Về việc nhận tội của bị can và các hệ luỵ!

Hoàng Hưng

18-7-2026

Gần đây, có những bạn bình luận trong các bài tôi chia sẻ về vụ “Chuyện của Thanh”. Đại ý: Công an đã khởi tố Nam về tội “chống nhà nước XHCN” và Nam đã nhận tội (thậm chí còn có ảnh – không biết thật hay giả – Nam khóc mếu rất nhục nhã!). Vậy còn gì mà “bênh”?

Xin nói ngay là tôi chưa hề biết đến, chưa hề quan tâm đến nhân vật hay cuốn sách này, và qua vài clip mới được xem thì tôi không có cảm tình với ông này vì nhiều lý do, trong đó có giọng điệu suồng sã khi nói về một Biểu Tượng không thể lay chuyển về chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa dân tộc ở tầm quốc tế, người đã thành Thánh trong lòng hàng triệu người Việt.

Trên Tivi, thấy Nam cũng đã nhận là mình đã đưa những thông tin sai lệch về cụ Hồ, có tác dụng tiêu cực với xã hội, và ăn năn hối lỗi. Tôi chưa thấy đoạn nào nói Nam nhận tội “chống nhà nước”!

Nhân đây, tôi xin nói rõ quan điểm của mình về mấy việc:

1/ Tôi không tán thành việc một bị can bị đưa lên công khai truyền thông trong giai đoạn hỏi cung! Luật pháp Việt Nam quy định rất rõ: Một người chỉ bị coi là có tội sau khi Tòa án kết luận (thậm chí phải lưu ý còn mấy cấp kháng án)! Cần bỏ ngay “công đoạn” trái pháp luật này trong quá trình xử lý các vụ án!

2/ Sự phẫn nộ trên không gian mạng đối với Nam là điều dễ hiểu, công khai bày tỏ cảm xúc ấy cũng là quyền của mọi người! Cũng như quyền của những người khác phản bác lại họ và cảnh báo nguy cơ về dịch “đấu tố” gây nhiễu loạn xã hội và chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc đang tập trung “đột phá” xây dựng đất nước!

Tôi chỉ không tán thành những ý kiến chửi bới thiếu văn hoá và thể hiện cái nhìn cực đoan quá mức (cả hai phía)! Nhưng về mặt pháp lý, xin để các cơ quan hữu trách làm việc và đưa ra kết luận cuối cùng!

3/ Về việc nhận tội

Việc nhận tội của Nam ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến số phận các đồng nghiệp của tôi ở NXB Hội Nhà văn và hơn 20 tờ báo cả nước!

Tôi hết sức quan tâm đến số phận của họ. Họ sai lầm thì phải gánh hậu quả, nhưng nếu bị quy tội ủng hộ, truyền bá cho một cuốn sách có động cơ “lật đổ nhà nước” là chuyện hoàn toàn khác…

Để bình tĩnh và công tâm, hãy nhìn lại một vụ án trong quá khứ (1982) trong đó có việc bị can nhận tội trong quá trình điều tra xét hỏi.

TRÍCH HỒ SƠ “VỤ ÁN VỀ KINH BẮC 1982-1985” MÀ TÔI ĐÃ TỔNG KẾT NHÂN 40 NĂM KẾT THÚC VỤ ÁN:

“Xin mời quý bạn đọc tham khảo bài thơ được xem là “phản động” tiêu biểu trong tập Về Kinh Bắc, cũng là bài nổi tiếng nhất của đời thơ Hoàng Cầm (sau bài “Bên kia sông Đuống” viết trong kháng chiến chống Pháp) chính vì nó gắn với vụ án Về Kinh Bắc! Đã có ba ca khúc liên quan đến bài thơ này, hai bản phổ nhạc cả bài thơ là của Phạm Duy, Hữu Xuân, một bản là ca khúc nổi tiếng “Sao em nỡ vội lấy chồng” của Trần Tiến đã lấy cảm hứng và dựa theo một câu thơ trong đó: “… Ru em thời thiếu nữ kiêu sa, em đố ai tìm được lá diêu bông, em xin lấy làm chồng”.

Lá Diêu bông

Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng

Chị thẩn thơ đi tìm

Đồng chiều

Cuống rạ

Chị bảo

Đứa nào tìm được lá Diêu bông

Từ nay ta gọi là chồng

Hai ngày Em tìm thấy lá

Chị chau mày

Đâu phải lá Diêu bông

Mùa đông sau Em tìm thấy lá

Chị lắc đầu

trông nắng vãn bên sông

Ngày cưới Chị

Em tìm thấy lá

Chị cười xe chỉ ấm trôn kim

Chị ba con

Em tìm thấy lá

Xoè tay phủ mặt Chị không nhìn

Từ thuở ấy

Em cầm chiếc lá

đi đầu non cuối bể

Gió quê vi vút gọi

Diêu bông hời…

… ới Diêu bông…!

Đến hôm nay, chắc không ai hình dung nổi một bài thơ như thế “phản động” ở chỗ nào? Thế mà 43 năm trước đây, nó đã khiến hai nhà thơ một già một trẻ đi tù!

Nhưng hồi ấy, có một luồng suy diễn (không biết xuất phát đầu tiên từ an ninh văn hoá Việt Nam hay từ hải ngoại truyền về), cho rằng bài thơ ngụ ý: Người nghệ sĩ/ người dân (em) yêu Đảng (chị); chị vẽ ra một tương lai đẹp đẽ nhưng không có thật (“lá diêu bông” = chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản) để “em” đi tìm; nhưng “em” tìm mãi không thấy, trong khi đó “chị” bỏ đi lấy chồng (Đảng toạ hưởng lạc thú một mình) từ lúc nào! Để cho “em” cứ suốt đời bơ vơ gọi “Diêu bông hời, ới diêu bông!”.

Lối suy diễn này đã thành thói quen đầy ám ảnh ở miền Bắc kể từ khi có cuộc “đấu tranh chống Nhân Văn-Giai Phẩm”, khái niệm “biểu tượng hai mặt” (symbole équivoque) đã được ông Hoài Thanh dùng để “lật tẩy” những tác phẩm mang ẩn ý chống chế độ như “cái bình vôi” của Lê Đạt, “con ngựa già” của Phùng Cung… “Lá diêu bông”, “cây tam cúc”, “quả vườn ổi” trong Về Kinh Bắc cũng bị “soi” kiểu ấy!

Tôi nhớ có lần viên sĩ quan điều tra xét hỏi cho tôi biết, mấy bài thơ “Cây, lá, quả” đã được in bên Pháp với những lời bình mang tính chính trị rõ rệt, đả kích vào sự lãnh đạo của Đảng! Anh kết luận: “Nhưng các anh không thể làm được một vụ Nhân Văn thứ hai đâu!”

Đến một hôm, được gọi ra “làm việc”, nhưng vào phòng thì chẳng có ai. Trên bàn có một xấp giấy có chữ của… Hoàng Cầm. Tôi tò mò giở ra đọc, thì trời ơi! Đó là mười mấy trang tự kiểm điểm của Hoàng Cầm! Nhà thơ thú nhận những bài thơ trong Về Kinh Bắc mang tư tưởng chống Đảng, chống chế độ! Tôi không tin vào mắt mình! Nhưng rõ ràng là chữ viết tay rất đẹp của Hoàng Cầm như trong tập Về Kinh Bắc mà ông đã chép cho tôi!

Đợi đủ thời gian cho tôi đọc xong bản “tự kiểm điểm”, công an đưa tôi về phòng giam. Đến trước cửa sắt ngăn hai khu thẩm vấn và giam giữ, tôi thấy Hoàng Cầm đang ngồi ủ rũ trên ghế đá. Không nhịn được, tôi xông đến bên ông, hỏi gay gắt: “Anh nhận tội phản động thật à? Sao lại thế?” Hoàng Cầm cúi đầu xuống, không nói gì, từ khóe mắt ông lăn ra những giọt nước mắt. Đến tận hôm nay, nhớ lại những giọt lệ tủi nhục của nhà thơ đàn anh, lòng tôi vẫn còn đau.

Viên công an rõ ràng cố tình làm ngơ để tôi tiếp cận Hoàng Cầm không đầy một phút, đủ để ông xác nhận với tôi bản kiểm điểm của mình, rồi mới hô lên: “Hai anh không được nói chuyện” (theo đúng nguyên tắc không bao giờ công an để cho các phạm nhân cùng vụ tiếp xúc, liên lạc, sợ “thông cung”)! Rồi đẩy tôi vào khu giam giữ.

Sau này, Hoàng Cầm kể lại với tôi: Ông bị giam vài tháng là không thể chịu đựng được những phản ứng của người nghiện đói thuốc, đặc biệt là bị ỉa chảy liên tục. Đến lúc ấy, công an dỗ dành, nếu chịu nhận tội thì sẽ cho về ăn Tết!

Thế là ông chấp nhận “nhận tội”. Không những viết thành văn bản, ông còn được đọc bản nhận tội ấy vào máy ghi âm. Vốn là một kịch sĩ và người chuyên ngâm thơ trên đài phát thanh, ông “diễn” đạt đến nỗi công an Nhạ rất khoái chí, khen hết lời và khẳng định ông sẽ được về nhà ăn Tết! Nhưng rồi ông đã không được về như lời hứa, mà bị đưa về Trung tâm thẩm vấn quốc gia (Xà lim Bộ) giống như tôi!”

… Kết quả là Hoàng Cầm bị giam giữ không xét xử 18 tháng và sau khi ra tù ông suy sụp thảm hại trong vài năm, nhiều lúc không dám gặp bạn bè tới thăm!

May mà ít lâu sau là cuộc “Đổi mới” lớn lao, Về Kinh Bắc được in đi in lại, tác giả được GIẢI THƯỞNG NHÀ NƯỚC, người được tác giả cho bản thảo chép tay… và bị tù 39 tháng thì… được trở về làm báo và in thơ bình thường, được đi giao lưu về Thơ ở Pháp, Đức, Mỹ thoải mái!