Hợp thức hóa dạy thêm học thêm là một cách chối bỏ trách nhiệm nhà nước trong phát triển giáo dục

Thái Hạo

22-3-2026

1. Nhớ lại, một lý do quan trọng khiến tôi và nhà trường mâu thuẫn, xung đột, chính là chuyện dạy thêm học thêm. Tôi không đồng ý và đề nghị bỏ chương trình dạy thêm học thêm đối với môn Ngữ văn trong toàn trường (vì tôi chỉ có quyền đối với môn của mình). Do tình thế lúc đó, trường buộc phải đồng ý với tôi. Nhưng rồi, dù chất lượng vẫn được đảm bảo – tuy không còn dạy thêm, nhưng lấy lý do “đời sống của anh em”, người ta lại ép buộc cả thầy và trò phải quay lại dạy thêm học thêm (Mà như trong hình, có thực là đến nay giáo viên vẫn không thể sống nổi bằng lương không? Nhờ các bạn trong ngành cập nhật giúp).

Rõ ràng cái lý do này là không thể chấp nhận được, nếu không nói là bất nhân. Không thể viện đến chuyện lương bổng để bắt hàng triệu học trò phải gò lưng gấp đôi thời gian (thậm chí gấp 3) để học lại cùng một nội dung trong chính khóa, trong khi nó hoàn toàn có thể được đảm bảo chất lượng, mà không cần phải học thêm. Nếu thực sự là thu nhập không đủ sống thì với tư cách là giáo viên, tức là người thầy, người trí thức, anh nên tìm việc khác hoặc đấu tranh để được tăng lương, chứ không thể quay ra bắt nạt những người yếu thế mà anh gọi là “học trò” được!

Chỉ cần thay đổi phương pháp và cách thức tổ chức giáo dục thì chất lượng sẽ được nâng lên, nhu cầu học thêm tự dưng giảm xuống, tiết kiệm cho xã hội một nguồn lực khổng lồ; nhưng người ta đã không chọn (hoặc không thể làm được) cách làm duy nhất đúng đắn ấy, nên tình trạng phải học trước, học lại (được núp dưới từ “học thêm”) cứ duy trì mãi mà không sao chấm dứt được.

Tất nhiên tôi biết rằng, với một lớp học 40-50 học sinh, thiếu thốn đủ bề, học Tin học mà không có phòng máy tính, Tiếng Anh thì “học chay”, thư viện trống rỗng, thậm chí có những môn “trắng giáo viên”…, thì việc nâng cao chất lượng sẽ khó khăn biết nhường nào!

Chính chất lượng giáo dục chính khóa tệ hại là nguyên nhân nền tảng làm phát sinh nhu cầu học thêm. Vì thế, nếu không cải thiện cái gốc này, thì học thêm sẽ luôn phải là một chương trình chạy song song với chính khóa, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Nhà nước và Bộ GD-ĐT không thể phớt lờ nguyên nhân căn bản này để cứ mãi loay hoay bôi thuốc ngoài da. Phải sòng phẳng mà nhìn nhận rằng, khi nào mà dạy thêm học thêm (mà thực chất là học trước/học lại) này còn tồn tại phổ biến và sâu rộng như hiện nay thì đó chính là sự phản ánh trung thực tình trạng yếu kém của ngành giáo dục, hay rộng hơn là của quản trị quốc gia.

2. Giả sử khi chất lượng giáo dục chính khóa đã được nâng cao, tức là đạt được mục tiêu mà chính chương trình đã đề ra, thì nạn dạy thêm học thêm có tự mất đi không? Chưa chắc! Vì sao? Vì dù học sinh có giỏi tới đâu mà luôn có gần một nửa sẽ bị “bị loại” sau mỗi kỳ thi chuyển cấp, thì cuộc “cạnh tranh sinh tồn” ấy vẫn buộc người ta phải đi học thêm (hoặc tìm đường “tị nạn giáo dục”).

Như thế, sau khi cải thiện được chất lượng giáo dục chính khóa thì đồng thời phải triệt tiêu sự cạnh tranh vô lý kia. Bằng cách nào? Tạo ra một hệ thống mà ở đó có đa dạng sự lựa chọn cho người học. Một khi mà vào cấp 3 (công lập) vẫn là còn đường gần như duy nhất đối với đa số, thì cuộc chiến sẽ ngày càng khốc liệt. Phải có những lựa chọn khác mang lại sự an tâm và công bằng, như hệ thống trường nghề chất lượng tốt, các hình thức học tập đa dạng và bình đẳng, ví dụ homeschooling (giáo dục tại nhà) cần được công nhận.

Xã hội sẽ vẫn đổ xô vào cấp 3 và đại học, dù biết rằng rất có thể bộ quần áo Grab đang chờ được bán cho mình ngay ngoài cổng trường sau khi tốt nghiệp. Nhưng họ vẫn chọn, vì không thấy có con đường nào sáng sủa hơn.

3. Giáo dục (nhất là giáo dục phổ thông) phải là nơi mang đến các cơ hội cho người dân, chứ không thể bị biến thành một chiến trường của tuổi thơ, chỉ vì thiếu/không muốn đầu tư.

Hợp thức hóa dạy thêm học thêm (bản chất là học lại hoặc học trước chính cái chương trình chính khóa) là một cách chối bỏ trách nhiệm nhà nước trong phát triển giáo dục. Và điều đó chỉ có hại cho sự phát triển lâu dài của đất nước.

Một nhận thức đúng đắn tối thiểu nơi người dân, không phải là bênh vực cho nạn dạy thêm học thêm hết sức méo mó này; mà phải là yêu cầu một hệ thống giáo dục có chất lượng, đồng thời đòi hỏi cơ hội học tập công bằng cho con em mình và con em người khác. Nếu bạn có điều kiện kinh tế tốt, đủ lo cho con học thêm để đánh bại được những đứa trẻ khác, thì cuối cùng, sau khi ra khỏi cổng trường chúng nó vẫn sẽ phải sống với nhau, và làm khổ nhau! Vì thế, trong khi tìm kiếm cơ hội cho con mình, cũng hãy đòi hỏi cơ hội cho con người khác.

Sau đảm bảo chất lượng của nền giáo dục quốc dân và cơ hội học tập/nghề nghiệp cho người học rồi, thì lúc ấy, dạy thêm học thêm mới có thể trở nên lành mạnh: đáp ứng nhu cầu hiểu biết và năng lực cá nhân một cách tự giác, thay vì một thứ vũ khí trên chiến trường thi cử được tạo nên bởi sự thiếu thốn như hiện nay.

Bình Luận từ Facebook

4 BÌNH LUẬN

  1. Bài viết của tác giả đã chỉ ra một nghịch lý tàn nhẫn: Chúng ta đang dùng sự ‘sinh tồn’ của giáo viên làm cái cớ để tước đoạt tuổi thơ của học trò. Tôi hoàn toàn đồng ý rằng không thể lấy lý do ‘lương thấp’ để biến giáo dục thành một cuộc bắt nạt những người yếu thế.

    Dưới góc nhìn về một xã hội bình yên và nhân văn, tôi muốn nhấn mạnh thêm vài điểm:
    1. Sự phản bội của “Chất lượng chính khóa”:
    Đúng như tác giả nói, khi chất lượng chính khóa tệ hại, ‘học thêm’ trở thành một thứ thuốc giảm đau tạm thời nhưng lại gây nghiện và tàn phá cơ thể giáo dục. Thay vì để trẻ có thời gian quan sát, rèn luyện thể thao hay bồi đắp tâm hồn nghệ thuật, chúng ta lại ép các em ‘gò lưng’ học lại những gì lẽ ra phải được hoàn thành trong chính khóa. Đây là một sự lãng phí nguồn lực xã hội khủng khiếp và là sự chối bỏ trách nhiệm của những người quản trị ở ‘chín tầng mây’.
    2. “Chiến trường” thay vì “Cánh đồng”:
    Giáo dục phổ thông lẽ ra phải là nơi gieo mầm nhân cách, nhưng hiện nay đang bị biến thành một ‘chiến trường sinh tồn’. Khi gần một nửa học sinh bị loại sau mỗi kỳ thi chuyển cấp, phụ huynh và học sinh không còn lựa chọn nào khác ngoài việc lao vào cuộc đua dạy thêm. Sự cạnh tranh này không tạo ra những công dân ưu tú, nó chỉ tạo ra những ‘con gà công nghiệp’ giải đề nhưng xa lạ với đời sống thực tế và thiếu hụt kỹ năng chung sống.
    3. Phải sòng phẳng với “Cơ hội”:
    Một nền giáo dục tử tế là nơi mọi đứa trẻ đều có cơ hội, dù các em có thiên hướng hàn lâm hay nghề nghiệp. Việc ép tất cả vào một con đường duy nhất là cấp 3 công lập rồi đại học chính là đang ‘giết chết sự đa dạng’. Chúng ta cần những môi trường chất lượng để mỗi ‘sinh linh’ được tồn tại theo cách phù hợp nhất với năng lực của mình.
    4. Lời cảnh báo về tương lai:
    Lời kết của tác giả rất đáng suy ngẫm: Dù bạn giàu có để lo cho con học thêm ‘đánh bại’ đứa trẻ khác, thì cuối cùng chúng vẫn phải sống cùng nhau trong một xã hội đầy rẫy những đứt gãy và bất mãn. Bạo lực học đường và sự vô cảm chính là ‘quả’ của cái ‘nhân’ phân biệt đối xử và dạy thêm ép buộc này.
    Tóm lại, Dạy thêm chỉ thực sự lành mạnh khi nó phục vụ nhu cầu khám phá cá nhân, chứ không phải là ‘vũ khí’ để loại trừ lẫn nhau. Đã đến lúc Bộ Giáo dục phải nhìn thẳng vào cái gốc của vấn đề: Nâng cao chất lượng chính khóa và đa dạng hóa con đường học tập, thay vì cứ mãi ‘bôi thuốc ngoài da’ bằng những văn bản cấm đoán hời hợt.
    Trân trọng cảm ơn Thái Hạo cho tình yêu tác giả dành cho đất nước và con người VN. Chúc sức khỏe.

  2. Thái Hạo thuộc loại “sinh bất phùng thời” gòi . Những người như Thái Hạo, them have an old soul, 1 tấm lòng cổ kính . Ông mà sinh ra thời Chủ tịch Hồ Chí Minh, bảo đảm giá chót cũng là phó ban kinh tế của nhà thơ Tố Hữu . Thời đó họ ghét kinh tế phụ, cá thể … well, không bằng căm thù giặc Mỹ-Ngụy, nhưng ngay dưới đó

    Thời này thì thui rùi lủm ui! Đảng đang cố biện hộ cho Đổi Mới như 1 minh chứng “ý Đảng lòng trí thức”, Kim Ngọc, Đamn him, đamn him all to (sieg) heil! vưỡn còn được mến mộ thì coi như những lời này chỉ fall into deaf ears. Kinh thế thị trường thui Thái Hạo ạ

  3. CHUYỆN DÀI Ở BỘ GD&ĐT.

    Nay ,lại thấy chuyện “dạy thêm,học thêm” ở bộ GD&ĐT đưa lên mặt báo.Chuyện này đã được bộ ngành giáo dục đưa ra các phương cách xử lý từ nhiều năm nhưng vẫn còn dây dưa chưa đâu vào đâu.Nay vẫn đưa ra thảo luận tiếp.Đã công nhận việc “dạy thêm,học thêm” là nhu cầu có thực của xã hội,thì cách giải quyết phù hợp nhất,không phải là cấm,mà phải tìm cách triệt tiêu các tiêu cực do “dạy thêm,học thêm”gây ra.Theo tôi, chuyện học thêm ngoài nhà trường của người đi học thuộc trách nhiệm và quyền hạn của học sinh và gia đình.Nghề dạy học cũng như bao nghề bình thường khác,không liên quan gì đến bí mật quốc gia,an ninh quốc phòng,nên được làm thêm ngoài giờ khi đã hoàn thành tốt nhiệm vụ ở nhà trường là hợp lý,hợp pháp.

    Chuyện để nhà trường tổ chức dạy thêm càng thấy phi lý.Nhiệm vụ của nhà trường là dạy đúng và hết toàn bộ chương trình thuộc cấp học bộ giao.Còn nhà trường dạy thêm thì dạy cái gì?Nếu nội dung dạy thêm nằm trong chương trình được giao,thì đó là nhà trường chưa hoàn thành nhiệm vụ,phải tiếp tục dạy cho hết chương trình,không phải dạy thêm.Còn nếu nội dung dạy thêm nằm ngoài chương trình của bộ,thì nhà trường đã thực hiện công việc ngoài ngoài phạm vi được trên giao, vi phạm nghiêm trọng luật công chức.Bộ phải xử lý phù hợp mới phải.Càng phi pháp hơn nữa ,khi nhà trường sử dụng cơ sở ,trang thiết bị của nhà trường để mở lớp dạy thêm.Huy động giáo viên cơ hữu dạy thêm trong giờ hành chánh.Tất cả chỉ với mục đích thu thêm tiền của học sinh để cải thiện tiền lương nhân viên là khó chấp nhận.

    Chuyện bị ta thán nhiều và các cấp quản lý ngành giáo dục cũng đã xử lý chuyện này như “gà mắc tóc”,là chuyện các giáo viên buộc học sinh lớp mình phụ trách ở trường, phải ghi danh học thêm tại nhà,tại lớp dạy thêm ngoài nhà trường do các nhà giáo đó giảng dạy.Gây bức xúc và đáng bị lên án nhất là cách các nhà giáo trù dập học sinh nào không học thêm với mình.Từ cho điểm hạnh kiểm kém,điểm trả bài ,làm bài tập thấp,truy bài một cách ác ý… làm cho phụ huynh và học sinh bị trù dập rơi vào trạng thái bất mãn,uất ức,nhưng vẫn không thể không đi học thêm.

    Giải quyết chuyện học thêm này tôi cho là không có gì khó.Tôi kiến nghị bộ và nhà trường nên ra chỉ thị:

    1.Cấm học sinh đi học thêm với giáo viện dạy lớp mình, tại nhà hoặc tại lớp học thêm để tránh tiêu cực.Vì trò thì được giáo viên ưu ái,không bị trù dập.Giáo viên thì có cơ hội để bắt chẹt học sinh phải học thêm để thu tiền .Trò nào vi phạm sẽ bị cho điểm hạnh kiểm kém hoặc biện pháp kỷ luật nào khác thích hợp,có tính răn đe hơn.

    2.Cấm giáo viên nhận học sinh các lớp mình đang phụ trách,giảng dạy ở trường, học thêm tại nhà hay tại các lớp mình dạy thêm.Nếu vi phạm sẽ bị sa thải với lý do vi phạm chỉ thị cấm của ngành(nếu chưa có thì nên có),vì gây tiếng xấu cho nhà trường.Chuyện giáo viên buộc học sinh lớp mình phụ trách học thêm không thể nào không lộ ra vì học sinh và phụ huynh bất mãn ,không người này thì cũng có người khác,tố cáo.Với mức kỷ luật thực nghiêm khắc,bị sa thải như vậy,ít giáo viên nào dám vi phạm.Học sinh,phụ huynh học sinh,xã hội càng ủng hội,hoan nghênh.

    Với quy định cấm rõ ràng,biện pháp xử lý người vi phạm lệnh cấm nghiêm khắc như thế,lại quá dễ thực hiện,kiến nghị nên làm thử.Vì có thử, cũng chẳng có chút tác hại dù nhỏ nào.Thành công thì có thể loại bỏ được cái tiêu cực do việc “dạy thêm học thêm” gây ra,đang gây bức xúc cho học sinh nói riêng,và cả xã hội nói chung.

  4. Bác Thái Hạo là một nhà giáo có lương tâm và trách nhiệm với nghề dạy học của mình. Những gì bác viết ra đều phát xuất từ lương tâm, trách nhiệm của một nhà giáo chân chính, và rất cần được Bộ Giáo Dục ĐT nghiên cứu một cách nghiêm chỉnh để đưa vào thực hành. Nhưng rất tiếc, tất cả những gì là tâm huyết mà bác đã dày công nghiên cứu và viết ra đã chẳng được những người có trách nhiệm trong ngành giáo dục quan tâm, để ý tới. Đó là một điều thiếu măy mắn cho các thế hệ học sinh, và nền giáo dục VN hiện nay !

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây