió từ đường hầm thổi lên, lật tung váy, lộ ra đôi chân với cái brief che hết cả nửa đùi, được coi là vô cùng “sexy”, là “làm cháy màn bạc”

    Ngày nay, năm 2018, để được coi là “sexy” nơi công cộng, phải là cô gái đôi mươi xinh đẹp, chỉ có cái string bằng sợi chỉ đỏ xuyên suốt che bên dưới, và hoàn toàn topless.

    *****

    Xét theo những điều trên, có thể nói rõ ràng: chế độ cộng sản ở VN hiện tại là chế độ độc tài, phi nhân, phản dân chủ,

    vì dựa theo những tiêu chuẩn “A” nói trên, đem thể chế của nước VN cộng sản so với thể chế chính trị ở các quóc gia, xã hội , thể chế khác trên thế giới hiện tại, thì thấy rõ là thể chế ở nước VN cộng sản ngày nay là thua xa, thua xa thể chế ở hầu hết các quốc gia, xã hội khác trên thế giới hiện tại

    Không chỉ thua xa hầu hết các quốc gia, xã hội, thể chế hiện tại, mà, dựa theo những tiêu chuẩn “dân chủ” nói trên để xem xét, thì thấy rõ là thể chế chính trị hiện tại của nhà nước cộng sản VN, còn thua xa, thua rất xa cả VNCH 40 năm, 50 năm trước kia,

    cũng thế, xét theo những tiêu chuẩn về “dân chủ” như nêu trên, thể chế chính trị của nước cộng sản VNDCCH lúc ấy, đồng thời với VNCH, cũng đã thua xa, thua rất xa VNCH

    *****

    Hơn thế nữa, nước VN cộng sản ngày nay, cũng như nước cộng sản “VNDCCH” trước kia, đều là tay sai giặc Tàu, do Tàu cộng dựng nên, do hồ chí minh rước giặc tàu vào VN cắm cờ búa liềm tội ác, chống lưng đỡ đầu Minh ly khai VN mà dựng nên

    *****

    Không có nhà nước Tàu cộng do Mao Trạch Đông thành lập tại lục địa China từ cuối 1949, thì cũng chẳng bao giờ có cái tổ quốc xã hội chủ nghĩa tội ác có cái “cờ tổ quốc” (cờ đỏ sao vàng cộng sản) nằm dưới đít cờ búa liềm, với độc tài toàn trị tàn ác là chính, dân chủ cộng hòa là bìm bịp, mệnh danh “VNDCCH” do “cố vấn trung quốc vỹ đại” dựng nên trên miền bắc, vùng lãnh thổ của Quốc Gia Việt Nam ở phía bắc vỹ tuyến 17

    Tất nhiên, do đó, không có Tàu cộng, không có sự ủy nhiệm của Tàu cộng thì không có cuộc chiến tranh hồ chí minh tội ác, qua đó hàng triệu người bắc theo lời hồ chí minh, theo sự lường gạt của hồ chí minhvác súng ạn Tàu cộng xâm nhập VNCH phá hoại, tàn sát người Nam, phục vụ giặc Tàu phủ lá cờ búa liềm tội ác lên VNCH,

    thì cũng chẳng bao giờ có cái nhà nước cộng sản “CHXHCNVN” được dựng nên từ sau hành động phi pháp của “VNDCCH” vi phạm hiệp định Paris 1973, xâm lăng chiếm đóng VNCH, dựng cờ búa liềm áp đặt lên VN chù nghiã mác lê tội ác & chế độ cộng sản phi nhân phản quốc, phản dân chủ, phản dân tộc

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây