Họ chỉ có thể là “sản phẩm” của một chế độ xã hội tự do, nhân bản và khai phóng

Song Chi

9-5-2026

Mấy ngày qua có khá nhiều bài viết về nhà thơ Phạm Thiên Thư sau khi ông ra đi, phần lớn là bài viết của những người từng sống ở miền Nam trước năm 1975. Với đa số người miền Bắc và nhất là những người sinh ra sau năm 1975 chắc chẳng mấy ai biết đến ông.

Nhà thơ Phạm Thiên Thư. Nguồn: Một Thế Giới

Chợt nhớ lại, khi Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ viên tịch, có những người là trí thức, giáo sư, tiến sĩ… mà đến lúc đó mới nghe đến tên của Hòa thượng, mới biết là có một Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tồn tại bao nhiêu năm nay, bên ngoài cái Giáo hội Phật giáo Việt Nam mà nhiều người vẫn gọi là Giáo hội Phật giáo “quốc doanh”.

Sau hơn nửa thế kỷ, có thể nói đảng CSVN đã thành công rất lớn trong việc “tẩy não” người dân, xóa bỏ lịch sử, xóa bỏ tất cả những gì mà đảng và nhà nước này không muốn người dân được biết.

Còn đối với tất cả những ai từng biết và may mắn hơn nữa, được đọc, nghe tác phẩm của những khuôn mặt xuất chúng của miền Nam trước 1975, dù là một vị chân tu trí tuệ cao vời, một nhạc sĩ, hay một thi sĩ… thì đều ngậm ngùi hiểu rất rõ rằng, mỗi một người như vậy ra đi, là mất luôn không bao giờ có nữa. Bởi vì, họ chỉ có thể là “sản phẩm” của một chế độ tự do, nhân bản và khai phóng đã không còn tồn tại.

Chắc chắn, nếu không có 20 năm của chế độ VNCH đó, đã không thể có hàng trăm hàng ngàn tài năng độc đáo trong mọi lĩnh vực từ báo chí đến văn học nghệ thuật. Sẽ không có Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Phạm Đình Chương, Từ Công Phụng, Cung Tiến, Lam Phương… Sẽ không có Nguyễn Tất Nhiên, Phạm Thiên Thư, Bùi Giáng, Trần Dạ Từ, Cung Trầm Tưởng, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Sao Trên Rừng (Nguyễn Đức Sơn), Du Tử Lê…; Nhã Ca, Nguyễn Thị Thụy Vũ, Túy Hồng, Trần Thị NgH, Nguyễn Thị Hoàng, Mai Thảo, Võ Phiến, Dương Nghiễm Mậu, Nguyễn Mạnh Côn, Doãn Quốc Sỹ, Phan Nhật Nam, Cung Tích Biền, Hoàng Ngọc Biên…

Sẽ không có những tên tuổi trong mảng nghiên cứu, phê bình, dịch thuật, triết học phật giáo và công giáo như Nguyễn Đăng Thục, Nguyễn Duy Cần, Nguyễn Hiến Lê, Giản Chi, Nhất Hạnh, Võ Hồng, Hoài Khanh, Phạm Công Thiện, các giáo sư và linh mục Trần Thái Đỉnh, Lê Tôn Nghiêm, Cao Văn Luận, Nguyễn Văn Thích, Hoàng Sỹ Quý, Nguyễn Khắc Xuyên, Kim Định…

Sẽ không có nhiều nhóm văn nghệ, tư tưởng ra đời như nhóm Bách Khoa, Nhân Loại, Nhận Thức (Huế), Sống Đạo, Phương Đông, Đối Diện, Sáng Tạo, Hiện Đại, Thế Kỷ Hai Mươi, Gió Mới, Nghệ Thuật… các tạp chí chuyên về tư tưởng, triết học như Tư Tưởng, Vạn Hạnh, Giữ Thơm Quê Mẹ, các nhà xuất bản Lá Bối, An Tiêm, Ca Dao…, và vô số những tờ báo, tạp chí văn học nghệ thuật như Sáng Tạo, Quan Điểm, Văn Hóa Ngày Nay, Nhân Loại, Văn Đàn, Bách Khoa, Văn Học, Văn, Nghệ Thuật, Tiếng Nói…

Sẽ không có một nền phật học rực rỡ, những vị chân tu lừng lững cả về trí tuệ, kiến thức và nhân cách v.v..

