Vũ Đức Khanh
15-9-2025
Đổi mới lần hai: Từ kinh tế sang chính trị – Nguy cơ và lựa chọn lịch sử
Việt Nam đang ở vào một giai đoạn then chốt. Sau gần bốn thập niên đổi mới, nền kinh tế hội nhập sâu rộng và đạt nhiều thành tựu ấn tượng, nhưng cũng đứng trước những bất ổn ngày càng rõ rệt.
Áp lực từ thương mại toàn cầu, chính sách thuế quan của Mỹ, biến động tỷ giá và suy giảm sức mua nội địa đang đặt ra những thách thức lớn hơn bao giờ hết.
Ngân hàng Thế giới vừa hạ dự báo tăng trưởng Việt Nam năm 2025 xuống 6,6% từ mức 6,8% trước đó, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu chính thức 8,3–8,5% mà Chính phủ đặt ra.
Trong khi đó, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) dự báo lạm phát cả năm có thể vượt 4%, cảnh báo những rủi ro cho ổn định vĩ mô.
Thêm vào đó, tỷ giá USD/VND đã mất giá hơn 3% chỉ trong nửa đầu năm 2025, và nhiều chuyên gia như TS. Nguyễn Trí Hiếu dự báo con số này có thể lên tới 5–6% vào cuối năm nếu áp lực tỷ giá tiếp tục gia tăng.
Đây là những chỉ dấu quan trọng cho thấy nền kinh tế đã bước vào vùng nguy hiểm.
So sánh khu vực: Bài học từ Nam Á
Những gì đang diễn ra ở Việt Nam gợi nhớ đến quỹ đạo của Sri Lanka, Bangladesh và Nepal – nơi tăng trưởng cao nhưng mong manh đã nhanh chóng nhường chỗ cho khủng hoảng khi niềm tin sụp đổ.
Sri Lanka từng là “ngôi sao mới” của Nam Á, nhưng rơi vào vòng xoáy nợ, mất khả năng thanh toán và cuối cùng dẫn đến biến động chính trị lớn năm 2022.
Bangladesh đối diện sức ép ngoại tệ và bất ổn xã hội khi đồng taka mất giá mạnh.
Nepal chứng kiến tham nhũng tràn lan, thất nghiệp và di cư tăng cao, làm xói mòn nền tảng chính trị.
Việt Nam chưa rơi vào tình cảnh đó, nhưng các dấu hiệu cảnh báo đang hiện hữu.
Một nền kinh tế phụ thuộc nặng vào xuất khẩu, đặc biệt sang Mỹ, sẽ rất dễ tổn thương khi thuế quan gia tăng và nhu cầu toàn cầu suy yếu.
Thêm vào đó, khu vực tư nhân trong nước – vốn là trụ cột tạo việc làm – đã cho thấy sự chững lại từ nhiều năm qua từ khi bắt đầu đại dịch Covid-19, với sức mua giảm dần và tỷ lệ thất nghiệp tăng.
Bài học từ chính Việt Nam
Điều trớ trêu là Việt Nam từng thành công rực rỡ nhờ dám đi đầu trong đổi mới kinh tế từ năm 1986. Đổi mới đã mang lại tăng trưởng, mở cửa và hội nhập, giúp hàng chục triệu người thoát nghèo.
Bài học đó nay trở lại như một lời nhắc nhở: Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) có thể tiếp tục là tác nhân của lịch sử nếu một lần nữa lựa chọn cải cách – lần này không chỉ về kinh tế, mà còn về chính trị.
Không thiếu những ví dụ tích cực để tham khảo.
Các nước Đông Bắc Á như Hàn Quốc, Đài Loan, hay gần hơn là Ba Lan ở châu Âu, đã từng bước dân chủ hóa trong khi vẫn duy trì tăng trưởng cao.
Tính chính danh của ĐCSVN sẽ không thể chỉ được duy trì bằng hào quang lịch sử, thành tích kinh tế hay những mục tiêu tăng trưởng được vẽ ra, mà phải được kiểm chứng thông qua bầu cử tự do và công bằng trong một nhà nước dân chủ, pháp quyền thực sự.
Đó là con đường vừa giữ gìn sự ổn định quốc gia, vừa mở ra tương lai cho toàn dân tộc.
Lộ trình ba năm: Cơ hội và thử thách
Việt Nam không thiếu cơ hội để tránh kịch bản xấu nhất. Lộ trình cải cách trong ba năm tới (2025-2028) có thể bao gồm:
1) Kinh tế – Cho phép tỷ giá hối đoái linh hoạt hơn, sử dụng dự trữ ngoại hối để giảm sốc, và hỗ trợ phát triển khu vực tư nhân qua các gói tín dụng và ưu đãi thuế.
2) Chính trị – Mở rộng đối thoại chính sách, khởi đầu bằng cải cách trong Quốc hội, tăng quyền giám sát và giảm kiểm duyệt báo chí để khôi phục niềm tin; chủ động hợp tác với những tiếng nói đối lập ôn hòa để tìm đồng thuận cải cách.
3) Xã hội – Đặt lợi ích của quốc gia và dân tộc lên hàng đầu, cải cách phải minh bạch và hướng tới tự do, dân chủ và các giá trị nhân quyền thực sự, chứ không chỉ để duy trì quyền lực.
ĐCSVN đang đứng trước một lựa chọn lịch sử: Hoặc đổi mới chính trị để tự cứu mình và đưa đất nước tiến lên, hoặc lặp lại bi kịch của Đông Đức, Romania, hay gần đây là Sri Lanka, Bangladesh và Nepal.
Thời khắc của trách nhiệm
Việt Nam hôm nay ở vào một bước ngoặt. Nếu từ nay đến cuối năm 2025, nền kinh tế tiếp tục trượt dốc, khả năng xảy ra cú sốc chính trị vào năm 2026 là hoàn toàn có thật.
Nhà đầu tư, người dân và cả giới lãnh đạo đều phải tỉnh táo nhận ra rằng sự trì hoãn chỉ làm gia tăng rủi ro.
Đổi mới chính trị, dân chủ hóa thực sự không phải là mối đe dọa mà là giải pháp tối ưu để bảo đảm sự ổn định và thịnh vượng.
ĐCSVN có cơ hội hiếm hoi để như phượng hoàng tái sinh, đồng hành cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên mới của tự do, dân chủ và thịnh vượng cho Việt Nam – nhưng cơ hội này sẽ không kéo dài mãi mãi.
__________
Tham khảo:
– World Bank Vietnam Economic Update, September 2025: https://documents.worldbank.org/pt/publication/documents-reports/documentdetail/099133509042513941
– Asian Development Bank, Asian Development Outlook April 2025: https://www.adb.org/publications/asian-development-outlook-april-2025
– BBC News Tiếng Việt, “Chính phủ muốn kinh tế tăng 8,5%: túi tiền người dân có bị ảnh hưởng?” ngày 30/7/2025: https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c4gd1ryp4glo
– Báo Nhân Dân “Chủ động ứng phó với biến động về tỷ giá”, ngày 6/5/2025: https://nhandan.vn/chu-dong-ung-pho-voi-bien-dong-ve-ty-gia-post877233.html
– Reuters, “World Bank cuts Vietnam’s growth forecast to 6.6% as tariffs bite”, ngày 8/9/2025: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/world-bank-cuts-vietnams-growth-forecast-66-tariffs-bite-2025-09-08/
Lấy thành tựu đổi mới 1986 để nói rằng hiện nay có những điều kiện nếu đổi mới toàn diện thì sẽ đạt được những thành tựu tương tự là ảo tưởng ! Vi năm 1986 hầu hết dân chungs nghèo đói và không có quyền làm chủ trong sản xuất kinh doanh nên, khi được làm chủ , toàn dân hăng hái bắt tay vào làm ăn, tạo ra của cải cho chính mình …Còn hiện nay, nếu đổi mới toàn diện thì chưa thể ngay lập tức đem lại của cải cho từng người, từng gia đình như năm 1986 …
Trích lại 1 cuộc trò chuyện giữa 2 nhà toán học, 1 trong họ là none other than Ngô Bảo Châu
“Trong chiến tranh, hình như con người lại “lãng mạn” hơn trong thời bình. Lãng mạn, vì ít tính toán hơn … Thời kỳ đầu sau 1975 là thời mà toán học Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển
…
Cái thời mà làm việc gì cũng nghèo như nhau, thì ai thích toán cứ làm toán. Bây giờ, thích toán nhưng cần tiền, có làm toán nữa không? Cái chất “lãng mạn” mà toán học rất cần đã không còn, hay là còn rất ít đất sống … Xã hội Việt Nam đang trong cái thời kỳ đầu của “kinh tế thị trường”, cái thời mà chuẩn mực của sự “thành đạt” nhiều khi được đo bằng tiền
NBC: Cháu cũng thấy thật đáng sợ khi người ta lấy đồng tiền làm thước đo cho mọi thứ. Trong cuộc sống, mình vẫn phải tính toán thiệt hơn, nhưng không thể đem cái tính toán thiệt hơn ra làm nền tảng xã hội . Dù sao thì cháu vẫn tin đến lúc nào đó thì chúng ta sẽ tỉnh lại, vì cái căn của con người Việt Nam vẫn là sự tử tế”
Để thấy cái-gọi-là “Đổi Mới” đã làm băng hoại mọi thứ có-thể-được-xem-là tốt đẹp của Việt Nam . Cho phép tớ hổng có chia xẻ niềm tin rằng người ta sẽ tỉnh lại . Chúng ta đang chứng kiến con người có thỉa làm gì vì tiền, & theres no bottom for this.
Nếu phải làm gì, tớ thành thật chia xẻ mong muốn của ô luật sư no mo Đặng Đình Mạnh, Đảng nên tỉnh lại mà Đổi Đúng, hơn là Mới
Phải ngả mũ trước tấm lòng yêu nước thương dân của tác giả VĐK. đối với
vận mệnh của dân tôc và đất nước qua nhiều bài viết liên tiếp !
Có điều so sánh với Hàn Quốc và Đài Loan e không được chuẩn lắm vì họ có
nền tảng chính trị khác hẳn VNCs. Trong thực tế lịch sử, không có nhà nước
Cs. nào tự nguyện dân chủ hoá cả mà chỉ khi họ bị nhân dân “triệt buộc” thì
mới may ra nền dân chủ được thiết lập. Trái lại, 2 nước trên lúc đó đang trên
đường hướng đến nền dân chủ nên độc tài chỉ có tính giai đoạn tạm thời và
rốt cuộc dân chúng họ được hưởng chế độ dân chủ tự do như hiện nay.
Nhưng trớ trêu là máu quyền lực vẫn chảy mạnh mẽ trong cơ thể của người cs. Họ thay đổi theo cách của TG đề xuất chẳng khác họ tự từ bỏ thế độc tôn của họ sao? Đâu có dễ dàng như thế! Ngay cả ở một xứ sở tự do hàng đầu là Mỹ mà giờ cũng đã nhuộm màu độc tài từ bàn tay của nhóm Trump! Thời điểm này có lẽ nước Mỹ làm họ phân vân việc từ bỏ độc tài có sẵn trong tay!