“Bọn mình chỉ có một ông cai”

  •  
  •  
  •  
  •  

Trần Quốc Việt

28-10-2020

Học sinh lớp Nhất, lớp Nhì (tức Lớp Bốn, lớp Năm) thời VNCH. Nguồn: Võ Trường Toản

Những năm tiểu học của tôi diễn ra trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt. Tôi nhìn thấy trên truyền hình hình ảnh ảnh dân chúng Huế chạy giặc năm Mậu Thân, rồi chẳng bao lâu sau lại thấy cảnh khai quật những hố chôn tập thể ở Huế. Tôi từng chạy theo chúng bạn nhặt truyền đơn máy bay quân đội thỉnh thoảng thả trên bầu trời Đà Nẵng.

Tôi nhớ mùa hè năm 1972 người tỵ nạn từ Quảng Trị tạm trú đông nghẹt trong các lớp học trường tiểu học của tôi là trường Hồ Đắc Hạnh. Tôi nhớ những ngày đầu mỗi niên học chúng tôi được phân phát bộ sách giáo khoa mới và những dịp được phát bánh mỳ và phần thưởng cuối năm học. Các thầy cô giáo chúng tôi luôn dạy chúng những điều hay lẽ phải. Chiến tranh không bao giờ nghe đến trong lớp học. Cho đến hôm nay sau hơn nửa thế kỷ tôi vẫn còn nhớ bốn cầu đầu tiên của một bài học thuộc lòng nào đấy trong lớp học năm nào:

Tối nào ở cửa nhà tôi

Có hai thằng bé mồ côi ngủ nhờ.

Gối đầu trên chiếc hộp bơ,

Khoác manh áo rách xác xơ tan tành“.

Rồi tôi vào lớp đệ thất trường trung học Phan Châu Trinh. Đến giữa năm đệ lục, cuộc chiến kết thúc tàn bạo và bất ngờ.

Dù sao, nhìn lại tôi rất may mắn đã sinh ra, lớn lên và thụ hưởng nền giáo dục của Việt Nam Cộng Hòa, dẫu rằng không trọn vẹn. Tôi mang di sản nhân bản và văn minh căn bản ấy đi vào tương lai mịt mùng và giông tố đang chờ mình và gia đình sau ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Sau cuộc biển dâu, bạn bè tiểu học của tôi đa phần phải vào vào đời sớm. Đôi lúc từ phương trời xa, qua một người bạn thời tiểu học, tôi biết tình cảnh kém may mắn của nhiều người trong cảnh hoàng hôn cuộc đời. Thời gian đã khắc những vết già nua và đau khổ trên bao gương mặt những người bạn tiểu học ngày xưa.

Cách đây một tháng, người bạn ấy gọi qua. Câu đầu tiên là “Việt ơi, ông cai chết rồi!”

Tôi bối rối hỏi: “Mi nói ông cai nào?”

Bạn nói như trách: “Bọn mình chỉ có một ông cai thôi mà mi cũng không nhớ à?”

Tôi nhớ rồi. Tôi nhớ những giờ ra chơi từ lớp một đến lớp năm chúng tôi thường chơi đùa trong sân rồi chạy đến nhà ông cai ở góc sân trường để mua bánh kẹo hay bút viết. Tôi nhớ hình ảnh ông cai đánh trống trường mỗi ngày. Một người nhỏ thó, hiền lành, hầu như bọn học trò chúng tôi thời ấy không bao giờ sợ.

Bạn tôi kể tiếp: “Tao tình cờ nghe ông cai chết liền gọi bọn chúng báo. Tao rủ bọn nó đến viếng và phúng điếu. Mỗi thằng hai trăm. Thằng nào không có thì miễn. Có mặt là tốt rồi“.

“Được bao nhiêu đứa?”

“Mười hai thằng tất cả”.

“Rồi sao?”

“Bọn tao kéo đến mang theo vòng hoa ghi tên cựu học sinh niên khóa 1969-1973, trường Hồ Đắc Hạnh kính viếng. Rồi mỗi thằng thắp hương. Thế thôi”.

Tôi im lặng vì xúc động. Tôi mường tượng ra hình ảnh những học trò tiểu học giờ tóc đã bạc nhiều cùng nhau đến viếng ông cai của trường tiểu học họ học ngày xưa.

Bạn tôi nói tiếp: “Mà mi biết tao nói sao mà bọn nó đi hết không?”

“Mi nói sao?”

“Tao nói với bọn nó, rằng bọn mình có nhiều thầy cô giáo thời đó, nhưng chỉ có một ông cai duy nhất. Nghe vậy thằng nào cũng đi. Bọn mình chỉ có một ông cai thôi, mi thấy đúng không?”

Tôi xúc động đáp: “Đúng rồi. Chỉ có một ông cai”.

Mấy ngày sau tôi cứ nghĩ về chuyện này và tự hỏi, phải chăng xã hội, gia đình, đặc biệt nền giáo dục nhân bản của Việt Nam Cộng Hòa đã thực hiện thành công vai trò dạy dỗ và giáo dục những đứa bé của cách đây hơn năm mươi năm, mà hôm nay còn nhớ đến ông cai ở một trường học đã đổi tên.

Bình Luận từ Facebook

5 BÌNH LUẬN

  1. Chào đồng hương. Bạn nói đúng, những sản phẩm của nền giáo dục nhân bản, dân tộc, khai phóng…luôn lưu giữ suốt đời mình những giá trị của trái tim vốn mỏng manh dễ tan biến trước sức tàn phá của tà vọng, tà thuyết, tà quyền. (Bạn chỉ nhầm một ký ức nhỏ: kể từ sau 1972, hệ giáo dục VNCH đổi lại cách tính, không còn dùng đệ thất >> đệ nhất nữa, mà gọi lớp 6 >> lớp 12; tôi nhớ vì năm ấy tôi dạy các lớp 11, 12 tại một tư thục)
    Tôi thuộc thế hệ trước bạn khá lâu, thế hệ phải tản cư năm 1945 rồi hồi cư rất trễ, nên đi học muộn. Năm 1954, tôi 15 tuổi mới bắt đầu học lớp đệ thất trường Hoàng Diệu cạnh một cái hồ trong đình làng Hải Châu, một trường trung học đệ nhất cấp nhỏ.
    Giờ thì…chờ hạ màn một kiếp nhân sinh vô dụng, vô nghĩa!
    Bye.

  2. Trường HỒ ĐẮC HANH chứ không phải Hạnh (không có dấu nặng).Tên cố Đại tá Hồ Đắc Hạnh hy sinh trong trận đánh khoảng 1965 ở Thừa Thiên

  3. Tôi đọc bình luận của ông HuePhan và cảm ơn ông cho tôi biết tôi nhớ không đúng về tên gọi lớp vào thời ấy. Tôi cũng cảm thấy buồn khi đọc câu kết của ông. Không biết nói gì hơn ngoài sự cảm thông dành cho người đồng hương. Chúc ông khỏe và bình an.

    Tôi đọc bình luận của ông Nguyễn Nhân về tên trường. Từ nhỏ đến nay tôi vẫn nghĩ tên trường là Hồ Đắc Hanh. Nhưng một người bạn lớp trưởng của tôi thời tiểu học gọi là Hồ Đắc Hạnh. Tôi nghĩ ông đúng, bạn tôi sai.Tôi không biết ông có học chung trường tiểu học với tôi không. Cảm ơn ông đã chỉ ra chỗ sai.

  4. Tôi cảm ơn anh Hoang Nguyen đã nhìn hình và nhận ra đồng phục của hướng đạo sinh. Hình là do ban biên tập TD chọn.

    Anh Khanh Tran nói đúng. Tôi và thế hệ với tôi ở Miền Nam thời ấy đã thụ hưởng một nền giáo dục nhân bản. Đó là điều may mắn lớn đối với chúng tôi.

    Tôi đọc bình luận của ông HuePhan và cảm ơn ông cho tôi biết tôi nhớ không đúng về tên gọi lớp vào thời ấy. Tôi cũng cảm thấy buồn khi đọc câu kết của ông. Không biết nói gì hơn ngoài sự cảm thông dành cho người đồng hương. Chúc ông khỏe và bình an.

    Tôi đọc bình luận của ông Nguyễn Nhân về tên trường. Từ nhỏ đến nay tôi vẫn nghĩ tên trường là Hồ Đắc Hanh. Nhưng một người bạn lớp trưởng của tôi thời tiểu học gọi là Hồ Đắc Hạnh. Tôi nghĩ ông đúng, bạn tôi sai.Tôi không biết ông có học chung trường tiểu học với tôi không. Cảm ơn ông đã chỉ ra chỗ sai.

    • Nếu về tấm hình được chua giòng chữ cho là học sinh lớp nhất, nhì thời tác giả, thì tôi nghĩ có thể không sai. Nhưng chắc chắn không phải là sói con của tổ chức hướng đạo thời VNCH.
      Tôi cũng là thiếu sinh của HĐVN thời còn học ở quê hương, lớn lên thì vào Nam học tiếp, nên ngưng hoạt động (vì lo việc thi cử rất gay go thời đó). Đồng phục thiếu sinh gồm sơ mi màu đà đậm cụt tay, quần sọt xanh biển, nón 4 cạnh 4 hóp như nón của Baden Powel, màu đà nhạt hơn chút, có gắn hoa bích hợp phía trước.
      Là sói, thì đồng phục sơ mi ngắn tay xanh da trời, quần sọt xanh đậm có quai bắt chéo X quàng qua vai, có nón beret. Lúc nào cũng nghiêm túc đồng phục nón đầy đủ.
      Hình trên y phục có vẻ tự do, đầu trần; dứt khoát không phải là sói con trong HDVN trước 1975 tại miền Nam.

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây