Sự quyên sinh của TS Hoàng Phương Mai: Tiếng chuông cảnh báo

Trần Hùng

25-8-2025

Ngày 16/8/2025, tiến sĩ Hoàng Phương Mai – một nhà nghiên cứu Hán Nôm 49 tuổi – chọn cái chết để khẳng định sự trong sạch, lòng tự trọng và lẽ phải của mình. Sự kiện này không chỉ để lại niềm thương xót cho gia đình, mà còn là một nhát dao khoét thẳng vào vết thương đang mưng mủ của đời sống trí thức Việt Nam hôm nay.

Viện Hàn Lâm và sự im lặng khó hiểu

Đã hơn một tuần trôi qua kể từ ngày chị mất, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam – cơ quan cao nhất quản lý Viện Hán Nôm – vẫn chưa có lấy một lời tuyên bố chính thức. Một sự im lặng lạ lùng, thậm chí là vô cảm và thoái thác trách nhiệm liên đới.

Ở những quốc gia dân chủ, một vụ việc bi thảm như vậy chắc chắn sẽ khiến báo chí, dư luận và cả Quốc hội chất vấn trực diện Chủ tịch Viện Hàn Lâm. Người đứng đầu không thể “ăn ngon ngủ yên” khi cấp dưới mình, cũng như bản thân cái “lò ấp” 350 tiến sĩ “nở” mỗi ngày (tính trung bình gần 1 tiến sĩ mỗi ngày).

Còn ở đây, chính sự lặng thinh đồng lõa với Viện cấp dưới, đã đẩy một trí thức vào đường cùng, vì đã cố tình chôn vùi một sự thật nhức nhối, để rồi cái chết của một nữ tiến sĩ chính trực nhưng gia cảnh đáng thương, chỉ còn là cơn gió thoảng “cầm bằng cho nó bay đi…”.

Một xã hội mê ngủ dưới ngọn cờ dối trá

Trong khi đó, ngoài xã hội, hàng ngàn người vẫn rồng rắn trải chiếu nằm đường để “xem tổng duyệt binh” cho ngày 2/9 – ngày mà họ tưởng rằng là biểu tượng của độc lập, tự hào dân tộc. Nhưng thực chất, đó lại là ngày khởi đầu cho một cuộc cách mạng đã bị phản bội. Khi dân tộc vẫn “ngùn ngụt tự hào” với một di sản bị tước đoạt linh hồn, thì dân tộc ấy sẽ còn bị đày đọa dài dài.

Nỗi chết oan của TS Hoàng Phương Mai hoàn toàn bị chìm lấp trong tiếng kèn, tiếng trống và những hàng quân diễu binh rập khuôn. Một dân tộc mê ngủ, hân hoan trong hư tưởng, tất yếu sẽ vô cảm trước nỗi oan ức của đồng bào mình.

Thể chế – cội rễ của mọi bi kịch

Cái chết ấy, xét cho cùng, không phải do một vài cá nhân lãnh đạo Viện Hán Nôm hay do Viện Hàn Lâm Việt Nam, mà do cả một thể chế. Một thể chế mà nơi trí thức muốn sống phải “trùm chăn”, “giả điếc”, phải uốn lưỡi để ca tụng đảng, phải khom lưng để giữ miếng cơm manh áo, mà bất chấp cái “hương hoa hồn người” mà ngày nào họ còn tụng xưng như những giá trị tinh thần.

Một thể chế mà cái sai của kẻ mạnh luôn được bảo kê, còn cái đúng của kẻ yếu luôn bị nghiền nát.

Trong môi trường ấy, những người như TS. Phương Mai – người dám nói, dám đứng thẳng, dám giữ lẽ phải – trở thành “lạc loài”, bị vùi dập cho đến khi không còn lối thoát.

Thân phận của người trí thức ngay giữa giới trí thức

Thật cay đắng khi trong một cơ quan toàn phó giáo sư, tiến sĩ – những người được coi là “tinh hoa tri thức” – lại có thể đối xử với nhau độc đoán, vô lương tâm, vô tình đến thế. Sự im lặng của đồng nghiệp, sự cúi đầu trước cơ chế, sự thỏa hiệp để được yên thân – tất cả đã biến “giới trí thức” thành một tập thể vong thân, thậm chí bị “lưu manh hóa” cùng cực.

Trong cái biển người gù lưng ấy, một người dám ngẩng cao đầu lại bị coi là “khác thường”, là “cứng đầu”, thậm chí là “tâm thần”. Và để minh chứng cho sự trong sạch, TS Hoàng Phương Mai đã chọn cách đau đớn nhất: Lấy chính sinh mạng mình để nói lên điều mà cả tập thể trí thức quanh chị đã câm lặng không dám nói.

Lối thoát cho cả thức lẫn dân tộc

Cái chết của TS Hoàng Phương Mai không chỉ là bi kịch của một cá nhân, mà còn là bi kịch của cả một dân tộc đang sống trong sự lừa dối, an phận khom lưng và cúi đầu vô cảm trước mọi đau khổ của đồng loại. Nó cho thấy rằng: nếu không thoát khỏi sự kìm kẹp của chủ nghĩa cộng sản và ảnh hưởng độc hại của chế độ toàn trị, dân tộc này sẽ còn chứng kiến nhiều trí thức, nhiều con người lương thiện phải tìm đến cái chết để giữ lấy thanh danh và phẩm giá.

Chỉ khi nào thoát cộng, thoát toàn trị, dân tộc mới thực sự tỉnh thức. Chỉ khi ấy, trí thức mới được sống đúng nghĩa là trí thức – dám nghĩ, dám nói, dám bảo vệ sự thật. Và chỉ khi ấy, mỗi người dân mới có thể sống như một con người lương thiện, không còn phải chọn cái chết để chứng minh mình vô tội.

TS Hoàng Phương Mai đã ngã xuống, nhưng cái chết của chị là lời cảnh tỉnh cho cả một dân tộc, chứ không chỉ đối với trí thức. Nếu chúng ta tiếp tục im lặng, tiếp tục cúi đầu, thì ngày mai sẽ còn nhiều Hoàng Phương Mai khác sẽ chọn cách kết thúc cuộc đời mình như cách của chị.

Bình Luận từ Facebook

7 BÌNH LUẬN

  1. – Cái chết uất ức của tiến sĩ Hoàng Phương Mai khiến chúng ta liên tưởng đến lời tự bạch (= soliloquy) của Hamlet “To be or not to be” (= Nên sống hay không nên sống”). Carl Marx viết “Cuộc sống đặt ra những vần đề thì sẽ có cách giải quyết những vấn đề đó. Vấn đề chỉ là thời gian.” Tiến sĩ Hoàng Phương Mai cũng đã rất kiên trì để đòi lại sự thật và công lý nhưng thật đáng tiếc, tiến sĩ đã quyên sinh sớm để lại người chồng đau ốm và 2 đứa con thơ dại !
    Đức Phật khuyên mọi người nên “tự thắp đuốc lên mà đi” và “tỉnh thức trong từng sát na (= hít vào và thở ra), tránh chấp ngã (= ái ngã và sa ngã). Những ai có tấm lòng vị tha và đồng cảm với bi kịch của tiến sĩ Hoàng Phương Mai nên giúp đỡ gia đình của tiến sĩ trong hoàn cảnh đau thương này, kiên quyết đòi lại công bằng và lẽ phải cho tiến sĩ Hoàng Phương Mai ! Shadu ! Shadu !
    Thiền sư Thích Nhất Đảng
    Thiền sư Thích Như Đảng
    Thiền sư Thích Đa Đảng

  2. Trí thức? Tôi nghi ngờ 2 từ này để đặt tên cho các ông bà “trí thức “ ở xứ Chiều nay. Tự hào mang trên người những kiến thức hơn người mà lòng dạ nhỏ mọn, ích kỷ và hơn hết là hèn nhát trước một chế độ độc tài toàn trị, để trù dập đồng nghiệp thì loại này là gì? Chính sự hèn mọn được mang danh trí thức do bọn độc tài bang sủng lại là sự khinh bỉ đáng thương khi kẻ độc tài tuyên bố “ trí thức như cục ph…”. Chứ xin lỗi trí thức ở xứ dân chủ họ là những công dân bình thường và luôn có ích cho xã hội.

