Những chiếc bánh vẽ tỷ đô

Mạnh Quân

25-2-2026

Ai đó đã nói đúng, những điều Tổng bí thư Tô Lâm hôm nay nói về sân bay Long Thành, nếu là một cá nhân, như tôi chẳng hạn, dám nói về một dự án như thế: Nguy cơ đội giá, đội vốn so với thực tế, thì có thể bị xem xét, phạt, có thể ít nhất là ‘7 củ rưỡi’.

Nhưng giờ, thực tế đã sờ sờ như vậy đó. Một công trình có số vốn đầu tư quá lớn, đã lấy đi một nguồn lực tài chính không nhỏ của quốc gia trong bối cảnh ngân sách nhà nước (đa phần từ tiền thuế của dân) còn chưa dư dả gì, nhưng không chứng minh được nó hiệu quả, đẹp hơn, hiện đại hơn các sân bay có vốn đầu tư thấp hơn như của Thổ Nhĩ Kỳ, Singapore. Thậm chí, có thể chứng minh nó còn kém xa về nhiều mặt khi sự kết nối của nó với TP.HCM đang rất khó khăn mà không dễ khắc phục trong một vài năm?

Có lần, một chuyên gia về hàng không đưa cho tôi xem một số tờ trình các hạng mục sửa chữa, đầu tư mới ở sân bay Nội Bài toàn mười mấy ngàn tỷ đồng mà các hạng mục đó không phải lớn. Ông này bảo: Nhà báo thấy không, chỉ với số tiền lớn hơn một chút nhưng Sun Group họ xây được cả một sân bay khá hiện đại, đẹp mắt ở Vân Đồn trong thời gian có hai năm. Nhưng đây (hồi đó còn là Bộ Giao thông Vận tải), người ta kê những hạng mục kinh phí có lẽ cùng lắm vài ngàn tỷ đồng lên tới mười mấy, hai mấy ngàn tỷ ngay. Họp hành, lãnh đạo chê trách, yêu cầu điều chỉnh là có khi giảm phát về còn một nửa mà công năng, chi phí vật liệu… chẳng thay đổi gì. Mà có khi làm cái gì cũng tính 5-7 năm cả.

Xem các kết luận thanh tra, kiểm toán các dự án sửa chữa, xây mới đường băng, nhà ga sân bay… trước nay của Thanh tra Chính phủ hay Kiểm toán Nhà nước luôn thấy đội vốn, bớt xén vật liệu, kê khống… ở hạng mục này, dự án kia đủ cả. Có ông Vụ trưởng Thanh tra nói với tôi: Ngân sách nhà nước đừng nói là nhiều hay ít mà phải nói nó được dùng đúng chỗ, đúng mức chưa. Vì nếu ngân sách rót đúng chỗ, tiết kiệm, không bị xà xẻo, tham nhũng thù dự án sẽ phát huy hiệu quả, đóng góp vào phát triển kinh tế. Nhưng những nguồn lực đó rót không đúng lúc, đúng chỗ, bị xà xẻo, tham ô thì không bao nhiêu tiền cho đủ. Đất nước này không hề thiếu tiền cậu ạ.

Cho nên, nhìn từ dự án sân bay Long Thành, đến các dự án hàng chục ngàn tỷ khác, dự án hàng trăm ngàn tỷ trong tương lai… càng to càng thấy lo sợ, ở mức độ khó đo lường về tính hiệu quả như sân bay Long Thành.