VinFast xuất khẩu cả mô hình đe dọa người lao động sang Indonesia?

Nguyễn Ngọc Như Quỳnh

8-11-2026

Công nhân Inđonesia tố cáo việc VinFast tìm đến tận nhà, gây sức ép với gia đình và đe dọa mất việc nếu không rời công đoàn

VinFast đang xuất khẩu xe điện ra thế giới. Nhưng tại Indonesia, một câu chuyện khác đang đặt ra câu hỏi: Phải chăng cùng với những dây chuyền sản xuất và tham vọng mở rộng thị trường, doanh nghiệp này còn mang theo một phương thức quản lý lao động dựa trên sự đe dọa và gây sức ép?

Theo bài điều tra đăng ngày 22/10/2026 của báo Genmilenial tại Indonesia, tổ chức Công đoàn Người lao động Quốc gia Indonesia, gọi tắt là SPN, đã lên tiếng tố cáo những hành vi gây sức ép nghiêm trọng đối với các cán bộ và thành viên công đoàn tại nhà máy PT VinFast Automobile Indonesia ở huyện Subang, tỉnh Tây Java.

Điều đáng chú ý không chỉ là việc 12 người lao động bị chấm dứt hợp đồng. Theo công đoàn, những hành vi đe dọa còn diễn ra bên ngoài nhà máy, ngay tại nhà riêng của người lao động, thậm chí có sự tham gia của một số cá nhân thuộc chính quyền cấp làng.

Ông Utama Kertadria, thường gọi là Utom, phụ trách vận động và bảo vệ quyền lợi người lao động của SPN tại Subang, cho biết, vụ sa thải 12 người là đỉnh điểm của một chuỗi hành vi gây sức ép bắt đầu sau khi tổ chức công đoàn tại nhà máy VinFast được thành lập và đăng ký với cơ quan lao động địa phương.

Theo lời ông Utom được Genmilenial dẫn lại, sau khi công đoàn được đăng ký, một số người mà ông cáo buộc là được ban quản lý VinFast sai đến, đã tìm tới nhà riêng của các cán bộ công đoàn. Mục đích của những cuộc viếng thăm này, theo lời tố cáo, không phải để hỏi thăm đời sống công nhân, mà là gây áp lực buộc họ rút khỏi tổ chức công đoàn. Ông Utom cho biết, những người này đã đe dọa rằng các cán bộ công đoàn có thể mất việc tại VinFast nếu không chịu rời khỏi tổ chức.

Nghiêm trọng hơn, theo lời ông Utom, một số cá nhân thuộc chính quyền cấp làng cũng bị cáo buộc tham gia gây sức ép. Họ được cho là đã đến nhà các cán bộ công đoàn vào buổi tối, khoảng thời gian sau giờ cầu nguyện Isya, và thậm chí gặp cả cha mẹ của những người lao động này.

Nếu những cáo buộc trên được xác minh, đây không còn là chuyện bất đồng giữa người sử dụng lao động và nhân viên trong phạm vi nhà máy. Đó sẽ là câu chuyện về việc quyền lực của doanh nghiệp có thể bị sử dụng để can thiệp vào đời sống riêng tư và gia đình của người lao động, nhằm buộc họ từ bỏ quyền tham gia công đoàn.

Một người công nhân đi làm để kiếm sống, họ có quyền thành lập công đoàn để bảo vệ tiền lương, điều kiện làm việc và quyền lợi của mình. Nhưng nếu chỉ vì tham gia công đoàn mà phải lo sợ có người tìm đến nhà, gặp cha mẹ và đe dọa sinh kế, thì quyền tự do nghiệp đoàn còn ý nghĩa gì? Đặc biệt, những cáo buộc này xuất hiện tại Indonesia, một quốc gia có hệ thống pháp luật công nhận và bảo vệ quyền thành lập công đoàn.

Điều 28 Luật Công đoàn số 21 năm 2000 của Indonesia nghiêm cấm việc cản trở hoặc ép buộc người lao động trong việc thành lập, tham gia và hoạt động công đoàn. Những hành vi bị cấm bao gồm sa thải, đe dọa, gây sức ép và tổ chức các chiến dịch chống lại việc thành lập công đoàn.

Điều 43 của đạo luật này còn quy định hình phạt tù từ 1-5 năm và/ hoặc phạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu rupiah đối với người vi phạm.

Như vậy, nếu những lời tố cáo của SPN được cơ quan chức năng chứng minh, vấn đề có thể vượt khỏi phạm vi tranh chấp lao động thông thường và dẫn đến trách nhiệm hình sự đối với những cá nhân thực hiện hành vi vi phạm. SPN cho biết, họ có các tài liệu để hỗ trợ việc tố cáo, bao gồm những đơn xin nghỉ việc mà công đoàn cho rằng đã bị ép buộc, các bản ghi hình và những chứng cứ liên quan.

Ngày 22/10, đại diện SPN đã đến cơ quan cảnh sát Subang để trình báo những dấu hiệu bị cho là phá hoại công đoàn, hay union busting. Cảnh sát trưởng Subang đã chỉ đạo bộ phận chuyên trách lao động tiếp nhận và xử lý vụ việc.

Tuy nhiên, đến nay, những cáo buộc về việc ban quản lý chỉ đạo người đến nhà công nhân, sự tham gia của cá nhân thuộc chính quyền cấp làng và việc ép buộc người lao động rời công đoàn vẫn là lời tố cáo từ phía SPN. Chưa có kết luận điều tra công khai xác nhận các hành vi này.

Về phía VinFast, trong phản hồi gửi báo Tirto, doanh nghiệp khẳng định cam kết thực hiện các hoạt động sử dụng lao động công bằng, tôn trọng quyền của nhân viên và tuân thủ pháp luật Indonesia.

Nhưng tuyên bố chung về việc tôn trọng pháp luật chưa trả lời được những câu hỏi cụ thể mà công đoàn đã đặt ra.

Có hay không việc người liên quan đến ban quản lý VinFast tìm đến nhà riêng của cán bộ công đoàn? Có hay không những lời đe dọa mất việc nếu người lao động không chịu rút khỏi tổ chức? Có hay không sự tham gia của một số cá nhân thuộc chính quyền địa phương trong việc gây sức ép đối với gia đình công nhân?

Và quan trọng nhất, ai là người đưa ra quyết định chấm dứt hợp đồng với 12 cán bộ và thành viên công đoàn, dựa trên những tiêu chí nào? Đó là những câu hỏi cần được trả lời bằng hồ sơ, bằng chứng và kết quả điều tra, chứ không chỉ bằng một thông cáo khẳng định doanh nghiệp luôn tôn trọng quyền người lao động.

VinFast có quyền mở nhà máy tại Indonesia, tuyển dụng nhân sự và tổ chức sản xuất theo chiến lược kinh doanh của mình. Nhưng hoạt động tại một quốc gia khác cũng đồng nghĩa với nghĩa vụ tôn trọng pháp luật và quyền của người lao động tại quốc gia đó. Một doanh nghiệp có thể xuất khẩu xe điện, công nghệ, dây chuyền sản xuất và phương thức quản trị. Nhưng không thể xem quyền tự do công đoàn là thứ có thể bị gạt bỏ chỉ vì nó gây bất tiện cho ban quản lý.

Và đây chính là vấn đề cần đặt ra từ vụ việc ở Subang.