    • Trí thức của xã hội nào thì có ích cho xã hội đó, bạn ạ . So sánh kiểu này là lọi giò lun

      Trí thức XHCN thì có ích cho cái xã hội trong đó mọi người muốn tiến lên chủ nghĩa Xã hội . Tương tự, trí thức ở xã hội tư bửn thì chỉ tốt cho cái xã hội hổng mặn mà lém với chủ nghĩa xã hội

      Trí thức nhà mềnh rất có ích nặng ịch cho xã hội mình . Có điều định nghĩa cái xã hội nhà mềnh khó quá, nên đôi lúc, more like rất nhiều lúc, hổng bít trí thức nhà mềnh tốt cho cái gì

      Thôi thì mạnh ai nấy thấy họ tốt cho cái gì thì la lên 1 tiếng . Trí thức là cục phân cũng được, cũng tốt cho cây trồng vậy . Những chiên da chích đùi là giòi bọ, thế cũng tốt chán

  3. Do hạn chế về kiểm duyệt và bảo mật thông tin ở Việt Nam, vẫn còn sáu câu hỏi mà Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam vẫn chưa trả lời cho công chúng.

    1. Chi tiết đánh giá hiệu suất công việc của TS Hoàng Phương Mai
    2. Nội dung cụ thể các đơn kháng cáo gửi Viện Hàn lâm
    3. Chi tiết các thủ tục kỷ luật chính thức
    4. Thông tin hỗ trợ tâm lý hoặc thiếu hụt về mặt này
    5. Hoàn cảnh tài chính trong thời gian thất nghiệp
    6. Mức độ hỗ trợ từ đồng nghiệp

    Mỗi người quan tâm đến vụ việc có thể góp phần thúc đẩy sự minh bạch bằng cách chia sẻ các câu hỏi nầy rộng rãi tới bạn bè, đồng nghiệp và trên mạng xã hội.

    Xin cám ơn bạn góp phần dạy dỗ cho Viện Nghiên Cứu Hán Nôm và Viện HÀN LÂM Khoa học Xã hội Việt Nam về hành vi tối thiểu của con người về đứng đắn và đồng cảm với người xung quanh mình.

  4. ‘một cơ quan toàn phó giáo sư, tiến sĩ – những người được coi là “tinh hoa tri thức”!

    Về bản chất, cái gọi là “tinh hoa tri thức” này gần như là sản phẩm của sự thuận hôn của ả cái làng quê chân khuềnh mắt toét với ‘Xuân tóc đỏ’ ở chốn thị tứ, bởi vậy uẩn kịch của cô Phương Mai tất yếu phải xảy ra!

  5. “Chỉ khi nào thoát cộng, thoát toàn trị, dân tộc mới thực sự tỉnh thức. Chỉ khi ấy, trí thức mới được sống đúng nghĩa là trí thức – dám nghĩ, dám nói, dám bảo vệ sự thật. Và chỉ khi ấy, mỗi người dân mới có thể sống như một con người lương thiện, không còn phải chọn cái chết để chứng minh mình vô tội”

    Rất chính xác . Khi & chỉ khi không sống dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản, họ mới có đủ can đảm đứng lên nói sự thật, đứng lên lật đổ (những) chế độ theo phát xít (Trần Trọng Kim) hay độc tài để thống nhứt đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản

    Nói vậy chớ dưới sự lãnh đạo của Đảng, trí thức vẫn có thể dõng dạc nói lên sự thật được . Ts Nguyễn Ngọc Chu là tấm gương sáng chói lòa lun . Trích “Xem video tự thiêu của Hoà Thượng Thích Quảng Đức, TT Kennedy phải bỏ ra ngoài phòng họp và nói rằng nơi đó chính quyền đã làm những điều khủng khiếp lắm mới buộc nhà sư phải tự thiêu”

    Nước mình hổng có sư nào tự thiêu cả, có nghĩa vưỡn còn OK lém lém lun .

  6. Cần liên tục có những bài phanh phui mọi mặt về cái chết đầy phẫn nộ và bi thảm này.
    Cho đến khi thực trạng phải thay đổi.

Comments are closed.