Thái Hạo
18-11-2025
Sau những bài viết lên án tình trạng trường chuyên lớp chọn với những tai họa mà nó đang gây ra cho trẻ em, cho xã hội và cho giáo dục nói chung, tôi nhận được nhiều chia sẻ của phụ huynh, giáo viên và bạn đọc. Dưới đây là “tâm sự” của một thầy giáo. Xin gửi Bộ giáo dục, các sở giáo dục và người lớn nói chung, để các vị thấy mình có nên ngồi im nữa không.
***
“Cảm ơn bác đã nói hộ những điều giáo viên chúng tôi thấy nhức nhối bao lâu nay.
Giờ hiện tượng trường sắp xếp lớp chọn còn ngang nhiên và công khai hơn trước. Trường tôi dạy trước đây mỗi khối chỉ 1 lớp chọn. Ba năm gần đây tăng lên 2 lớp/ khối. Năm học vừa rồi 3 lớp/ khối. Cả trường 8 lớp chọn trên tổng 24 lớp. Nhiều bất cập và thiệt thòi với học sinh, phụ huynh và đặc biệt với thầy cô. Khổ người dạy vô cùng bác nhà báo ạ!
Thưa bác nhà báo! Thực sự là khó nói hết những khó khăn của thầy cô trong tình trạng này. Đối với địa phương nhỏ nơi tôi ở trước đây là thị trấn sau sáp nhập thì thành xã, có vài trường THCS. Trong đó đã có 1 trường chuyên tồn tại khoảng 30 năm. Với điều kiện vùng miền là thị trấn miền núi thuộc tỉnh trung du miền núi hơn 80% là người dân tộc Mường, trình độ dân trí không nói chắc bác cũng hiểu, mà lại xây dựng 1 trường chuyên được thi tuyển đầu vào thì các trường còn lại chỉ có học sinh trình độ trung bình, sót lại một số ít học sinh nhận thức khá. Khoảng 10 năm lại đây, trường này thi tuyển lấy số lượng học sinh nhiều hơn, hốt hết cả học sinh khá (trước đây chỉ lấy học sinh giỏi).
Là một trường đại trà, giáo viên vô cùng vất vả trong việc giáo dục cho học sinh có năng lực và nhận thức thấp. Với điều kiện như hiện nay, lãnh đạo nhà trường thực hiện xếp các lớp chọn nhiều hơn, nhặt hết những học sinh nhỉnh hơn vào các lớp chọn, 1 lớp rồi 2 đến 3 lớp/ khối, chính vì vậy mà các học sinh còn lại chỉ là “đầu thừa đuôi thẹo” mà chúng tôi thường gọi một cách đau đớn là rác – những đứa trẻ chưa kịp lớn đã bị người ta thải loại! Vậy thì nhà báo tự tưởng tượng chúng tôi sẽ phải gặp những vất vả và khó khăn như thế nào trong việc dạy học các em này?
Vì những lý do như sự phân loại này, giáo viên bị xã hội phân biệt đối xử, gặp nhiều bất công ngay ở trong trường mình. Công việc giảng dạy kiến thức đại trà và quản lý học sinh gặp rất nhiều khó khăn. Giáo viên chủ nhiệm và cả giáo viên bộ môn không khác gì đi trông trẻ, những đứa trẻ to xác.
Mà nực cười là phải đảm bảo chỉ tiêu chất lượng cấp trên giao. Đặc biệt thi học sinh giỏi các cấp, thi vào 10…, khiến giáo viên chúng tôi không khác gì lao động khổ sai (có lẽ không nói quá đâu ạ). Phụ huynh cũng lôm côm, ý thức kém không hợp tác với thầy cô. Giáo viên chủ nhiệm trường này chúng tôi thường gọi vui là những anh hùng lao động!
Bản thân tôi là giáo viên có lòng yêu nghề, cũng là thợ dạy và được giao nhiệm vụ chủ nhiệm các lớp chọn nhiều năm, tham gia bồi dưỡng HSG các cấp, thành tích cũng có rồi, là giáo viên giỏi cấp tỉnh, được bằng khen cấp tỉnh… Chia sẻ những điều này không phải vì là kẻ thất bại trong ngành, mà vì thấy cách tổ chức giáo dục như thế này không mang lại hiệu quả cao, đặc biệt với Chương trình giáo dục mới như hiện nay. Giáo viên chúng tôi thường đùa nhau, với cách làm như thế này họ đang cứu một vài cháu mà giết hàng nghìn cháu…
Tôi rất tâm đắc với những phân tích của nhà báo trong các bài về tình trạng trường chuyên lớp chọn nên có vài lời muốn bày tỏ sự đồng cảm với bác. Cảm ơn tâm huyết của bác với ngành giáo dục nước nhà! Chúc bác luôn vững tay bút và luôn khỏe ạ!”
***
Bàn thêm:
Thứ nhất, tôi không phải nhà báo, tôi chỉ là một thầy giáo đã rời nghề, nhưng còn quan tâm tới một nền giáo dục đang có quá nhiều vấn đề nhức nhối, nên muốn góp một tiếng nói, những mong mọi thứ được cải thiện, để học sinh và xã hội đỡ khổ hơn, để ta có được một nền giáo dục tử tế hơn, nhân văn và tiến bộ hơn.
Thứ hai, các thầy cô giáo này nhận xét “với cách làm như thế này họ đang cứu một vài cháu mà giết hàng nghìn cháu”. Tôi không hoàn toàn đồng ý, vì với cách làm này [phân loại học sinh thành lớp giỏi/ lớp dốt] họ đang không cứu được ai cả, nó chỉ duy trì bất công, sự phi pháp và làm hỏng tất cả. Chính các em “học sinh giỏi” cũng đang bị tước mất nhiều cơ hội phát triển và bị biến thành công cụ phục vụ căn bệnh lợi ích cùng thành tích của người lớn với cách làm phản giáo dục này, chứ không phải chỉ những “học sinh dốt”.
Tôi hiểu được nỗi đau của người thầy giáo khi dùng chữ “học sinh rác”. Đó không phải là một sự miệt thị, mà là một sự bất bình và bất lực, là một nỗi bi kịch của những người làm thầy nhưng phải sống với thân phận “khổ sai” không quyền lực.
Thứ ba, Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT của Bộ GD-ĐT đã chính thức xóa bỏ kỳ thi tuyển sinh vào lớp 6 và thay bằng hình thức xét tuyển từ năm học 2025-2026. Mục đích là để giảm thi cử, đảm bảo tính công bằng trong phổ cập giáo dục, đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện trong giai đoạn giáo dục cơ bản. Trước đó 9 năm, để chống nạn chạy lớp chạy trường, từ năm 2006 Bộ GD đã ra công văn số 2449/BGDĐT-GDTH “Nghiêm cấm việc tổ chức các trường chuyên, lớp chọn ở cấp mầm non, tiểu học và trung học cơ sở dưới bất kỳ hình thức nào”.
Tuy nhiên, vì ban ra văn bản nhưng không đi kèm cơ chế và trách nhiệm giám sát thực hiện và xử lý vi phạm, nên hầu như tình trạng tổ chức các trường chuyên, lớp chọn không những không giảm mà ngày càng biến tướng và hoành hành dữ dội hơn, tàn phá nền giáo dục và nhân cách của trẻ em một cách đau đớn.
Đề nghị Bộ GD-ĐT cho kiểm tra, nắm tình hình và có biện pháp xóa bỏ những biến tướng đang gây hại trầm trọng này. Chính quyền và sở giáo dục các địa phương phải thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước về giáo dục, không thể để tình trạng vô pháp tàn phá nền giáo dục cứ công nhiên diễn ra trước mắt như thế được nữa.
Đọc hai bức thư này, tôi cảm thấy một nỗi đau chồng chất – nỗi đau của người thầy phải thốt ra những từ ngữ xót xa như “rác”, và nỗi đau của một nền giáo dục đang tự tay “thải loại” chính con em mình.
Bức thư của người thầy giáo gửi tác giả Thái Hạo không chỉ là một lời tâm sự, mà là một tiếng kêu cứu từ ‘đáy’ của hệ thống giáo dục đại trà. Nó lột tả một thực tế nghiệt ngã: Khi những người nắm quyền ở ‘chín tầng mây’ mải mê với những con số thành tích, họ đã biến trường học thành một nhà máy phân loại tàn nhẫn.
Tôi xin được chia sẻ những góc nhìn phản biện từ trái tim của một người luôn tin vào sự an lành của mỗi sinh linh
1. Thật đau đớn khi nghe một người thầy phải dùng chữ ‘rác’ để chỉ học trò mình. Nhưng như tác giả đã nói, đó không phải sự miệt thị, mà là tiếng khóc bất lực. Khi chúng ta nhặt hết những ‘hạt giống tốt’ vào lớp chọn, chúng ta đang biến những lớp còn lại thành ‘ốc đảo của sự bỏ rơi’. Những đứa trẻ chưa kịp lớn đã bị dán nhãn là ‘phế phẩm’, bị tước đi những tấm gương tích cực để học hỏi, bị người lớn nhìn bằng ánh mắt ‘trông trẻ khổ sai’. Đây chính là hành vi ‘nghiền nát đàn kiến’ một cách công khai và tàn độc nhất.
2. Bộ Giáo dục đã có công văn cấm trường chuyên, lớp chọn ở cấp THCS từ năm 2006, nhưng thực tế lại đang diễn ra ngược lại và biến tướng dữ dội hơn. Tại sao một quyết định ‘phi pháp’ lại có thể ngang nhiên tồn tại và phát triển suốt 20 năm qua? Phải chăng ‘tình yêu đất nước’ và ‘trách nhiệm với thế hệ trẻ’ của những người quản lý chỉ nằm trên mặt giấy, còn thực tế họ lại đang dung túng cho căn bệnh thành tích để trục lợi?
3. Tôi rất tâm đắc với phản biện của tác giả Thái Hạo: Không phải cứu một vài cháu mà giết hàng nghìn cháu, mà là hỏng tất cả. * Trẻ ‘lớp chọn’ bị biến thành công cụ gà chọi, mất đi tuổi thơ và sự thấu cảm.
Trẻ ‘lớp đuôi’ mất đi phẩm giá và tương lai.
Giáo viên giỏi trở thành ‘thợ dạy’ bị vắt kiệt sức, còn giáo viên đại trà trở thành ‘người trông trẻ’ trong sự coi thường.
Làm sao chúng ta có thể dạy ‘Học để chung sống’ khi chính nhà trường lại là nơi dạy các em phân chia giai cấp và kỳ thị lẫn nhau?
4. Tóm lại, Giáo dục đúng nghĩa phải là nơi mỗi em học sinh – dù là người dân tộc Mường ở vùng sâu hay trẻ em ở thành phố – đều được tôn trọng mặt mạnh riêng của mình. Nghệ thuật, thể thao và những hành vi tử tế cần được tôn vinh để xoa dịu những áp lực kinh khủng này. Nếu lãnh đạo vẫn tiếp tục ‘ngồi im’ trước những biến tướng này, họ đang gián tiếp phá hoại nhân cách của cả một thế hệ.
Thay vì tạo ra những ‘bộ lạc’ đối đầu, xin hãy trả lại cho các em một Cộng đồng học hỏi lẫn nhau. Hãy để người thầy được thực sự là ‘Nhà giáo’ chứ không phải là ‘Anh hùng lao động’ trong một cuộc đua khổ sai vô nghĩa.
Lớp chọn là đúng, hợp với năng lực học sinh. Hs lực ngang nhau học chung 1 lớp sẽ thuận lợi hơn
Sự ‘thuận lợi’ mà bạn nói thực chất là sự lười biếng về phương pháp; đồng thời đó chỉ là sự thuận lợi cho người dạy và việc quản lý của nhà trường, chứ không phải cho sự phát triển nhân cách của trẻ em. Một nhà giáo thực thụ phải có năng lực dạy học phân hóa — tức là hỗ trợ từng cá nhân trong một môi trường đa dạng, chứ không phải phân loại học sinh như phân loại hàng hóa trước khi ra chợ. Việc chia lớp chọn không giúp ‘cứu’ ai cả, nó chỉ nuôi dưỡng sự kiêu ngạo ở một nhóm và gieo rắc sự tự ti ở nhóm còn lại. Một xã hội chỉ thực sự lành mạnh và bền vững khi con người học được cách trân trọng sự khác biệt của nhau ngay từ ghế nhà trường, chứ không phải học cách kỳ thị lẫn nhau từ lúc 11, 12 tuổi. Cảm ơn bạn đã chia xẻ. Chúc bạn sức khỏe.