Trương Nhân Tuấn
26-5-2026
Cãi tới cãi lui về ý nghĩa của “giáo dục khai phóng” là “mất thì giờ”. Nếu những nhà “tuyên giáo” cộng sản vẫn muốn áp dụng phương pháp học tập của ông Hồ cho việc giáo dục lớp trẻ ngày nay thì tôi vẫn ủng hộ.
Ông “tổ” tuyên giáo cộng sản Việt Nam có “dạy” cho các thế hệ hậu duệ tuyên giáo một phương châm là “sống, làm việc, học tập theo gương bác Hồ vĩ đại…”
Sống theo ông Hồ là sống ra sao? Làm việc theo ông Hồ là làm việc thế nào? Còn học tập theo ông Hồ là học tập như thế nào? Phương pháp giáo dục ra sao?
Kết quả giáo dục 50 năm qua là câu trả lời. Giáo dục Việt Nam đã dạy cái gì, đã đào tạo cách nào mà dân Việt Nam đa phần “trai làm nô, gái làm tì”. Dạy cái gì mà cử nhân ra trường phần lớn “chạy xe ôm”. Phần lớn khác “xuất khẩu lao động”, đem công sức làm giàu cho Nhật, Đài Loan và Nam Hàn. Dạy cái gì mà hôm nay Việt Nam đang đứng trước nguy cơ “chưa thoát nghèo đã già”.
Đặc biệt, cái cách “sống, lao động và học tập” theo gương “bác Hồ” của cán bộ, đảng viên đã khiến cho lớp người này trở thành “những con sâu mọt, ăn của dân không từ một thứ gì”, tàn phá đất nước. Chỉ mới đây thôi, vụ Covid-19, sự thật đã bày ra cả một bộ máy nhà nước, cả một nội các chánh phủ, là những đứa tội phạm, những đứa “ăn xác chết”, những đứa ăn trên nỗi đau khổ của đồng bào…
Tại sao ông Hồ “cần, kiệm, liêm, chính” như vậy mà những kẻ đã học tập cái “cách sống” của ông lại là những thành phần bất hảo? Tại cái cách sống của ông Hồ “nó là như vậy” hay tại đám học trò ngu xuẩn kia không thể nhét chữ vô đầu?
Theo tôi, không phải do “cách sống ông Hồ nó là như vậy”. Cũng không phải là đám học trò đầu óc dốt đặc cán mai không thể nhét chữ. Lý do thất bại chỉ có thể là “phương pháp giáo dục” của tuyên giáo cộng sản.
Tôi đã nhiều năm quan sát và thấy rằng, cứ mỗi năm là Việt Nam thay đổi “nội dung giáo trình”. Những nhà lãnh đạo Cộng sản Việt Nam đã nhìn thấy rõ sự thất bại của nền giáo dục của họ. Vấn đề là họ nghĩ rằng cái “giáo trình”, tức là cái “nội dung giảng dạy” là thủ phạm của sự thất bại.
Trật lất hết. Tại sao Việt Nam “rập khuôn” mô hình Trung Quốc nhưng ta thấy sự khác biệt lớn về giữa hiệu quả giữa hai nền giáo dục? Theo tôi là, Việt Nam “không có phương pháp sư phạm” hữu dụng.
Ông Hồ nếu có là “tiên” là “Phật”, những cán bộ Cộng sản Việt Nam học theo ông Hồ sẽ không ai trở thành “tiên” thành “Phật” hết, nếu “phương pháp học tập” không đúng. Tức là nội dung giáo khoa là một chuyện. Chuyện quan trọng cốt lõi để học trò “thấm” được việc “học” là “phương pháp sư phạm”, tức “cách thức giảng dạy”.
Hôm kia tôi có bài viết sơ lược về “giáo dục khai phóng” (Liberal Arts Education). Thấy có người vô chê bai cái cách “giải thích” về “giáo dục khai phóng” của tôi là không đúng.
Từ “giáo dục khai phóng” do ai đề ra tôi không biết. Tôi chỉ biết là thời Việt Nam Cộng Hòa người ta dịch “Liberal Arts Education” là “tự do học thuật”.
“Liberal Arts Education” là một “phương pháp sư phạm”. Chữ “art” ở đây là “thuật” (kiểu học thuật, võ thuật, pháp thuật… tức là cách thức, phương pháp, sách lược… ). “Liberal Arts Education” có thể hiểu là “sách lược khai phóng trong việc giảng dạy”.
Tôi không phê phán cách nào dịch hay hơn cách nào. Cách dịch VNCH “tự do học thuật” là cách dịch “sát ngữ nghĩa” nhưng không lột hết “ý” của chữ “liberal”. Chữ “liberal” ở đây dịch thành “tự do” thì hơi bị “vướng”. Còn cách dịch “giáo dục khai phóng” thì lại không sát nghĩa. Cách dịch này đã bỏ qua chữ “art – phương pháp”.
Trở lại vấn đề, mấy ông tuyên giáo CSVN đã thất bại 50 năm nay trong việc áp dụng “nội dung” giáo dục của ông Hồ. Tôi đề nghị, nếu mấy ông vẫn muốn tiếp tục nội dung này, thì mấy ông thử áp dụng phương pháp “tự do học thuật”.
Đâu phải phương pháp “tư do học thuật” VNCH đã từng áp dụng thì phương pháp này tồi/ dở đâu. Mấy ông sẽ không tìm ra phương pháp nào khác hết cả. Trung Quốc họ áp dụng phương châm “mèo trắng mèo đen” để đạt kết quả. Họ không quan tâm đến cái đó của ai mà họ chỉ quan tâm là cái đó có hữu dụng hay không?
– “… Mấy ông tuyên giáo CSVN đã thất bại 50 năm nay trong việc áp dụng “nội dung” giáo dục của ông Hồ…” Trúng phóc! Thầy nào, tớ nấy! “Ông Hồ” theo chủ nghĩa Marx-Lenin, khi chết chỉ muốn “… gặp cụ Karl Marx, cụ Lenin và các bậc cách mạng đàn anh khác…”, chứ không phải muốn được gặp cụ ông Nguyễn Sinh Sắc hay cụ bà Hoàng Thị Loan, các thân sinh của “Bác Hù vĩ dzại”!?!
Đạo đức, tư cách của Hồ Chí Minh phản ánh rõ trong tư cách, đạo đức của “các cháu ngoan bác Hù vĩ dzại” khi “ăn của dân không từ một thứ gì” (Lời nguyên Phó Chủ tich “lước” Nguyễn Thị Doan), phản ánh trong tư cách của Tổng Bí thư, Chủ tịch “lước” Tô Lâm “chung” khi ngửa cổ “đớp” miếng thịt bò dát vàng tại một quán ăn London, Anh Quốc. Thú thật, khi nhìn tấm ảnh chụp Tô Đao ngửa cổ “đớp” miệng thịt bò dát vàng, tôi tự hỏi, “Đây là một con người, hay một con cún!? Chủ nghĩa Marx-Lenin đã khai tử tại Đức và Nga từ cuối thập niên 2000, “phong trào cộng sản quốc tế” cũng đã “ngỏm” từ cuối thế kỷ 20 có lận. Nay chỉ còn một vài nước gọi là “xã hội chủ nghĩa” (= xuống hố cả nước) đếm được trên đầu ngón tay, nhưng giữa họ với nhau không còn “tình đoàn kết vô sản”. Shadu! Shadu!
Thiền sư Thích Mãi Đảng (= có Đảng trong tim)
“giáo dục khai phóng” là “liberation education”, và đây là định nghĩa:
Liberation education is an approach that empowers learners to critically engage with the world, challenge oppression, and co-create knowledge for social transformation.
Core Principles
Liberation education, also called liberatory education or liberation pedagogy, emphasizes critical consciousness, learner agency, and social justice. It challenges traditional “banking” models of education, where students are passive recipients of knowledge, and instead positions learners as active co-creators of knowledge alongside educators. This approach encourages students to question societal structures, reflect on their experiences, and develop the skills to transform their communities
Philosophical Foundations
The movement draws heavily on Paulo Freire’s Pedagogy of the Oppressed, which introduced key concepts such as conscientização (critical awareness) and praxis (reflection and action) to empower learners. Freire argued that education should not only develop cognitive skills but also cultivate an ethical-critical consciousness, enabling learners to recognize and challenge injustice. Influences from decolonial thinkers and Latin American philosophy further emphasize the importance of valuing diverse perspectives and resisting Eurocentric dominance in knowledge creation.
Hồ Chí Minh ( Nguyễn Tất Thành ) là loại ” Dân BỤI ĐỜI CHÍNH CỐNG ” ( Đi làm BỒI trên Tàu Pháp và tại Pháp cùng các nước khác thì CHUYẾN SỐNG LANG THANG KHÔNG NHÀ CỬA, VIỆC LÀM ) cho nên CHỈ HỌC KINH NGHIỆM Ở TRƯỜNG ĐƠI, không có ” ĂN HỌC BÀI BẢN ” như Người Cha NHO GIÁO, ĐÃ DÀY CÔNG HỌC TẬP ” CHO NÊN NGƯỜI” .
Việc này, CHỈ HỌC Ở TRƯỜNG ĐỜI, tuy cũng CUNG CẤP MỘT SỐ KIẾN THỨC QUI’ BAU’ ĐỂ SỐNG CÒN, đặc biệt là MÁNH LỚI, nhưng KHÔNG TẠO ĐƯỢC KIẾN THỨC HỌC THUẬT BÀI BẢN QUI CỦ.
Chính vi vậy, dù rất muốn làm công chức cho thực dân Pháp, Hồ Chí Minh ĐÃ THI KHÔNG ĐẬU VÀO TRƯỜNG CÁN SƯ THUỘC ĐỊA PHÁP tại Madras ( nay là Chennai ) tại Ấn Độ.
Có thể là vi VĂN TỰ LỘN XỘN, KHÔNG CÓ PHÉP TẮC, SAI CHÍNH TA..
– “… Nguyễn Ái Quốc thi không đậu vào Trường Cán sự thuộc địa Pháp…” vì đang học dở dang lớp 5 Trung học cơ sở (= collège), không phải Trung học Phổ thông (= Lycée), viết thư xin vào học bằng français nhưng không dám đưa Luật sư tiến sĩ Phan Văn Trường chữa hộ?!
Thiền sư Thích Mãi Đảng (= có Đảng trong tim)