“Công nghệ Giáo dục”, nên hay không, làm sao xử lý?

  •  
  •  
  •  
  •  

GS Nguyễn Đăng Hưng

10-9-2018

Phần I: Vài phản biện cụ thể

Tôi rất đắn đo khi đưa lên mạng những dòng này. Bao lần định viết rồi lại xóa! Định tổ chức tọa đàm tại Đà Nẵng, lại tạm đình chỉ…

Tuy ý thức được là vấn đề này liên quan đến mọi tầng lớp nhân dân, rất nhạy cảm, nhưng tôi quyết định tỏ rõ lập trường của mình và chấp nhận phản biện của mọi người.

VÀI LỜI MỞ TRƯỚC

1.- Tôi xin nói trước là tôi không đồng ý về các thái độ cực đoan, không có chút lịch sự tối thiểu khi tranh luận, để cho cảm tính chi phối rồi dùng những lời lẽ quá đáng, thậm chí mạt sát chửi rủa những người lớn tuổi có học vị cao như các ông Bùi Hiền, Hồ Ngọc Đại… Tôi xin báo trước là những còm thuộc loại này sẽ không thể tồn tại trên tường của tôi…

2.- Cũng xin nói rõ là cái gọi là “Công nghệ giáo dục, CNGD” không liên quan gì đến mưu toan cải tiến chữ viết tiếng Việt của ông Bùi Hiền! Việc ông này sau một thời gian im lặng vì đã phải đón nhận sự phản đối kịch liệt của toàn dân, đứng ra bênh vực GS Hồ Ngọc Đại, cho mình đồng thuyền đồng hội, là hành động vớ vẩn, bất minh, đáng trách như kẻ nhảy lên xe tuần hành của các cầu thủ U23 phất cờ chia phần chiến công của một ông tiến sỹ hám danh nọ!

Sự xâm phạm chữ quốc ngữ, một báu vật cùng với tiếng Việt đã quyện vào hồn dân tộc, đã bị phát giác và bị loại bỏ. Viện ngôn ngữ học qua khẳng định mới đây của GS Viện Trưởng Nguyễn Văn Hiệp: Trả lời chính thức của Viện Ngôn ngữ học về đề xuất cải cách chữ viết của ông Bùi Hiền, đã ký giấy khai tử cho công trình này. Chúng ta không nên bàn đến nữa, không nên nhắc đến nữa, một thây ma vừa được chôn!

3.- Ngoài Bắc đã duy trì cách đọc ký tự chữ quốc ngữ (A BỜ CỜ) từ Hội Truyền Bá Chữ Quốc Ngữ của các cụ Nguyễn Văn Tố, Hoàng Xuân Hãn. Trong Nam lại dùng cách đọc có ảnh hưởng của tiếng Pháp (A, BÊ, XÊ.). Hai cách đọc này có thể tồn tại song song vì ngoài Bắc vẫn đọc VTV là vê tê vê chứ không đọc vờ tờ vờ…

Không nên lấy khác biệt nhỏ này làm quan trọng để dẫn đến chia rẽ Bắc-Nam, đả kích lung tung, không có lợi cho tinh thần đoàn kết, thống nhất dân tộc!

VÀI ĐỀ NGHỊ CỤ THỂ

Tôi đã nghe tiếng từ lâu, về trường phái Hồ Ngọc Đại cho giáo dục. Tôi đã đánh giá GS là người tâm huyết lo cho giáo dục bền bỉ liên tục trong giai đoạn có bao điều bất cập tràn lan như dạy thêm học thêm…!

Tôi cũng biết có nhiều trí thức mà tôi kính trọng ủng hộ CNGD, nhất là nhóm Cánh Buồm do nhà giáo Phạm Toàn, một sĩ phu Bắc Hà mà tôi quen thân, nể trọng, một trí thức dấn thân đã có những phản biện xã hội sắc bén hợp thời cho đất nước.

1.- Xin nói rõ là cái nhìn của tôi đối với CNGD là cái nhìn phản biện, của một cá nhân với tất cả những giới hạn của nó. Nếu có điều khó chấp nhận, tôi mong nó sẽ được điều chỉnh, thẩm định, cải tiến để hiện diện song hành với các phương phảp giảng dạy truyền thống mà không có áp đặt bắt buộc. Tôi nghĩ cần phải có thời gian, có nghiên cứu thống kê khoa học (mẫu thử có giá trị là 1000 học sinh, so sánh thì phải kể đến trình độ giáo viên, điền kiện lớp học…).

Điều tôi cương quyết không đồng ý là thái độ khinh miệt phò mới nới cũ, thái độ giáo điều cao ngạo chỉ cái tôi đề xuất mới đúng mà thôi!

2.- Thành ra tôi đã đi từ lòng ngưỡng mộ, từ thiện cảm tiên thiên, tôi tự mình tìm hiểu mới ngộ ta nhiều điều. Té ra CNGD có nhiều bất cập. Tôi sẽ chân thực tỏ bày ở đây và sẽ không thoả hiệp với cái mà tôi nhận thức rõ là sai trái.

Tôi cám ơn cộng đồng mạng đã gợi cho tôi sự hoàn nghi, cái bắt đầu của mọi khám phá, và tôi thấy được nhiều điều của CNGD cần phải thẩm định!

CÁI GỌI LÀ CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC (CNGD)?

Trước tiên, tôi thấy khó chịu với từ “Công Nghệ Giáo dục” dùng cho việc đánh vần tiếng Việt! Nó chỉ là một thứ thủ thuật, một phương pháp cụ thể! Nâng quan điểm đến mức công nghệ nghe không ổn, Thật vậy, hễ công nghệ (technology) là phải phổ quát, có hệ thống, có thâm sâu khoa học! CNGD này phát xuất từ “Học thuyết phát triển phương pháp giáo dục” của V.V Davydov và D.B Elkonin thịnh hành tại Liên Xô những năm 70. GS Hồ Ngọc Đại đã mang mô hình GD của nước Nga về áp dụng tại Việt Nam. Thời ấy tin học chưa phát triển. Ngày nay các phương tiện thính thị của công nghệ điện tử, các phương tiện trao đổi của công nghệ thông tin có thể hỗ trợ cho việc giảng dạy mà dùng từ CNGD cho một phương pháp giản đơn của việc đánh vần, thật lòng tôi nghe không ổn! Ngay các giáo sư người Nga cũng dùng từ: phương pháp giáo dục thôi, họ đâu có rao cao giá quá đáng là “công nghệ giáo dục”!

CÓ NÊN ÁP DỤNG CNGD CHO CÁCH DẠY TOÁN KHÔNG?

Ta biết GS Hồ Ngọc Đại rất tự hào về việc dạy “toán hiện đại, cao cấp” cho học sinh cấp 1 ở trường thực nghiệm. Ông từng tuyên bố: Trẻ con lớp 1 ở trường Thực nghiệm được học tiếng Việt, toán hiện đại, cao cấp. 

Đây là mặt trái của CNGD mà tôi rõ nhất, là nhà khoa học thâm niên về cơ học tính toán tại Bỉ trong 40 năm.

GS Nguyễn Tiến Dũng (Đại Học Toulouse, Pháp) đã viết một bài phản biện khá đầy đủ về việc này. Ông có nhận xét tóm lược: “Tôi e là khi học sinh lớp 1 mất quá nhiều thời gian vào việc tiêu hóa ngôn ngữ toán học hình thức, thì thời gian dành cho việc học những khái niệm cơ bản nhất của toán học lại bị giảm đi, dẫn đến hổng kiến thức cơ bản”.

Tôi xin thêm là, tại Bỉ cũng đã có một thời áp dụng cách dạy toán cách tân này dựa theo lý thuyết tập hợp (1965-1975). Sau mười năm thí nghiệm đại trà, kết quả là một đại họa của nền giáo dục Bỉ. Trẻ em không biết tính toán cụ thể, các ngành kỹ thuật cần cụ thể tính toán không thể tuyển sinh được. Một đợt phản đối mạnh mẽ phát xuất từ các phụ huynh, có đồng tình của các giáo sư đại học, các doanh nhân, chủ nhân các xí nghiệp công nghệ…! Kết quả là Bộ Giáo dục Bỉ đã phải cho ngưng cách dạy toán cách tân, cho thu hồi sách mới, trở lại với cách dạy truyền thống cho đến ngày nay.

Nước Bỉ không phải là trường hợp duy nhất tại Âu Châu. Có lẽ GS Hồ Ngọc Đại đã bị ảnh hưởng trường phái cách tân này rất thịnh hành tại Châu Âu một thời, có lan tràn sang Nga! Nhà toán học Nga Kolmogorov cũng đã mắc sai lầm khi đưa lý thuyết hình thức về tập hợp vào dạy đại trà cho trẻ nhỏ ở Nga nhưng rồi phải bỏ sau khi bị la ó phản đối!

Tóm lại, đây là một sai lầm căn bản. Tôi đề nghị phải dứt khoát loại bỏ các chương trong sách CNGD về cách dạy toán, ngỏ hầu tránh cho Việt Nam rơi vào sai lầm ê chề của châu Âu trong những năm 70!

TÁCH RỜI TRẺ EM RA KHỎI SỰ HỖ TRỢ CHĂM SÓC CỦA PHỤ HUYNH CÓ QUÁ CỰC ĐOAN KHÔNG?!

Một trong những phát biểu ấn tượng nhất của GS Hồ Ngọc Đại thường được công dân mạng trích dẫn là (xem hình bên dưới): “Ở phương pháp cũ ai cũng dạy được… nhưng với phương pháp mới của tôi thì ngoài cô giáo không ai làm được. Bố mẹ không làm được. Trẻ con chỉ học ở trường là đủ…”

Tôi thấy có gì rất hãi khi ở lứa mẫu giáo và tiểu học lại cố tình tách trẻ em ra khỏi sự chăm sóc, hỗ trợ của phụ huynh! Có thể lúc đầu phụ huynh chưa nắm bắt, nhưng dần dà sẽ biết thôi (và sau 20 năm thì học sinh sẽ thành phụ huynh thôi!)! Chủ trương này được khẳng định cho CNGD là quá chủ quan!

Tôi tự hỏi trong thử nghiệm, có thật như thế không? Phải nói phát biểu của GS Đại nếu có thì thật đáng tiếc! Ngay quan điểm này không thôi, đã đặt phương pháp của GS Đại bên bờ sai trái! Không thể quan niệm chuyện giáo dục trẻ em mà tách rời ra khỏi gia đình tổ ấm! Đấy chính là sai lầm của nhà nước cực đoan thời Stalin!

CÓ ĐÚNG CNGD THẬT SỰ ĐI TỪ ĐƠN GIẢN ĐẾN PHỨC TẠP KHÔNG?

Trong một lần khác, GS Đại khẳng định: “Nguyên tắc phát triển. Môn học thiết kế theo lôgích nội tại của Hệ thống khái niệm khoa học, tôn trọng sự phát triển tự nhiên của Đối tượng, không có sự cưỡng bức từ ngoài. Sự phát triển này sẽ là tối ưu”, nếu quá trình đi từ trừu tượng đến cụ thể, từ chung đến riêng, từ đơn giản đến phức tạp…”

Giáo dục đi tư đơn giản đến phức tạp là đúng, nhưng tại sao lại tạo thêm rối rắm cho một việc đơn giản là học đánh vần. Tôn trọng sự phát triển tự nhiên là biến học sinh 5, 6 tuổi thành nhà ngữ âm học đi tìm chân lý ư? Việc này mâu thuẫn với mệnh đề cuối của phát biểu vừa trích dẫn! Ông nói đi từ đơn giản đến phức tạp, nhưng té ra trong CNGD, Hồ Ngọc Đại chính trong hành động, đã phức tạp hóa một công việc đơn giản, trừu tượng hóa một động tác cụ thể…

Ở đây, ta thấy GS Đại đang nói một đàng làm một nẻo vậy!!!

Còn mệnh đề của ông “đi từ trừu tượng đến cụ thể, từ chung đến riêng” làm tôi ngao ngán! Có phải GS Đại đang cổ súy cho thói nói lý thuyết thì thao thao mà cụ thể trong việc làm thì ngược lại, nói chung chung thì hay mà đi đến riêng từng sự việc là rỗng tuếch, chả có gì!

Những tuyên bố của GS Đại dùng cho việc quảng bá CNGD thường mâu thuẫn như thế. Điều này cho ta thấy GS Đại không nhất quán trong hành trình khoa học giáo dục của mình, chưa có cộng tác viên bỏ công phản biện nghiêm túc về nội dung CNGD và kết quả là sự quả quyết thiếu cân nhắc, gây phản cảm cho người nghe khi GS Đại xuất hiện trên báo đài…

(Còn tiếp)

Bình Luận từ Facebook

8 BÌNH LUẬN

  1. Ông GS Nguyễn Đăng Hưng – cũng như những vị có hàm GS khác – đã nhìn vào cái máy (hoặc công cụ) – tức là cái gọi là “công nghệ GD” – để phê phán (bói toán) rằng:

    NẾU công cụ này được sử dụng SẼ tạo ra những sản phẩm bất cập.

    Khốn nỗi, Công nghệ GD đã được áp dụng ba chục năm rồi – trong đó chuyện đánh vần chỉ rất nhỏ. Và sản phẩm do nó tạo ra nay đã nhan nhản. Đó là hàng triệu học sinh (có người đã 40 hay 50 tuổi).
    Vậy GS Hưng và những người khác hãy bớt (hoặc ngừng) phê phán vào công cụ, mà khảo sát sản phẩm do công cụ tạo ra; coi xem: Các thế hệ học sinh – sản phẩm của công cụ – có đến nỗi thành phế phẩm hay không.

    Đến nay, hết kiên nhẫn, tôi bắt đầu chán ngấy giọng điệu của các vị (dù khen hay chê) trực tiếp vào công cụ, mà chẳng ai cần biết sản phẩm do công cụ tạo ra có chất lượng ra sao.
    Câu hỏi: Xin GS Hưng (và các GS khác) cho biết về chất lượng những học sinh đã thụ giáo qua “công nghê GD” 30 năm qua. Tịt hết cho mà xem.
    Thế thì, chẳng qua, các vị này cũng giống như vô số những viên đá bẩn thỉu thời gian qua đã ném vào công cụ “công nghệ GD” mà thôi. Họ đều có chung cái “đức” là cóc cần biết kết quả (tốt, xấu) do công nghệ GD đem lại, cứ chửi công cụ.
    Hai bên cùng một duộc cả
    Trên cao, dăm bảy người cứ nói ra rả, mà không cho hàng triệu người được bộc lộ trực tiếp về kết quả của công nghệ GD mà họ thụ hượng (hoặc phải chịu đựng).
    Thói phép nào vậy?.

  2. Nói đề cụ Đăng Hưng biết.
    Bùi Hiền muốn thay đổi bảng chữ cái; còn Hồ Ngọc Đại (cứ giữ bộ chữ cái) muốn thay đổi cách đánh vần. Hai chuyện chẳng liên quan gì.
    Dư luận xô bồ vừa qua nhiều người gộp hai vị trên lại để tiện chửi bới (luôn thể). Chúng ta đừng mất thì giờ với cái đám “quý vị” nặc danh này.
    Nhưng GS Hưng thì không nên nhân tiện việc phê phán Hồ Ngọc Đại để đá xéo Bùi Hiền.
    Mục đích của Bùi Hiền là thay đổi bộ chữ cái để đỡ tốn không gian – do vậy đỡ tốn tiền. Cách của Bùi Hiền rõ ràng là đạt mục đích (tiết kiệm tiền) nhưng không thể chấp nhận được. Thế thôi, can gì phải lôi cái ông Ngôn Ngữ học nào đó để dẫn lời ông ta “trả lời cuối cùng”. Xin nói thế này: Ông ta là cái gì với GS Hưng, tôi không cần biết. Tôi biết rằng ông ta được trao quyền ra văn bản “cuối cùng”, chứ không phải ông Thánh phán bảo chân lý.
    Tôi cũng không tán thành sử dụng kêt quả nghiên cứu của Bùi Hiền. Nhưng tôi công nhận đó là một nghiên cứu hẳn hoi. Và với động cơ không xấu, không đáng bị GS Hưng miệt thị. Có dám xin lỗi Bùi Hiền?

  3. Nhân bài của GS Hưng, tôi tìm hiểu thấy rằng cụ HNĐại nói rằng (tóm tắt đủ ý, không cắt xén) Các vị phụ huynh học theo cách đánh vần cũ, nếu không chịu tìm hiều cách mới (công nghệ GD) thì không thể giúp được con cái đâu. Nếu vậy, xin các vị cứ để thầy cô (được huấn luyện) lo chuyện này…
    GS Hưng phê rằng như thế là tách trẻ em ra khỏi sự chăm sóc của cha mẹ.
    Trời ơi! Cha mẹ chăm sóc con cái nhiều mặt lắm. Nhưng có những mặt mà cha mẹ không làm nổi (không riêng chuyện đánh vần đâu). Nếu trừ cái chuyện đánh vần (tỷ lệ rất nhỏ trong công nghệ GD) thì 90 hay 95% nhu cầu còn lại đứa trẻ vẫn được cha mẹ chăm sóc mà không bị công nghệ GD tước đoạt cái quyền này (hoặc nghĩa vụ, tình cảm này)…
    Can gì phải đao to búa lớn rằng “HNĐại tách trẻ em ra khỏi sự chăm sóc của cha mẹ”. Xin GS Hưng viết lại đi, thay cho lời xin lỗi về sự quy chụp.

  4. Ông già U90 có học hàm, học vị phê một ông khác cũng U90, cũng có học hàm học vị thế này (xin thiên hạ đọc kỹ):
    Sự xâm phạm chữ quốc ngữ, một báu vật cùng với tiếng Việt đã quyện vào hồn dân tộc, đã bị phát giác và bị loại bỏ. Viện ngôn ngữ học qua khẳng định mới đây của GS Viện Trưởng Nguyễn Văn Hiệp: Trả lời chính thức của Viện Ngôn ngữ học về đề xuất cải cách chữ viết của ông Bùi Hiền, đã ký giấy khai tử cho công trình này. Chúng ta không nên bàn đến nữa, không nên nhắc đến nữa, một thây ma vừa được chôn!

    Phê phán kiểu “nhân danh” (nhân danh sự thiêng liêng của chữ viết quốc ngữ) thì CS quen dùng lắm (bệnh cố hữu: Kiêu ngạo).
    Phê phán bằng chữ hẳn hoi (bút sa, gà chết), mà dám bộc lộ sự hằn học đến tột đỉnh, quả là tôi không biết nói thế nào.
    Cụ Hưng rào đón dài dòng (đã suy nghĩ rất kỹ mới viết) mà viêt như vậy, e rằng định kiến bệnh hoạn đã định hình trong óc.
    Cụ Bùi Hiền ơi! Xin đừng hạ mình trả lời bài này.

  5. Theo đại biểu quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, thày trường ĐH Y hà Nội, nay đang kiêm giám đốc bệnh viện ĐHYHN (cùng học “công nghệ GD với GS Ngô Bảo Châu) cho rằng có âm mưu triệt phá cụ Hồ Ngọc Đại. Ông Hiếu quyết làm minh bạch mọi chuyện
    Chắc là gay cấn và thú vị lắm. Chúng ta nên theo dõi. Cũng nên hậu thuẫn để mọi chuyện sáng tỏ.
    Nếu có một âm mưu như vậy, thì mục đích chẳng cao quý gì đâu, mà chỉ vì tiền thôi.

  6. * Cách đọc vần chủ yếu là muốn con trẻ nhớ được nhanh mặt chữ, khi nhớ được rồi thì người đọc chỉ nói chữ thôi chứ đánh vần trong khi đọc làm gì nữa!?
    * Cải cách của Bùi Hiền là thay đổi mặt chữ, bạn hãy hình dung cách đọc “V.I.Lenin” thành “5 la mã 1 lê nin”; hoặc “Iran, Iraq” thành “một răng, một rắc” của những người “hiếu học” khi xưa; hoặc của thủ tt Nguyễn Xuân Phúc đánh vần các chữ cái ngày nay, thì bạn sẽ thấy cái thay đổi mặt chữ đối với những người đã biết đọc thì nó sẽ biến âm kiểu gì: “sư phụ” sẽ phát âm thành “si phéo” chăng?
    * Vì thế, đừng nhập nhèm nhé!!

  7. Bổ sung: Xin lỗi bác Duc Nguyen, ở Việt Nam ta, càng tách trẻ con ra khỏi cha mẹ sớm chừng nào hay chừng đó (về việc học hành). Vì sao?
    * 18 tuổi là có quyền tự lập ở thế giới mà các bác gọi là “thế giới tự do”, thế còn, 18 tuổi của thanh niên Việt Nam hiện nay thì nó là cái gì?
    * 35 tuổi, (cái tuổi có quyền ứng cử Tổng Thống), mà chưa ra cơm cháo gì, chưa kiếm được chỗ đứng trong xã hội, thì, cha mẹ có lo không?
    Vậy mà, ở ta có rất nhiều phụ huynh còn lo cho con mình, mặc dù, nó đã trên 35 tuổi rồi: đó có phải là nghịch lý phản giáo dục hay không?
    * Chương trình cải cách giáo dục hoặc cánh buồm giúp các em tự lập rất sớm, biết chịu trách nhiệm trước các hành vi của mình, vậy, có nên không?
    ĐỂ MINH HỌA CHO CHUYỆN NÀY, bạn hãy hình dung rằng: vợ con, anh em họ hàng của Triệu Tài Vinh, chẳng hạn, không thi tuyển ở Hà Giang mà sang tỉnh khác thi tuyển vào công chức của tỉnh ấy thì sẽ ra sao nhỉ???

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây