Đức Thánh Trần đột nhiên cần… trang nghiêm?

  •  
  •  
  •  
  •  

Blog VOA

Trân Văn

19-2-2019

Hai thành ngữ “lợi bất cập hại” và “họa vô đơn chí” giờ cùng ứng vào việc dời đỉnh đặt ở chân tượng Trần Hưng Đạo, tọa lạc trước Bến Bạch Đằng, quận 1, TP.HCM, đi nơi khác, đúng vào ngày 17 tháng 2 năm 2019.

Nếu trong ngày 17 tháng 2, chỉ có ông Nguyễn Thiện Nhân – Bí thư Thành ủy TP.HCM bị công chúng xúm vào nguyền rủa trên mạng xã hội thì hôm sau, 18 tháng 2, có thêm bà Trần Kim Yến, Bí thư quận 1 “đưa đầu chịu báng”.

Cứ theo tường thuật của báo giới Việt Nam thì việc dời đỉnh đặt ở chân tượng Trần Hưng Đạo là chủ trương riêng của quận ủy và chính quyền quận 1, không dính dáng gì tới thành ủy, chính quyền TP.HCM và tất nhiên ông Nhân… vô can.

Cho dù bà Yến khẳng định, việc dời đỉnh đúng vào ngày 17 tháng 2 – thời điểm nhiều người cư trú ở TP.HCM dự tính sẽ đến nơi đặt tượng Trần Hưng Đạo, thắp hương tri ân liệt sĩ và tưởng niệm đồng bào uổng tử trong cuộc chiến chống Trung Quốc xâm lược cách nay 40 năm – là “bình thường” (vì theo kế hoạch chỉnh trang các khu vực công cộng ở quận 1) và “hợp lý” (vì chỉ nên đặt đỉnh ở đình, đền, chùa, miếu), song hành động mà bà Yến khăng khăng là “bình thường và hợp lý” (1) này đã biến toàn bộ nỗ lực “rửa mặt” của hệ thống chính trị, hệ thống công quyền Việt Nam (sắp đặt để hệ thống truyền thông chính thống đồng loạt lên tiếng về cuộc chiến ở biên giới Việt – Trung cách nay 40 năm, tổ chức một hội thảo cấp quốc gia về cuộc chiến,…) thành… công cốc! Sự nghi ngại và bất bình của công chúng đối với hệ thống chính trị, hệ thống công quyền Việt Nam không những không giảm mà còn cao hơn.

Chưa kể lập luận của bà Yến còn tạo ra tiền đề và việc dời đỉnh ở chân tượng Trần Hưng Đạo tại TP.HCM còn tạo ra tiền lệ để công chúng đòi dời hết đỉnh đặt trước tượng những lãnh tụ như: Hồ Chí Minh (2), Nguyễn Văn Cừ (3), Trường Chinh (4),… đi nơi khác.

***

Trong tâm thức của người Việt, đỉnh – nơi dâng hương có tính công cộng – là vật thiêng chẳng khác gì bát hương trên bàn thờ gia đình – chỗ trú ngụ của tổ tiên, ông bà, cha mẹ, những thân nhân đã khuất. Khấn vái, cắm vào đỉnh hay vào bát hương một thẻ nhang không chỉ đơn thuần là bày tỏ sự tôn kính, nỗi nhớ mong mà còn nhằm tạo lập, gìn giữ mối liên kết giữa hữu hình với vô hình.

Bởi xúc phạm, đập phá bát hương có thể dẫn đến những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, kể cả an ninh, trật tự của cả một khu vực, nên tháng 5 năm 2015, sau khi có hàng trăm bát hương ở Nghĩa trang Kha Lâm (Kiến An, Hải Phòng) và kế đó là Nghĩa trang Dương Nội (Hà Đông, Hà Nội) bị đập nát, nhiều luật sư, cựu thẩm phán cùng cho rằng, cần khởi tố, điều tra hành vi “xâm phạm mồ mả” để an dân (5).

Không phải tự nhiên mà đỉnh hay bát hương chưa bao giờ là đối tượng cần được “chỉnh trang”. Đặc biệt là đỉnh trước tượng một nhân vật như Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo) không đơn thuần là đỉnh. Với cha ông người Việt, Trần Hưng Đạo không chỉ là Anh hùng dân tộc, ông còn là một “Thượng đẳng Phúc thần” phù hộ cho sự nghiệp chống ngoại xâm, bảo vệ quốc gia, dân tộc, trừ tà, sát quỉ (6).

Thờ Đức Thánh Trần là tín ngưỡng dân gian. Một khảo luận của Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2004, cho biết, riêng Việt Nam hiện có khoảng 1.000 cơ sở tín ngưỡng thờ “Đức Thánh Trần” (7). Đền thờ Đức Thánh Trần không chỉ có ở Hải Dương, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa, Thừa Thiên – Huế, Khánh Hòa, Đồng Nai, Vũng Tàu, Bình Dương, TP.HCM,… mà còn ở cả bên ngoài Việt Nam.

***

Đỉnh mới bị dời khỏi chân tượng Trần Hưng Đạo đối diện Bến Bạch Đằng, TP.HCM đã nằm ở đó từ giữa thập niên 1960. Ai cũng biết lý do chính dẫn tới dời đỉnh không phải do “chưa đúng vị trí, chưa trang nghiêm” mà vì còn đỉnh thì còn người đổ đến thắp hương, tri ân liệt sĩ, tưởng niệm đồng bào uổng tử ở biên giới Việt Trung hồi 1979, ở Hoàng Sa 1974, ở Trường Sa 1988.

Dưới mắt hệ thống chính trị, hệ thống công quyền Việt Nam, tri ân liệt sĩ nguy hại cho “di sản quý báu là sự tương đồng ý thức hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc với đặc trưng là một đảng cộng sản lãnh đạo”, nền tảng của “mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam và Trung Quốc”, “chi phối cách ứng xử của cả hai”, bởi giới lãnh đạo Việt Nam cần có “một người bạn xã hội chủ nghĩa rất lớn bên cạnh ủng hộ và hợp tác” (8).

Tương tự, những buổi thắp hương tưởng niệm đồng bào sẽ khiến “khuynh hướng ghét Trung Quốc, ngại nói điều tích cực về Trung Quốc” trở thành “phổ biến” và “nguy hiểm” vì “bảo vệ chủ quyền lãnh thổ vẫn phải bảo vệ… thành quả cách mạng, giữ quan hệ hữu nghị với Trung Quốc” (9). “Thành quả cách mạng” là tối thượng, không thể có ngoại lệ, kể cả đó là Đức Thánh Trần!

Bảo vệ “thành quả cách mạng” bất chấp luân thường, bất kể đạo lý, làm lấy được, nói lấy được sẽ còn được trong bao lâu? Chưa biết! Chỉ biết lợi rõ ràng là bất cập hại và họa chắc chắn không chỉ đổ vào đầu bà Trần Kim Yến, ông Nguyễn Thiện Nhân. Thêm lần này, không biết bà Yến và những người như bà đã thấm thế nào là mặt trái của “Ăn cơm chúa, múa tối ngày” hay chưa?

Chú thích

(1) https://dantri.com.vn/xa-hoi/quan-1-len-tieng-ve-viec-di-doi-lu-huong-truoc-tuong-dai-tran-hung-dao-20190218125620241.htm

(2) http://www.baohoabinh.com.vn/16/111671/Tuong-dai-Bac-Ho-diem-nhan-kien-truc-tren-cong-trinh-thuy-dien-Hoa-Binh.htm

(3) https://vnanet.vn/vi/tin-anh/tin-thoi-su-trong-nuoc-1/dang-huong-tuong-niem-106-nam-ngay-sinh-tong-bi-thu-nguyen-van-cu-262955.html

(4) http://baonamdinh.com.vn/channel/5093/201602/tong-bi-thu-truong-chinh-kien-truc-su-cua-su-nghiep-doi-moi-dat-nuoc-2468351/

(5) http://danviet.vn/tin-tuc/dap-pha-bat-huong-o-ha-noi-hai-phong-som-khoi-to-de-ran-de-580914.html

(6) https://vi.wikipedia.org/wiki/Tín_ngưỡng_Đức_Thánh_Trần

(7) https://daophuongthaoblog.wordpress.com/2017/05/24/su-tho-cung-duc-thanh-tran-hung-dao-o-thanh-pho-ho-chi-minh/

(8) http://tuoitre.vn/khong-ai-quen-loi-ich-quoc-gia-dan-toc-527794.htm

(9) http://thanhtra.com.vn/chinh-tri/doi-ngoai/xu-the-ghet-trung-quoc-nguy-hiem-cho-dan-toc_t114c1065n84289

Bình Luận từ Facebook

BÌNH LUẬN

Xin bình luận ở đây
Xin nhập tên của bạn ở đây