Chúng ta đang ở đâu?

Đoàn Bảo Châu

15-7-2026

Một trí thức giỏi giang, có nhiều đóng góp cho sự phát triển xã hội, chỉ vì viết một cuốn sách về một nhân vật lịch sử mà ông yêu kính, câu chữ không theo lối mòn định hướng, không theo thứ công thức cứng nhắc khi khấn lễ, lập tức bị bắt như một tội phạm nguy hiểm.

Đã tưởng sự kinh hoàng của Nhân Văn Giai Phẩm, với tư duy cứng nhắc lùi xa, nhưng sự việc của ông Nguyễn Thành Nam khiến những người có trách nhiệm liên quan run rẩy. Cả giới cầm bút vã mồ hôi hột bởi tai bay vạ gió tới mức ấy thì ai cũng có thể rơi vào một cơn lốc xoáy mà có nằm mơ cũng không thấy.

Một kẻ vô danh tiểu tốt trong giới chữ nghĩa điềm nhiên vạch chéo mặt nhiều người liên quan, đưa lên Facebook, phán tội xanh rờn, cả một lũ “yêu nước” gào rú, múa búa, múa liềm ầm ầm như sẵn sàng chặt đầu “tội phạm” dự bị.

Cơn ác mộng đấu tố thời Cải Cách Ruộng Đất bỗng sống dậy rõ ràng, máu tưởng đã khô và mờ trong vết lịch sử, bỗng sắc đỏ và mùi tanh xộc vào mũi như thể mới vừa mới diễn ra trước mắt.

Vậy chúng ta đang ở đâu? Ta đang ở một đất nước mà cuốn lịch ghi 2026 nhưng thước đo văn minh tụt xuống vào thời Cải Cách Ruộng Đất hay Nhân Văn Giai Phẩm.

Tai sao vậy? Bởi những người cầm quyền tự cho mình đang đứng trên đỉnh trí tuệ của dân tộc. Người ký quyết định bắt Nguyễn Thành Nam chắc hẳn phải có trí tuệ siêu việt, phải nắm lịch sử như đường nét trên lòng bàn tay của anh ta, phải là bậc thầy về văn học của tất cả những nhà văn Việt Nam.

Xuất bản một cuốn sách cần một tập thể thẩm định, cần chuyên môn nhưng cơ quan bảo vệ chính trị tự tin tới mức cá nhân người viết, tập thể thẩm định ấy là không đáng tin, công việc của họ đáng bị bỏ đi.

Tôi sẽ không phí câu chữ cho đám “yêu nước” đang gào thét, cầm búa và liềm múa may bởi ở đâu và thời nào cũng có, chỉ có ít hay nhiều mà thôi. Một chính thể quản lý tốt xã hội thì đám ấy sẽ nhỏ, quản lý không tốt thì đám ấy lớn.

Ở Việt Nam, chính quyền rất hay dùng từ “theo dư luận xã hội”, tức là họ dùng dư luận xã hội để hỗ trợ cho một quyết định khởi tố, quyết định bắt bớ ai đấy. Những vụ cưỡng chế đất thì dư luận xã hội đồng tình 100%. Đúng thật, rất đúng, đúng là 100% bởi nếu ai đấy giương khẩu ngữ phản đối thì dân phòng và công an phường đi tháo gỡ, khi người dân hỏi tại sao gỡ thì hãy rồ ga mà chạy cho nhanh, chứ đứng lại thì biết trả lời thế nào?

Tay cựu binh vĩ cuồng, chắc hắn thấy mình oai như cóc, như một thẩm phán mù chữ thời Cải Cách Ruộng Đất, một cái chém tay ra lệnh là một phát súng nổ, một hình hài “địa chủ” ngã xuống và được hất vào cái hố đào sẵn. Cả đám lâu la hò reo phấn khởi thăng hoa như phê thuốc, cảm thấy mình lại sắp chói lòa rũ bùn đứng dậy để gánh vác non sông.

Tôi chẳng ngạc nhiên bởi đám ấy là kết quả của thủ thuật nương vào “dư luận xã hội”. Chẳng phải chính quyền dùng bao tiền thuế của dân để nuôi đội quân Dư luận viên sao?

Muốn đất nước phát triển hùng cường, muốn dân tộc chuyển mình thì cần phải có trí tuệ cao, cần con tim trong sáng, một tấm lòng yêu nước thật tha thiết. Khi có quyền lực, một hơi thở to vì buồn ngủ cũng có thể được cả đám đông tưởng đấy là một tiếng thở dài mang cả núi tâm tư vì dân vì nước. Chỉ mỗi cá nhân mới hiểu mình yêu nước đến đâu và cũng đừng ảo tưởng rằng xã hội đương đại ngốc nghếch đến mức không phân biệt được thật giả.

Tôi chỉ kêu gọi các cô các cậu an ninh hãy đừng quên lương tâm của mình. Bắt một người là huỷ hoại đi sự nghiệp, danh tiếng của họ, khi họ là người có tài năng và đã và đang làm nhiều việc tốt cho xã hội thì tổn thất còn nhiều hơn nữa. Đừng hà khắc với câu chữ, đừng cứng nhắc vì lý tưởng xong rồi lại ngơ ngác hỏi nhau là, tại sao Việt Nam không có Nobel văn học.

Bắt một doanh nhân tài giỏi như Trần Huỳnh Duy Thức, cho vào tù 16 năm chỉ vì đưa ra những sáng kiến cải cách xã hội rồi lại hỏi học sinh tại sao Việt Nam không có những người như Elon Musk? Cái chuông xe đạp sở dĩ nó phát ra tiếng vang bởi nó có một khoảng không để dao động, con chim bay được bởi nó có đôi cánh tự do.

Tỉnh thức, nâng cao trí tuệ của mình và hãy soi gương, tự hỏi là mình thực sự đóng góp được cho sự phát triển của đất nước không, mình có thực sự tự hào với bản thân vì những việc mình làm không.

Dân tộc này đã quằn quại đau khổ quá nhiều rồi. Có quyền lực đồng nghĩa với gánh nặng trách nhiệm trên vai. Tôi hay nhưng thân phận thất thế khác không thể phán xét được ai, nhưng lịch sử sẽ phán xét.

Lời cuối tôi xin nhắn nhủ những bạn nhắn tin giục tôi viết, tôi viết đủ rồi và sẽ viết khi tôi thấy cần phải viết, giờ đến lượt các bạn, các bạn hãy viết theo những gì mà con tim và khối óc của các bạn mách bảo.