Không thể kể hết những thành tựu về con người, về văn học nghệ thuật trong 20 năm ngắn ngủi của chế độ VNCH.

Đó là bởi vì, dù ngay trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhất, chế độ VNCH vẫn cố gắng xây dựng một xã hội bình thường. Trẻ em vẫn được sống hồn nhiên đúng lứa tuổi, không bị nhồi nhét lòng căm thù quá sớm, vẫn được dạy dỗ từ những điều nhân ái nhỏ nhặt hàng ngày, sách, báo, truyện, nhạc dành cho thiếu nhi, thiếu niên, tuổi mới lớn từ truyện tranh, truyện cổ tích thế giới, tuần báo Thiếu Nhi, tuần báo Tuổi Ngọc, tủ sách Tuổi Hoa – Hoa Đỏ, Hoa Xanh, Hoa Tím… chỉ toàn dạy điều thiện, dạy thương yêu, dạy sống tử tế, không có một chút gì vẩn đục bởi lòng căm thù địch – ta, lý thuyết cách mạng nọ kia…

Thanh niên vẫn có khung trời dành cho tình yêu lãng mạn mộng mơ trong sáng và những lý tưởng, hoài bão lớn; trí thức vẫn được đọc được nghe đủ loại báo đài quốc tế, viết, tranh luận về đủ loại triết học Đông – Tây, đủ loại lý thuyết chính trị kể cả học thuyết Mác Lenin, tư tưởng của Mao…

Chế độ VNCH đã không biến cả xã hội thành trại lính, trong đó tất cả chỉ được phép suy nghĩ một chiều, mọi tình cảm, cảm xúc cá nhân, mọi suy nghĩ khác, mọi tự do đều bị kìm hãm, cấm đoán triệt tiêu; ngược lại, con người vẫn được sống như là con người, ai chiến đấu cứ chiến đấu, ai làm thơ, nhạc lãng mạn cứ làm, ai mơ mộng suy tư cứ mơ mộng, có lẽ đó cũng là một trong những lý do mà chế độ VNCH đã thua. Nhưng bù lại, chế độ đã để lại cả một di sản văn học nghệ thuật và dòng chảy đó ít nhất vẫn không chết yểu mà vẫn âm thầm tồn tại trong nước và phần nào được tiếp nối ở hải ngoại 50 năm qua.

Xã hội Việt Nam bây giờ đã hơn 50 năm trong thời bình. Bề mặt của nhiều thành phố, tỉnh thành đã thay đổi rất nhiều. Số người giàu hơn ngày xưa cũng nhiều, thậm chí phải nói là giàu kinh khủng, một ông cán bộ cấp huyện cũng còn giàu hơn cả tướng tá VNCH thời xưa và cách nhiều người xài tiền có lẽ ngay dân Mỹ cũng choáng.

Rồi thơ văn nhạc họa phim… tính về số lượng đều nhiều. Nhưng trong thơ ca văn học nghệ thuật bây giờ vẫn thiếu: Thiếu sự trong trẻo lãng mạn, thiếu tính thiền, tính triết học, tính tư tưởng, tính khai phóng. Nhiều về số lượng nhưng những tác phẩm thực sự nâng con người lên cao cả hơn, đẹp hơn thì hiếm.

Nó vừa là hậu quả của một chế độ độc tài toàn trị, vừa là hậu quả của một nền giáo dục nhồi nhét, ngu dân, chạy theo điểm số, thành tích, bằng cấp, hoàn toàn không có một triết lý giáo dục đúng đắn, và là hậu quả của một xã hội thực dụng, nơi mà mọi người đua nhau chạy theo tiền, chạy theo “ghế”, chạy theo những giá trị vật chất, giá trị ảo bên ngoài, thì làm gì còn có chỗ để sống chậm, làm gì còn có chỗ cho mơ mộng, lãng mạn, suy tư, và lắng đọng?

Bình Luận từ Facebook

4 BÌNH LUẬN

  1. Cho phép tớ phản biện bài ni . Trích

    “Đế quốc Mỹ và tay sai âm mưu chia cắt đất nước lâu dài, chủ trương phổ biến văn hóa nô dịch, thuộc địa, hưởng thụ theo xã hội thực dân kiểu mới. Chúng không chỉ đưa theo cố vấn, quân Mỹ mà còn đem theo rất nhiều đô la và các ấn phẩm sách báo, phim ảnh nhằm phổ biến lối sống dâm ô, đồi trụy, bất cần, hưởng lạc, sống gấp… Trước nguy cơ bị xâm lăng văn hóa, năm 1966, Lực lượng Bảo vệ Văn hoá Dân tộc chính thức ra mắt tại số 112 – Nguyễn Du – Sài Gòn, cơ quan ngôn luận là tạp chí Tin Văn do Vũ Hạnh làm Tổng biên tập. Phong trào Bảo vệ văn hoá dân tộc ở miền Nam ngày càng lớn mạnh, thu hút sự tham gia của nhiều cây bút lớn như Giản Chi, Nguyễn Hiến Lê, Vũ Hạnh, Nguyễn Trọng Văn, Nguyễn Văn Xuân, Lữ Phương, Tường Linh… Phong trào chủ trương cổ vũ lòng tự hào dân tộc, phát huy các phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh cho sự nghiệp độc lập dân tộc, thống nhất đất nước. Bên cạnh đó, Phong trào tích cực chống khuynh hướng văn hóa nô dịch, đồi truỵ, phản nhân văn…

    Bút máu, tác phẩm như là tuyên ngôn nghệ thuật về trách nhiệm, thiên chức của nhà văn. Tác giả kể chuyện xưa để nói nay, để phê phán những nhà văn dùng ngòi bút vì danh lợi, vì lạc thú mà quên đi trách nhiệm. Như nhân vật Lương Sinh, một nho sĩ dùng ngòi bút để tiếp tay cho tội ác, “khêu gợi cho thiên hạ tiếc điều tài lợi mà xa đạo nghĩa…, xuyên tạc chân lý, che lấp bần hàn, ca ngợi quyền lực, bỏ quên con người, văn chương há chẳng đã làm những điều vô đạo?”. Cuối cùng, Lương Sinh đã nhận ra “tội ác văn chương” chất cao như núi của mình, đã thấy những “oan hồn của người đã khuất hiện về chứng kiến cho những giọt lệ chảy ra từ một tấm lòng hối hận chân thành”. Đó cũng là mong muốn của nhà văn Vũ Hạnh, ông phê phán để nhằm cảnh tỉnh những nhà văn lầm đường, lạc lối trở về đúng thiên chức (tớ thim) cũng là 1 cách gián tiếp phê phán thái độ của cái-gọi-là “trí thức” thời chính quyền độc tài Nguyễn Văn Thiệu”

    Văn học thời chính quyền độc tài Nguyễn Văn Thiệu có bằng chế độ dân chủ của Ta không, trí thức thời nay khẳng định nếu có 1 tác giả tiếng Việt nào xứng đáng Lô Beng, đó chính là Bảo Ninh . Tiếc, không ai có thể fix ban giám khảo Lô Beng như Nguyên Ngọc đã làm . Riêng Nguyên Ngọc thì đang nắm giữ vị trí Numero Uno trong văn hóa/học thời nay . Tưởng Năng Tiến nó cũng mến mộ nức nở Nguyên Ngọc & những tác phẩm của ông, Đường Chúng Ta Đi là 1. Nhờ bị loại ra khỏi sách giáo khoa -có lẽ vì Đổi Mới phúc it all up- khả năng được trí thức hải ngoại truyền bá bài viết đó cho con cháu mình là có thiệt . Phúc me till Kingdom come. như đã làm với tộ phẩm của nhà văn Cách Mạng Tạ Duy Anh

    Chánh quyền độc tài Nguyễn Văn Thiệu, vì bê nguyên mô hình của Mỹ như Viktor Orban, đã bị (tuyệt đại) đa số nhân dân lật đổ . Và đúng như chủ nghĩa Mác, nó tạo ra những nhân tố gây ra cái chết của chính nó . Phật học, nhưng thats the beginning of the end, với Đại lão Hòa Thượng Thích Trí Quang, bi giờ thì có Chân Quang ta đó chính là Trí Quang . Lữ Phương, người được giải thưởng Phan Chu Trinh về văn hóa, là 1 học giả Mác-xít chánh hiệu, tóm gọn bản chất của cái nền “văn học/hóa” đó thía lày “Văn-hóa Văn nghệ phục vụ Chủ-nghĩa Thực dân mới Mỹ tại Nam Viêt-Nam”

    Nền giáo dục của Việt Nam gồm toàn những trí thức đáng kính, half of them từng được trao tặng những giải thưởng cao quý của Việt Nam, mang tên Phan Chu Trinh cũng như Hồ Chí Minh . Tiến sĩ Mạc Văn Trang cũng có (rất) nhiều đóng góp cho giáo dục Việt Nam, mà nếu quên hổng nhắc đến sẽ là lỗi hệ thống . Phạm Toàn, Hồ Ngọc Đại, Tạ Quang Bửu, Hoàng Tụy … Với những trí thức tự nguyện theo Đảng, Bác, Các Mác & Cách Mạng như zị, có đủ để kết luận nền giáo dục Việt Nam là ưu việt hơn hẳn những thứ phi/vô/thậm chí phản Việt Nam được chưa ?

    Vị đại sứ đầy kiêu hãnh của văn hóa Mỹ Đình có đủ tư cách để khinh rẻ học vấn/tri thức … bất kể của dân hải ngoại và những loại ruồi muỗi bị chính nền giáo dục tuyệt vời của Việt Nam đào thải . Rightfully reasonably so

  2. “Nhiều về số lượng nhưng những tác phẩm thực sự nâng con người lên cao cả hơn, đẹp hơn thì hiếm.” ( SC )
    Một tác phẩm ra đời dưới chế độ cs, dù ít nhiều cũng đều mang màu sắc ý thức hệ, đấu tranh giai cấp. Nếu không thế thì sao lọt lưới kiểm duyệt.
    Mà khi đã bị gò bó trong cái lồng của thứ chủ nghĩa tuyên truyền một phía thì đừng mơ tác phẩm sẽ nâng tâm hồn con người trở nên cao thượng. Một thứ văn nghệ chỉ phục vụ cho chế độ thì đầu độc tư tưởng , dìm tâm hồn con người vào sắt máu, chia rẽ, hận thù.
    (Hôm 30.4, một nhóm trẻ du học sinh ở Úc tụ họp nhau hô vang khẩu hiệu “GP, GP !”. Nếu có người chỉ ra cho họ rằng, không phải mB giải phóng cho mN mà trái lại thì họ sẽ nghĩ thế nào nhỉ ?!)
    Một nền văn nghệ không đặt nặng khai phóng mà chỉ nhằm đưa con người vào lồng thì con người sẽ ra sao ? Đó là những con
    người nghĩ theo tuyên giáo, làm theo chỉ dẫn và sống theo khuôn mẫu.

  3. Khi đàn bò vào thành phố, khi súc vật ngồi bàn giấy làm lãnh đạo thì tính người và tính nhân văn phải nhường chỗ cho Trại Súc Vật. Tại sao người ya yêu nhạc vàng, văn hóa vàng và người ta yêu mặc đồ lính thời vàng son ? Vì thời ấy là thời của con người, thời nay là thời của súc vật.

  4. – Nghệ sĩ Song Chi viết, “… Trong thơ ca văn học nghệ thuật bây giờ vẫn thiếu: Thiếu sự trong trẻo lãng mạn, thiếu tính thiền, tính triết học, tính tư tưởng, tính khai phóng… ” nhưng theo bần đạo lại có thừa “Thưa Đảng” (= có Đảng trong tim) mặc dầu “thanh niên đang phai nhạt lý tưởng của Đảng” (lời nguyên TBT Nguyễn Phú Trọng).
    Càng “Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại” bao nhiêu thì số cán bộ, đảng viên “sộ khám” không đếm suể mỗi năm một tăng như nấm sau cơn mưa rào!
    Văn hóa là “bản lai mục diện” của cả một dân tộc, một thời đại. “Thời đại Hồ Chí Minh rực rỡ tên vàng” đã sản sinh ra những “quí tử” (= cháu ngoan Bác Hồ) như Nguyễn Xuân Phúc, Võ Văn Thưởng, Vương Đình Huệ… thì “đẹp xiết bao, biết mấy tự hào” ? Hỏi tức là trả lời. Shadu! Shadu!
    Thiền sư Thích Như Đảng

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây