Tác phẩm điêu khắc Thúy Kiều và nỗi nhục quốc thể

Vũ Đức Khanh

30-5-2025

Khi Tổng Bí thư Việt Nam tặng tác phẩm điêu khắc Thúy Kiều cho Tổng thống Pháp, đó không chỉ là một món quà ngoại giao – mà là một tuyên bố về hình ảnh tự thân mà đất nước này muốn trình diện với thế giới.

Câu hỏi không còn là “Thúy Kiều có xứng đáng hay không” mà là: Chúng ta muốn nói gì về mình, trong khoảnh khắc hiếm hoi được cả thế giới lắng nghe?

Câu trả lời ấy có thể khiến nhiều người cảm thấy đau đớn, và càng đau hơn khi ta nhận ra: Nó nói lên sự thật về tâm thế hiện tại của một nền chính trị đang thiếu tự tin, thiếu bản lĩnh, và thiếu cả khát vọng định hình tương lai bằng biểu tượng tích cực. 

Khi biểu tượng trở thành ngôn ngữ chính trị

Việc Tổng Bí thư Tô Lâm tặng tác phẩm điêu khắc “Nàng Kiều” cho Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong chuyến thăm Việt Nam là một sự kiện gây nhiều tranh cãi. Dưới góc nhìn biểu tượng và thông điệp chính trị, hành động này cần được soi chiếu một cách nghiêm túc và sâu sắc.

Trong thế giới hiện đại, nơi mà hình ảnh quốc gia và quyền lực mềm đóng vai trò ngày càng quan trọng, những món quà mang tính biểu tượng giữa các nguyên thủ quốc gia không bao giờ là hành vi vô thưởng vô phạt. Chúng là ngôn ngữ, là thông điệp, là tuyên bố chính trị bằng hình ảnh.

Trong trường hợp này, lựa chọn “Nàng Kiều” làm quà tặng có thể nói là một sai lầm nghiêm trọng, làm tổn thương quốc thể và phản ánh một tâm thế yếu kém về tư duy văn hóa – chính trị.

Truyện Kiều là kiệt tác văn chương, không ai phủ nhận. Nhưng tôn vinh Thúy Kiều như biểu tượng của đất nước Việt Nam, hay đại diện cho hình ảnh người phụ nữ Việt trong một cuộc gặp gỡ thượng đỉnh với một cường quốc phương Tây, là một sự lựa chọn sai lầm.

Thúy Kiều là nhân vật bất hạnh, bị giày vò, bị lợi dụng, bị chà đạp.

Hình ảnh ấy gợi nhắc một dân tộc mất chủ quyền hơn là một quốc gia khẳng định vị thế. 

Biểu tượng của sự tự ti và lệ thuộc

Nếu ngoại giao là “nghệ thuật của biểu tượng”, thì đây là một biểu tượng nghèo nàn.

Thay vì chọn hình ảnh nữ anh hùng như Hai Bà Trưng, Bà Triệu – biểu tượng của lòng quả cảm và độc lập dân tộc – hay các phụ nữ hiện đại thành công trên trường quốc tế, Việt Nam lại chọn một cô gái bị ép duyên và bán thân vì hoàn cảnh.

Đó là biểu tượng của sự bất lực, của thân phận nhược tiểu – hoàn toàn không phù hợp để đại diện quốc gia.

Phía Pháp hành xử khác hẳn.

Họ tặng lại những bức ảnh quý về Chủ tịch Hồ Chí Minh thời hoạt động tại Paris và mô hình tàu cao tốc – biểu tượng cho hiện đại hóa và tương lai.

Họ nói về di sản và khát vọng hợp tác công nghệ.

Ta nói về số phận trôi nổi và quá khứ đau thương.

Người tặng tàu cao tốc – ta tặng gái lầu xanh.

Người nói về tương lai – ta kể về nỗi đau thân phận.

Chính sách ngoại giao biểu tượng này phản ánh tư duy đu dây, lệ thuộc – như “Nàng Kiều” hết gửi mình cho Từ Hải rồi lại rơi vào tay Hồ Tôn Hiến.

Khi dùng “Nàng Kiều” làm biểu tượng quốc gia, không chỉ là một lỗi biểu tượng, mà còn là một tuyên bố vô thức rằng Việt Nam vẫn chưa đủ tự tin bước ra thế giới với bản lĩnh độc lập.

Cần một tư duy mới về quyền lực mềm

Ngoại giao hiện đại là cuộc thi kể chuyện.

Nhật Bản kể về đổi mới công nghệ, Hàn Quốc kể bằng làn sóng văn hóa, Rwanda kể chuyện tái sinh sau thảm họa.

Việt Nam cũng có những câu chuyện đáng kể: Từ kháng chiến giành độc lập, tới quá trình phát triển và hội nhập ngày nay.

Nhưng muốn kể chuyện hấp dẫn, cần biểu tượng xứng đáng.

Chúng ta không thiếu biểu tượng đẹp: hình ảnh người phụ nữ Việt trong lao động, học tập, khoa học, văn hóa, trong ngoại giao, trong khởi nghiệp…

Những hình ảnh đó vừa hiện đại, vừa truyền cảm hứng, vừa thể hiện bản sắc.

Việt Nam không cần thiết phải quay lại với tâm thế tự thương hại mình.

Đó là cái bóng cần vượt qua, không phải đem làm quà tặng.

Ngoại giao là biểu tượng – và biểu tượng là danh dự quốc gia

Ngoại giao không chỉ là chính sách, mà còn là biểu tượng.

Và sai biểu tượng – đôi khi còn nguy hiểm hơn sai chính sách.

Chúng ta không cần phải biện hộ cho Truyện Kiều.

Nhưng chúng ta có quyền đòi hỏi lãnh đạo quốc gia phải chọn lựa biểu tượng cho đúng nơi, đúng lúc và đúng tâm thế.

Tặng tác phẩm điêu khắc “Nàng Kiều” cho Tổng thống Pháp không phải là “tôn vinh văn hóa,” mà là một hành động tổn hại đến hình ảnh quốc gia, đánh mất cơ hội khẳng định bản lĩnh và khát vọng phát triển.

Chúng ta không thể tiếp tục nói về “4000 năm văn hiến” mà lại hành xử bằng tâm thế của một “kiếp đoạn trường”.

Đã đến lúc đất nước này phải bước ra khỏi bóng tối của những biểu tượng nhược tiểu, để xây dựng một hình ảnh mới – một Việt Nam tự tin, chủ động, sáng tạo và kiêu hãnh trên trường quốc tế.

Không còn là “Nàng Kiều” bị bán đi, mà là người kiến tạo, người đối thoại ngang hàng, người làm chủ vận mệnh của mình.

Hỡi những người còn tha thiết với phẩm giá dân tộc, xin đừng im lặng trước những lựa chọn biểu tượng làm tổn thương đến tinh thần Việt Nam.

Hãy lên tiếng. Hãy đặt câu hỏi. Và hãy đòi hỏi một tầm vóc mới trong tư duy lãnh đạo – vì danh dự của quốc gia, vì thế hệ mai sau.

Không ai chối bỏ Thúy Kiều – nhưng Thúy Kiều không thể đại diện cho Việt Nam.

Không ai phủ nhận giá trị của văn học cổ điển – nhưng thời đại này đòi hỏi những hình tượng mới.

Chúng ta cần một Việt Nam bước ra thế giới với tâm thế của người kiến tạo, chứ không phải kẻ đi xin lòng thương hại.

Chúng ta không cần những biểu tượng nhắc nhở thế giới rằng ta từng khổ đau.

Chúng ta cần những biểu tượng để thế giới kính trọng.

Và để có được điều đó, mỗi quyết định mang tính biểu tượng của quốc gia phải bắt đầu bằng một tư duy văn hóa chính trị trưởng thành, dũng cảm, và tự chủ.

_______

Nguồn tham khảo: https://vnexpress.net/ba-ngay-tong-thong-phap-macron-o-viet-nam-4891311.html